Μια νέα μελέτη φέρνει στο προσκήνιο απολιθώματα ηλικίας 773.000 ετών από σπήλαιο στο Μαρόκο, τα οποία, σύμφωνα με τους ερευνητές, μετακινούν το επίκεντρο της ανθρώπινης καταγωγής προς τη βορειοδυτική Αφρική. Η ομάδα, αποτελούμενη από Μαροκινούς και Γάλλους επιστήμονες, υποστηρίζει ότι τα οστά που αναλύθηκαν ενδέχεται να αντιπροσωπεύουν τον τελευταίο κοινό πρόγονο των σύγχρονων ανθρώπων (Homo sapiens), των Νεάντερταλ και των Ντενίσοβαν.
Τα απολιθώματα εντοπίστηκαν στη Grotte à Hominidés, μέσα στο λατομείο Thomas Quarry I στην Καζαμπλάνκα. Το υλικό περιλαμβάνει τρεις μερικές κάτω γνάθους, αρκετούς σπονδύλους και πολλά μεμονωμένα δόντια. Τα δείγματα εμφανίζουν ορισμένες ομοιότητες με τον Homo erectus, όμως ταυτόχρονα διαθέτουν γνωρίσματα που τα διαφοροποιούν από αυτόν τον αρχαιότερο ανθρώπινο πρόγονο, κάτι που ενισχύει την ιδέα ότι πρόκειται για ξεχωριστή εξελικτική «θέση» στο δέντρο των ανθρωπίνων ειδών.
Χρονολόγηση στα 773.000 χρόνια με παλαιομαγνητισμό
Στον ίδιο χώρο βρέθηκαν και πολλά λίθινα εργαλεία, ενώ ένα οστό ποδιού αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ότι ύαινες είχαν τραφεί από ανθρώπινους πληθυσμούς της περιόδου. Για να τεκμηριωθεί η ηλικία του στρώματος όπου βρέθηκαν τα οστά, εξετάστηκαν οι μαγνητικές ιδιότητες 180 δειγμάτων ιζήματος γύρω από τα απολιθώματα.
Η ανάλυση έδειξε ότι η στρωματογραφική ακολουθία φτάνει στην αντιστροφή του μαγνητικού πεδίου Matuyama–Brunhes, ένα γεωλογικό γεγονός που τοποθετείται πριν από περίπου 773.000 χρόνια. Με αυτόν τον τρόπο, η χρονολόγηση συνδέεται με ένα ευρύτερα αναγνωρίσιμο «ορόσημο» της γεωλογικής κλίμακας, προσφέροντας ισχυρό πλαίσιο για την ηλικία των ευρημάτων και για τη θέση τους μέσα στην εξελικτική ιστορία των ανθρωπίνων ειδών.
Τι αλλάζει για την προέλευση του Homo sapiens
Η νέα ανακάλυψη θεωρείται κρίσιμη επειδή καλύπτει ένα κενό στο αφρικανικό απολιθωμένο αρχείο, σε μια περίοδο που παραμένει σχετικά «σκοτεινή» ως προς τα ανθρώπινα είδη. Όπως είπε στο Live Science ο συν-συγγραφέας της μελέτης Ζαν Ζακ Ιμπλέν, παλαιοανθρωπολόγος στο Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Λειψία, «η νέα ανακάλυψη καλύπτει ένα σημαντικό κενό στο αφρικανικό απολιθωμένο αρχείο ανθρωπίνων ειδών μεταξύ 1 εκατομμυρίου και 600.000 ετών πριν».
Την ίδια στιγμή, γενετικά δεδομένα είχαν ήδη δείξει ότι σε αυτό το χρονικό παράθυρο θα πρέπει να αναζητείται στην Αφρική ο τελευταίος κοινός πρόγονος των σύγχρονων ανθρώπων, των Νεάντερταλ και των Ντενίσοβαν. Ο Ιμπλέν και οι συνεργάτες του θεωρούν ότι τα απολιθώματα από το Thomas Quarry είναι, μέχρι στιγμής, από τους πιο ισχυρούς υποψήφιους για τη «ρίζα» του εξελικτικού δέντρου που οδήγησε τόσο στο είδος μας όσο και στους αρχαϊκούς συγγενείς μας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η υπόθεση για βαθιά αφρικανική προέλευση της γενεαλογικής γραμμής του Homo sapiens αποκτά νέο βάρος. Ειδικά καθώς τα πιο σαφή πρώιμα στοιχεία για τον Homo sapiens συνδέονται με το Jebel Irhoud στο Μαρόκο, με ηλικία περίπου 300.000 ετών, η ενίσχυση της Βόρειας Αφρικής ως κομβικής ζώνης έρευνας προσφέρει μια πιο «συνεκτική» εικόνα για το πώς διαμορφώθηκαν οι πρώτες φάσεις της δικής μας εξέλιξης.
