Η Black Friday στην Ελλάδα έχει πάντα κάτι το παράδοξο. Μια μέρα που υποτίθεται ότι φέρνει “τιμές σοκ”, “προσφορές-ευκαιρίες” και «τον απόλυτο χαμό», αλλά που για τα μικρά συνοικιακά μαγαζιά μοιάζει ολοένα και περισσότερο με μια δοκιμασία: πίεση, παζάρια, απαιτήσεις και κυρίως χαμηλή αγοραστική δύναμη.
Για να δω τι πραγματικά συμβαίνει στην αγορά, πέρα από τους φωτισμένους διαδρόμους των malls και τις «εκρηκτικές» προσφορές των μεγάλων αλυσίδων, βγήκα στους δρόμους μια μέρα μετά την Black Friday και μπήκα στα μαγαζιά της γειτονιάς. Μίλησα με εργαζόμενες και με μία ιδιοκτήτρια. Όλες, χωρίς εξαίρεση, περιέγραψαν την ίδια πραγματικότητα. Ο κόσμος έχει πλέον ελάχιστα χρήματα, οι μεγάλες αλυσίδες απορροφούν σχεδόν όλη την αγοραστική δύναμη, και οι μικρές επιχειρήσεις δεν παλεύουν μόνο με τον ανταγωνισμό, αλλά και με μια όλο και πιο δύσκολη, συχνά επιθετική, συμπεριφορά των πελατών.
«Ήρθαν λες και ήθελαν να τσακωθούν»
Η πρώτη εργαζόμενη που συνάντησα ήταν ξεκάθαρη:
«Χθες ήταν Black Friday και ο κόσμος ήταν πολύ κακός. Έρχονταν λες και ήθελαν να τσακωθούν», μου είπε. Της έκανε εντύπωση πως το κατάστημα είχε περισσότερο κόσμο την επόμενη μέρα, όχι την ίδια την Black Friday. Μου εξήγησε ότι οι απαιτήσεις ήταν παράλογες, από το «βάλε μου το παπούτσι στο πόδι» μέχρι γκρίνια για το γιατί η έκπτωση ήταν 20%-30% και όχι 50%.
Σε εκείνο το σημείο είναι που κατάλαβα πόσο έχει αλλάξει η σχέση πελάτη–εργαζόμενου. Ο πελάτης νιώθει ότι επειδή “πληρώνει”, μπορεί να απαιτεί. Να πιέζει και να σηκώνει τον τόνο της φωνής του. Και βέβαια, η Black Friday φαίνεται να γίνεται η απόλυτη αφορμή για αυτό.
Η ίδια η εργαζόμενη στη συνέχεια μου είπε και κάτι ακόμα, ότι το κατάστημα θα κρατήσει τις προσφορές του μέχρι την Δευτέρα, ίσως και λίγο παραπάνω, γιατί «πολλοί δεν προλαβαίνουν», αλλά και γιατί η κίνηση δεν έφτασε ποτέ τα αναμενόμενα επίπεδα.
«Όσο για τον καιρό, η βροχή δεν επηρέασε πουθενά. Κόσμο είχε, απλά όχι αυτόν που περιμέναμε», είπαν.
«Έχουν πέσει όλα δραματικά» τόνισε η ιδιοκτήτρια ενός μαγαζιού.
Στο δεύτερο μαγαζί, μίλησα με μια ιδιοκτήτρια. Γλυκιά, ήρεμη, αλλά ταυτόχρονα ρεαλιστική.
«Σήμερα πήγε καλύτερα σε σχέση με την ίδια τη Black Friday», μου είπε χωρίς δισταγμό.
Ο λόγος; Πολύ απλός: Ο κόσμος πληρώθηκε.
«Χθες ήταν 28 του μήνα, σήμερα 29. Όσοι πληρώθηκαν, ψώνισαν. Πώς να ψωνίσουν πριν; Δεν περισσεύουν χρήματα», πρόσθεσε. Και εδώ έρχεται το πρώτο κοινό μήνυμα από όλες τις συνεντεύξεις: Η αγοραστική δύναμη έχει πέσει δραματικά. «Έχουν ακριβύνει τα πάντα, μέχρι και τα είδη πρώτης ανάγκης», μου είπε.
«Εμείς έχουμε ρίξει τις τιμές για να προσελκύσουμε κόσμο, αλλά πόσο να το κάνεις;», πρόσθεσε.
Τη ρώτησα αν το κράτος βοηθάει. Η έτοιμη απάντηση: «Όχι. Σε τίποτα.» Και όταν φτάσαμε στο Black Friday ως θεσμό, χαμογέλασε πικρά. «Είναι κοροϊδία. Θα ήταν πολύ καλύτερα να γινόταν τα Χριστούγεννα, τότε που ο κόσμος είναι χαρούμενος και θέλει να αγοράσει. Τώρα έρχονται όλοι με μιζέρια και παζάρια».
Πράγματι, οι μικροί έμποροι βιώνουν την Black Friday ως μια μέρα που ο κόσμος ζητάει τα προϊόντα σχεδόν δωρεάν. Πολλά παζάρια, παράπονα και δυσφορία.
