Μέσα στον θόρυβο μιας λαϊκής αγοράς στον Άλιμο, το κλάμα ενός μωρού έγινε το πιο
ηχηρό μήνυμα: κάτι δεν πήγαινε καλά. Το βρέφος εντοπίστηκε εγκαταλελειμμένο,
κλεισμένο σε σακούλα σκουπιδιών δίπλα σε κάδο. Είχε προηγηθεί καταγγελία αρπαγής
από την 43χρονη γιαγιά του, η οποία ανέφερε ότι άγνωστος άνδρας τής απέσπασε το
παιδί με πρόσχημα ότι θα της αγόραζε πάνες. Οι αρχές κινητοποιήθηκαν άμεσα και
τελικά το παιδί εντοπίστηκε σώο λίγες ώρες αργότερα, χάρη στην παρατηρητικότητα
ενός περαστικού που άκουσε το κλάμα του.
Ο άνδρας που φέρεται να εγκατέλειψε το βρέφος συνελήφθη λίγο αργότερα. Πρόκειται
για έναν 47χρονο Ρομά, που είχε απασχολήσει ξανά τις αρχές. Οι έρευνες συνεχίζονται,
με τις Αρχές να εξετάζουν το ενδεχόμενο το περιστατικό να συνδέεται με κύκλωμα
αγοραπωλησίας βρεφών ή να σχετίζεται με οικογενειακές διαμάχες.
Το γεγονός αυτό δεν είναι απλώς ένα «παρά λίγο έγκλημα». Είναι ένα καθρέφτισμα της
κοινωνίας και των κενών της — αλλά και μια πύλη για να δούμε το περιστατικό μέσα
από ψυχολογική και κοινωνική ματιά.
Τι συμβαίνει στην ψυχή ενός μωρού που βιώνει εγκατάλειψη;
Ένα βρέφος βασίζεται στην αίσθηση ασφάλειας που του προσφέρει η παρουσία ενός
φροντιστή. Όταν αυτή η σταθερά διαρρηγνύεται, το σώμα του αντιδρά με έντονο
άγχος. Αν και δεν μπορεί να επεξεργαστεί συνειδητά την εμπειρία, η συναισθηματική
μνήμη καταγράφει την αίσθηση του φόβου και της μοναξιάς.
Η αναπτυξιακή ψυχολογία αναγνωρίζει ότι τέτοιες πρώιμες τραυματικές εμπειρίες,
όπως η απότομη αποκοπή από τη φροντίδα και η έκθεση σε απειλή, μπορεί να
διαταράξουν τη θεμελιώδη αίσθηση εμπιστοσύνης που πρέπει να αναπτύσσει ένα
παιδί. Το κλάμα του μωρού εκείνο το μεσημέρι δεν ήταν μόνο έκφραση ανάγκης· ήταν
κραυγή επιβίωσης.
Ο κοινωνικός καθρέφτης: Στερεότυπα, αποστασιοποίηση και πραγματικές αιτίες
Το περιστατικό δεν συνέβη στο περιθώριο. Έγινε σε δημόσιο χώρο, γεμάτο ανθρώπους.
Αυτό γεννά ερωτήματα για το πώς αντιδρούμε ως κοινωνία όταν βλέπουμε κάτι
ασυνήθιστο, όταν διαισθανόμαστε ότι κάτι δεν πάει καλά. Ενίοτε, η αποστασιοποίηση,
ο φόβος ανάμειξης και η λογική «δεν είναι δουλειά μου» κυριαρχούν.
Επιπλέον, όταν έγινε γνωστό ότι ο φερόμενος δράστης είναι Ρομά, οι προκαταλήψεις
φούντωσαν. Το να γενικεύουμε όμως μια πράξη και να την αποδίδουμε σε ολόκληρη
ομάδα ανθρώπων είναι ένα κοινωνικό αντανακλαστικό που συσκοτίζει τις αιτίες.
Φτώχεια, κοινωνικός αποκλεισμός, έλλειψη πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας και
παιδείας, είναι συνθήκες που επηρεάζουν τις πράξεις και τις επιλογές των ανθρώπων.
Αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη. Αλλά τη συμπληρώνει με κατανόηση. Δεν υπάρχει
«κοινωνική δικαιολογία» για την εγκατάλειψη ενός παιδιού. Υπάρχει όμως κοινωνικό
υπόβαθρο που χρειάζεται ανάλυση, όχι απόρριψη.
Τι μας μαθαίνει αυτό το περιστατικό;
Πίσω από κάθε είδηση υπάρχει ένα παιδί, μια οικογένεια, μια κοινωνία. Αυτό το
περιστατικό μάς υπενθυμίζει ότι η προστασία των παιδιών δεν είναι ατομική υπόθεση.
Είναι συλλογική ευθύνη. Όταν ένα μωρό σώζεται επειδή κάποιος το άκουσε, μας γεννά
ελπίδα. Όταν όμως σκεφτόμαστε ότι θα μπορούσε να είχε συμβεί το χειρότερο χωρίς
να το καταλάβει κανείς, τότε έρχεται η ανησυχία.
Οι κοινωνίες που σέβονται τα παιδιά, σέβονται πρώτα τον εαυτό τους. Δεν κλείνουν τα
μάτια όταν κάτι «δεν τους αφορά». Ούτε περιορίζονται σε εύκολες ερμηνείες.
Αναζητούν, καταλαβαίνουν και προσπαθούν να αλλάξουν.
Το ερώτημα είναι: εμείς τι είδους κοινωνία θέλουμε να είμαστε;
