Η εποχή απαιτεί περιφερειακές συνεργασίες και, όπως ανέφερε ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στο “Athens Security Forum 2025” του ΙΔΙΣ, «η Ελλάδα αυτή τη δεδομένη στιγμή έχει και την ηγετική θέση να μπορέσει να επιβάλλει μία τέτοιου τύπου συνεργασία επ’ ωφέλειά της». Η Αθήνα έχει καταθέσει πρόταση για ένα πολυμερές σχήμα στην Ανατολική Μεσόγειο με τα κράτη που μοιράζονται μαζί μας θαλάσσια σύνορα. Η ατζέντα συνδυάζει πρακτικά πεδία, όπως πολιτική προστασία, προστασία θαλασσίου περιβάλλοντος και μετανάστευση, αλλά και δύσκολα κεφάλαια όπως συνδεσιμότητα και οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.
Προϋποθέσεις συμμετοχής και ανοιχτά εμπόδια
Ο ΥΠΕΞ αναγνώρισε ότι η υλοποίηση δεν είναι εύκολη, με εμπόδια όπως η στάση της Τουρκίας έναντι της Κύπρου και ο διχασμός στη Λιβύη. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι τα ζητήματα «δεν είναι αξεπέραστα» και ότι είναι «η ώρα της ευθύνης για όλους». Η μία και μοναδική προϋπόθεση είναι ο καθολικός σεβασμός του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας των κρατών και του ευρωπαϊκού κεκτημένου· άλλωστε «δύο από τις χώρες είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μία χώρα είναι σε προενταξιακή διαδικασία». Η Ελλάδα καλεί τους γείτονες «να βρεθεί μια λειτουργική σχέση» για κοινές προκλήσεις που δεν λύνονται με μονομερείς ενέργειες.
Συμπληρωματικότητα με τα διμερή και η σχέση με την Τουρκία
Η περιφερειακή πρωτοβουλία δεν ακυρώνει τα διμερή κανάλια. «Με την Τουρκία, τα τελευταία δυόμισι χρόνια έχει υπάρξει ένας δομημένος διάλογος», είπε, παρότι δεν υπήρξε ακόμη αποτέλεσμα στο μεγάλο υποκείμενο ζήτημα, δηλαδή την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Υπάρχει, όμως, πρόοδος στη λεγόμενη χαμηλή πολιτική και στις επαφές των κοινωνιών. Μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να ολοκληρωθεί η διερεύνηση προθέσεων των μερών· αν υπάρξει σύγκλιση, θα ακολουθήσουν επόμενα βήματα, «ενδεχομένως με την υπογραφή κάποιου συνυποσχετικού ή με συνάντηση σε επίπεδο ΥΠΕΞ ή τεχνικών κλιμακίων».
«Διεθνής αυτάρκεια» και αυτοπεποίθηση της ελληνικής διπλωματίας
Ο κ. Γεραπετρίτης στάθηκε στην αναβαθμισμένη θέση της χώρας: «Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει φτάσει σε επίπεδο διεθνούς αυτάρκειας και αυτοπεποίθησης που δεν χρειάζεται να ετεροπροσδιορίζεται». Η Ελλάδα, υπογράμμισε, δεν κοιτά διαρκώς προς την Τουρκία για να διαμορφώσει στάση, ενώ απορρίπτει τις «εύπεπτες» ή «αφοριστικές» προσεγγίσεις στα σύνθετα προβλήματα. «Αυτό που συνέβη με την ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας-ΗΠΑ δεν ήταν τυχαίο».
Τι έχει αλλάξει στη διεθνή σκηνή
Ο ΥΠΕΞ περιέγραψε ένα εξαιρετικά σύνθετο παγκόσμιο περιβάλλον: άνω των 60 ένοπλων συρράξεων, διεθνείς οργανισμοί με μικρότερη παρεμβατικότητα και κενό που καλύπτεται από ισχυρά κράτη ή νέες συμμαχίες. Το μεταπολεμικό ισοζύγιο ευθύνης ασφαλείας αλλάζει, ενώ αναδυόμενες δυνάμεις όπως η Ινδία αναλαμβάνουν ρόλο στον παγκόσμιο Νότο. Η σκληρή ισχύς επανέρχεται στην πρώτη γραμμή, αλλά ανάμεσα στη σκληρή και την ήπια ισχύ αναδεικνύεται η έξυπνη ισχύς, ένα υβριδικό μίγμα αποτροπής και προβολής αξιών.
Ενέργεια ως εργαλείο «έξυπνης ισχύος»
«Η ενέργεια καθίσταται ένα μέσο ταυτοχρόνως ήπιας και σκληρής ισχύος, αλλά πάντως έξυπνης ισχύος», τόνισε, με αφορμή την ανάγκη αποφυγής υπερεξάρτησης που ανέδειξε ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι πρόσφατες συμφωνίες – Κάθετος Διάδρομος, εξορύξεις φυσικού αερίου, συμπράξεις με διεθνείς ενεργειακούς παίκτες – καθιστούν την Ελλάδα όχι απλώς ενεργειακό κόμβο, αλλά και εξαγωγικό φορέα αυτάρκειας για άλλες χώρες.
Δύση, ασφάλεια και η θέση της Ελλάδας
Για την εσωτερική ασφάλεια, ο ΥΠΕΞ υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται «με αφέλεια». Η Ελλάδα οφείλει να στηρίζεται στη Δύση, την ΕΕ και τη διατλαντική συνεργασία. Σήμερα, «η πλήρης ένταξη της Ελλάδας στη Δύση συνιστά όρο ασφάλειας». Η χώρα επενδύει παραδοσιακά στη σκληρή ισχύ της, αλλά πλέον αναγνωρίζεται ότι η συμμετοχή σε διεθνή κοινότητα είναι εξίσου κρίσιμη. Η Ελλάδα βρίσκεται «στο υψηλότερο διπλωματικό επίπεδο» που είχε ποτέ: σκληρός πυρήνας της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, αιρετό μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στρατηγικές συμμαχίες με Ισραήλ, χώρες του Κόλπου και Ινδία, και άριστες σχέσεις με τις ΗΠΑ.
Δύο χρόνια πυκνής διπλωματίας, με το «αγκάθι» ανοιχτό
Ο κ. Γεραπετρίτης υπενθύμισε ότι από τη Διακήρυξη των Αθηνών έχουν περάσει μόλις δύο χρόνια, με ήδη ορατά οφέλη: άνοδος στο διμερές εμπόριο, πρόληψη μεταναστευτικών ροών, συνεργασία στην πολιτική προστασία και δραστική μείωση παραβιάσεων του εναέριου χώρου, που «δίνει ανάσα» στην Πολεμική Αεροπορία. Αναγνώρισε, πάντως, ότι «δεν έχουμε ακόμη μπει» στη συζήτηση για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, κάτι που «αναπαράγει εντάσεις». Η Ελλάδα, είπε, έβαλε «στο τραπέζι» όσα κάποιοι θεωρούσαν ότι φοβόμαστε: Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο, Θαλάσσια Πάρκα, και συνεργασίες με Chevron και Exxon – «με πλήρη αυτοπεποίθηση και χωρίς εκπτώσεις στις εθνικές κόκκινες γραμμές».