Σχέσεις με Homo antecessor και το ζήτημα της ονομασίας
Παρότι τα πρώτα στάδια της ανθρώπινης εξέλιξης συνδέονται κυρίως με την ανατολική και τη νότια Αφρική, το τελευταίο εκατομμύριο χρόνια περιπλέκεται από τις μετακινήσεις πληθυσμών σε όλη την Αφρική και την Ευρασία. Μετά την εμφάνιση του Homo erectus στην Αφρική πριν από περίπου 2 εκατομμύρια χρόνια, ορισμένες ομάδες εξαπλώθηκαν προς ανατολάς, φτάνοντας έως την Ωκεανία, ενώ άλλες παρέμειναν, εξελίχθηκαν περαιτέρω και κινήθηκαν βόρεια.
Γύρω στα 800.000 χρόνια πριν, στην Ευρώπη εμφανίζονται πληθυσμοί που έχουν συνδεθεί με τον Homo antecessor (ιδίως από την Ισπανία) και συχνά προτείνονται ως πιθανός άμεσος πρόγονος των Νεάντερταλ. Τα μαροκινά απολιθώματα φαίνεται να προέρχονται περίπου από την ίδια περίοδο και να μοιράζονται ορισμένα χαρακτηριστικά με τον Homo antecessor, κάτι που, όπως ανέφερε ο Ιμπλέν, «ενδέχεται να αντανακλά διαλείπουσες συνδέσεις μέσω του Στενού του Γιβραλτάρ, οι οποίες αξίζουν περαιτέρω διερεύνηση». Παρ’ όλα αυτά, τα ευρήματα του Thomas Quarry διαφοροποιούνται τόσο από τον Homo erectus όσο και από τον Homo antecessor, στοιχείο που, σύμφωνα με τον ίδιο, ενισχύει την ερμηνεία ότι «αυτό υποστηρίζει μια βαθιά αφρικανική προέλευση του Homo sapiens και αντικρούει σενάρια ευρασιατικής προέλευσης».
Η συζήτηση, ωστόσο, δεν περιορίζεται μόνο στην προέλευση, αλλά επεκτείνεται και στον διαχωρισμό των γενεαλογικών γραμμών που οδήγησαν στους σύγχρονους ανθρώπους, τους Νεάντερταλ και τους Ντενίσοβαν. Ο Ιμπλέν παραμένει προσεκτικός, σημειώνοντας ότι «αν και δεν μπορούμε να ισχυριστούμε ότι η εμφάνιση της γενεαλογικής γραμμής που οδήγησε στον Homo sapiens συνέβη αποκλειστικά στη Βόρεια Αφρική», τα νέα απολιθώματα «υποδηλώνουν έντονα ότι πληθυσμοί κοντά στο σημείο απόκλισης… ήταν παρόντες εκείνη την εποχή».
Αντίστοιχα, ο Τζον Χοκς, βιολογικός ανθρωπολόγος στο Πανεπιστήμιο του Ουισκόνσιν στο Μάντισον που δεν συμμετείχε στη μελέτη, συμφώνησε με τη βασική κατεύθυνση των συμπερασμάτων, λέγοντας ότι «είναι σαφές από τη νέα μελέτη ότι αυτά τα απολιθώματα δεν εντάσσονται εύκολα στην ποικιλομορφία του Homo erectus σε ορισμένα σημεία» και ότι «είναι πιθανό να βρίσκονται κοντά στον κοινό πρόγονο που έδωσε γένεση στους Νεάντερταλ, τους Ντενίσοβαν και τους σύγχρονους ανθρώπους». Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφορετικής ταξινόμησης, υποστηρίζοντας πως «κατά τη δική μου σκέψη, μπορεί να είναι τα παλαιότερα απολιθώματα που θα έπρεπε πραγματικά να αποκαλούμε Homo sapiens».