Ο Κορνήλιος Καστοριάδης, φιλόσοφος και πολιτικός στοχαστής, ανέδειξε σε όλο το έργο του τη σημασία της αυτονομίας – τόσο ατομικής όσο και συλλογικής – ως θεμέλιο της δημοκρατίας. Στο παρακάτω απόσπασμα συνέντευξής του, η οποία δημοσιεύθηκε στην Μεξικάνικη πολιτική επιθεώρηση Metapolitica, στο τεύχος 8 του 1998, εκφράζει τις απόψεις του σχετικά με τον ρόλο των πολιτικών κομμάτων και τη σχέση τους με την κοινωνία των πολιτών. Ο Καστοριάδης υποστηρίζει πως τα κόμματα οφείλουν να λειτουργούν ως φορείς που ενισχύουν την πολιτική συμμετοχή και όχι ως μηχανισμοί χειραγώγησης, τονίζοντας ότι χωρίς πραγματική συμμετοχή των πολιτών στη δημόσια σφαίρα, η αυτονομία παραμένει κενό γράμμα.
—Θεωρείτε ότι τα πολιτικά κόμματα οφείλουν να εγκαθιδρύουν συμμαχίες με τους οργανωμένους τομείς της κοινωνίας των πολιτών; Δεν θα οδηγούσε αυτό σε μια στρέβλωση του ρόλου των ίδιων των πολιτικών κομμάτων και της ίδιας της κοινωνίας; Ποια θα όφειλε να είναι η λειτουργία καθενός εξ αυτών;
—Πιστεύω ότι η κοινωνική και η ατομική αυτονομία, όπως η πολιτική και η αλήθεια, αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου φαινομένου: είναι δημιουργήματα αυτής της ακατάπαυστης αναζήτησης στο κοινωνικό και στο ατομικό. Η κοινωνική αυτονομία –ως κριτική και αυτοκριτική την οποία ασκεί η κοινωνία στον εαυτό της– απαιτεί μια κοινωνία που οργανώνεται σε τέτοιο δίκτυο σχέσεων μεταξύ αυτόνομων ενηλίκων, ικανών να συμμετάσχουν και να αναλάβουν ευθύνη. Η απώλεια της πολιτικής διάστασης οδηγεί τον άνθρωπο σε μια οπισθοχώρηση, σε μια θέση μη αυτόνομη, υποκείμενη σε εξωτερικούς καθορισμούς, παιδική. «Εκείνος ο οποίος ζει στην κοινωνία… χωρίς πολιτική βούληση, το μόνο που κάνει είναι να αντικαθιστά τον ιδιωτικό του πατέρα με έναν ανώνυμο κοινωνικό πατέρα». Αυτή είναι, σύμφωνα με την δική μου οπτική, η σχέση που εγκαθιδρύεται μεταξύ πολιτικών κομμάτων και ψηφοφόρων –και όχι πολιτών, ως αυτόνομων υποκειμένων. Αυτό που συμβαίνει είναι μια υποκατάσταση του ιδιωτικού και κακόβουλου πατέρα από το πραγματιστικό και διεφθαρμένο κόμμα που τους χειραγωγεί.
Αν και τούτη η αυτονομία δεν έχει πλήρως πραγματοποιηθεί σε καμία κοινωνία, υπάρχει ένας ορίζοντας ως επαναστατικό πρόταγμα μετασχηματισμού της σύγχρονης κοινωνίας σε μια κοινωνία οργανωμένη και προσανατολισμένη προς την αυτονομία όλων. Η ιδέα μου για την ατομική αυτονομία η οποία θα διαχέεται στην κοινωνική αυτονομία μέσα απ’ την πραγματική συμμετοχή στο δημόσιο πολιτικό χώρο απηχεί τη ρουσσική ιδέα της συμμετοχής στο σχηματισμό της γενικής βούλησης, ως μοναδικής οδού πραγματώσης της ατομικής ελευθερίας. Η ελευθερία παραπέμπει στην ύπαρξη ατομικών δικαιωμάτων και δικαιικών εγγυήσεων, αλλά πάνω απ’ όλα στη συμμετοχή στη θέσπιση του νόμου.
Ο άνθρωπος, επομένως, είναι ον πολιτικό κι όχι μόνο κοινωνικό. Θεωρώ, όπως η Χάνα Άρεντ, ότι ο πολιτικός στοχασμός και η πολιτική συμμετοχή είναι εγγενείς στον άνθρωπο και τον συνιστούν ως τέτοιον.
Τα πολιτικά κόμματα θα είναι απαραίτητα εφόσον δεν υφίστανται σαφείς μηχανισμοί που να διανοίγουν στους πολίτες καθορισμένους χώρους αυτοκυβέρνησης, τόσο σε τοπική όσο και σε ευρύτερη κλίμακα. Γι’ αυτόν τον λόγο και οι συμμαχίες της κοινωνίας των πολιτών με ορισμένους υποψήφιους και κόμματα θα πρέπει να οδηγεί στην ενίσχυση της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών με τον ιδιαίτερο και συγκεκριμένο τρόπο της συμμετοχής της στη δημόσια σφαίρα. Εάν δεν συμβαίνει αυτό, νομίζω ότι αυτή η σχέση εκφυλίζεται καθώς μετατρέπεται πάλι σε σχέση ωφελιμιστική και πραγματιστική δίχως να επιτρέπει τη διεύρυνση της ατομικής και κοινωνικής αυτονομίας.