Δεν μπορώ παρά να αναρωτηθώ, πώς γίνεται μια μέρα που έχει χτιστεί πάνω στην κατανάλωση να μετατρέπεται σε κάτι τόσο φορτισμένο και άχαρο. Πότε η γιορτή των ‘ευκαιριών’ έγινε μια συλλογική δοκιμασία αντοχής;
Στην επόμενη συνέντευξη. Δύο εργαζόμενες, δύο οπτικές. Στο συγκεκριμένο μαγαζι, βρήκα δύο κοπέλες που πραγματικά μιλούσαν η μια πάνω στην άλλη, με μια αληθινή ενέργεια που μόνο όσες δουλεύουν στα μικρά καταστήματα μπορούν να καταλάβουν τόσο καλά.
Μου είπαν ότι έχουν ξεκινήσει εκπτώσεις από την προηγούμενη Πέμπτη. Παρ’ όλα αυτά, σημείωσαν ότι «Σήμερα έχει περισσότερο κόσμο από χθες. Ο κόσμος δεν έχει λεφτά. Δεν έγινε ο χαμός που περιμέναμε». Ποια ήταν όμως η πιο ενδιαφέρουσα παρατήρηση; Ότι τα Zara, Bershka κλπ τράβηξαν όλη την προσοχή επειδή ανέβασαν τις προσφορές τους ακριβώς στις 12.
Στο σημείο αυτό, η μία από τις δύο είπε κάτι πολύ ουσιαστικό. «Πολλοί δεν βγαίνουν καν εκείνη τη μέρα γιατί ξέρουν ότι θα έχει χάος. Προτιμούν να ψωνίσουν άλλη μέρα».
Όταν ρώτησα τι περίμεναν να πουλήσει, μου είπαν με απογοήτευση,
«Πιστεύαμε ότι θα φύγουν παλτό και μπουφάν. Μόνο αυτά δεν έφυγαν. Όλοι έπαιρναν κοντομάνικα και φορέματα. Έχουμε ακόμα καλοκαίρι!»
Και η αλήθεια είναι πως έχουν δίκιο. Όταν ο Νοέμβρης μοιάζει με Σεπτέμβρη, αλλάζει όλη η καταναλωτική συμπεριφορά και κανένα Black Friday δεν μπορεί να το προβλέψει.
Στο θέμα του κράτους, η απάντηση ξανά η ίδια:
«Δεν βοηθάει κανείς. Ούτε επιχειρήσεις, ούτε εργαζομένους».
Έπειτα, ακολούθησε μια μικρή διαφωνία μεταξύ τους για το αν χρειάζονται περισσότερες τέτοιες μέρες μέσα στον χρόνο. Η μία είπε «ναι», η άλλη «όχι».Τότε ήρθε το θέμα του εργαζομένου. «Είναι το χειρότερο για εμάς. Δεν πληρωνόμαστε κάτι παραπάνω και μας βγάζουν την ψυχή. Και εδώ καλά καλά δεν πληρωνόμαστε ούτε για αυτά που κάνουμε τώρα…», τόνισε διακριτικά.
Οι πελάτες, όπως και στα άλλα μαγαζιά, εμφανίζονται απαιτητικοί. «Σε πληρώνω, άρα θα κάνεις ό,τι σου λέω». Χωρίς χαμόγελο, χωρίς κατανόηση, χωρίς διάθεση συνεργασίας.
Κάπου εκεί ένιωσα πόσο έτοιμο είναι το σύστημα να δείξει τα δόντια του στους πιο αδύναμους κρίκους τους, δηλαδή τους εργαζόμενους της μικρής λιανικής.
Τελικά, τι είναι η Black Friday για τα συνοικιακά;
Μετά απο τις συνεντεύξεις κατέληξα σε κάτι πολύ ξεκάθαρο. Το πρώτο, ΔΕΝ είναι η γιορτή των προσφορών. Το δεύτερο, ΔΕΝ είναι ευκαιρία για τον μικρό έμπορο και το τρίτο, ΔΕΝ είναι καν κίνηση στην αγορά. Και βασικά, η Black Friday είναι μια κοροιδία. Ξεγελάει τον κόσμο και τον παραπέμπει στον υπερκαταναλωτισμό, ενώ δεν έχει τα εφόδια να το στηρίξει. Η ευθύνηόμως, δεν πέφτει στους εργαζόμενους, ούτε στους ιδιοκτήτες των μικρών μαγαζιών. Πέφτει σε ένα σύστημα που έχει εξοικειώσει τον καταναλωτή με «τιμές ευκαιρίας» που συχνά είναι πλασματικές. Πέφτει στην ακρίβεια που τρώει μισθούς και φουσκώνει λογαριασμούς. Πέφτει σε μια αγορά που έχει συνηθίσει να διεκδικεί από τον πιο αδύναμο αντί να κοιτάζει τη συνολική εικόνα.
Κάπως έτσι, κάθε Νοέμβρη, τα συνοικιακά προσπαθούν να επιβιώσουν σε μια ΄γιορτή΄που δεν φτιάχτηκε για αυτά.
