Σαν χώρα ποτέ δεν είχαμε Υπουργείο «Παιδείας». Η λέξη «παιδεία» χρησιμοποιούνταν καθ’ υπερβολήν καθώς παιδεία δε φτιάχνεις με ελλείψεις καθηγητών, με ετοιμόρροπα κτήρια, απαρχαιωμένα βιβλία κι αναποτελεσματικές μεθόδους διδασκαλίας. Η πρόταση για μείωση των ωρών του μαθήματος των αρχαίων στην πρώτη λυκείου με σκοπό να ενταχθεί στο πρόγραμμα το μάθημα των οικονομικών ήρθε για να επιβεβαιώσει αυτή μου την αντίληψη. Γιατί τώρα; Τι εξυπηρετεί αυτή η αλλαγή;
Να ξεκαθαρίσουμε πως ο γράφων δεν έχει καμία σχέση με τις ανθρωπιστικές σπουδές, αντιθέτως οι σπουδές του είναι στα οικονομικά.
Γιατί τώρα και τι εξυπηρετεί;
Γιατί τώρα λοιπόν; Γιατί είναι καλοκαίρι. Γιατί τα σχολεία είναι κλειστά. Γιατί οι καθηγητές βρίσκονται σε διακοπές και επομένως δε μπορούν εύκολα να συσπειρωθούν και να διαμαρτυρηθούν. Γιατί έτσι κάνουν όλες οι κυβερνήσεις όταν θέλουν να περάσουν εκπαιδευτικά νομοσχέδια-εγκλήματα.
Αυτό ήταν εύκολο να το απαντήσουμε. Το δύσκολο είναι να απαντήσουμε ποιους εξυπηρετεί αυτή η αλλαγή. Η απάντηση είναι η εξής: Το καπιταλιστικό σύστημα. Παντού στον κόσμο οι ανθρωπιστικές σπουδές σημειώνουν μεγάλη πτώση. Αυτό επιβεβαιώθηκε και πριν από λίγες ημέρες με τις βάσεις των πανελλαδικών εξετάσεων στις σχολές της φιλολογίας, της ιστορίας και της φιλοσοφίας. Σε μια εποχή που τα πάντα είναι αυτοματοποιημένα, η κοινωνία έχει ανάγκη αυτούς που θα συντηρούν και θα ενισχύουν αυτή την αυτοματοποίηση στη ζωή μας πατώντας κουμπάκια και αυτούς που θα την «καταναλώνουν». Οι ανθρωπιστικές σπουδές, η μελέτη σπουδαίων κειμένων και ο προβληματισμός πάνω σε ό,τι έχει γραφτεί αιώνες πριν, μοιάζουν, στην καλύτερη περίπτωση, με πολυτέλειες αργόσχολων και στη χειρότερη, με χάσιμο χρόνου.
“Η γλώσσα μου είναι ο κόσμος μου”
Δεν είναι μόνο αυτό όμως, οι ρίζες βρίσκονται βαθύτερα. Η νεοελληνική γλώσσα και η αρχαία δεν είναι δύο διαφορετικές γλώσσες. Η πρώτη αποτελεί τη συνέχεια της δεύτερης και επομένως δε μπορείς να γνωρίζεις σε βάθος την νεοελληνική χωρίς γνώση της αρχαίας. Εδώ θα βρεθεί κάποιο «πρακτικό μυαλό» και θα πει: «Και τι πειράζει; Σημασία έχει να καταφέρνουμε να συνεννοούμαστε. Η γλώσσα είναι απλώς ένας κώδικας επικοινωνίας». Η γλώσσα όμως δεν είναι απλώς αυτό. Η γλώσσα μας είναι τα όρια της σκέψης μας. Όσο μικρότερες οι γλωσσικές μας δεξιότητες, τόσο μικρότερη και η ικανότητας σκέψεώς μας ή πιο απλά όπως έλεγε ο σπουδαίος φιλόσοφος Λούντβιχ Βιτγκενστάϊν: «Η γλώσσα μου είναι ο κόσμος μου».
Η αναγκαιότητα του “άχρηστου”
Σε ένα σύστημα λοιπόν που, όπως είπαμε και πριν, έχει ανάγκη από καταναλωτές και όχι από σκεπτόμενους ανθρώπους, η βαθιά γνώση της γλώσσας δεν είναι απλώς άχρηστη αλλά και επικίνδυνη για το ίδιο το σύστημα. Η γνώση της Αρχαίας θα μας έφερνε σε άμεση επαφή με την αρχαιοελληνική γραμματεία και με την πιο απελευθερωτική σκέψη που έχει υπάρξει.
Δυστυχώς για εμάς, οι «από πάνω» το έχουν καταλάβει εδώ και χρόνια. Γι’ αυτό και έχουν βαλθεί εδώ και δεκαετίες να μας πείσουν πως την γλώσσα μας την χρειαζόμαστε μόνο για να συνεννοούμαστε για καθημερινούς και πρακτικούς λόγους. Γι’ αυτό και προσπαθούν να μας πείσουν πως τα αρχαία μάς είναι άχρηστα. Γι’ αυτό κι εμείς έχουμε ανάγκη το… «άχρηστο». Για να επιβιώσουμε σ’ αυτή τη χρησιμοθηρική κοινωνία.
*Διαβάστε την αποκλειστική συνέντευξη του Άγγελου Συρίγου στο Vérité και τον Ηρακλή Μίγδο εδώ