Παρά την πτώση της χούντας το 1974 και την προσπάθεια εκδημοκρατισμού της κοινωνίας μας, από την πολιτεία και το εκπαιδευτικό σύστημα, πρέπει να παραδεχτούμε πως ακόμη συναντάμε νοσταλγούς των συνταγματαρχών. Από τα οικογενειακά τραπέζια που όλο και κάποιος συγγενής – συνήθως μεγάλης ηλικίας – θα πει αναστενάζοντας «πού ‘σαι ρε Γιώργη Παπαδόπουλε να βάλεις τάξη;» μέχρι τα καφενεία των χωριών, η αίσθηση πως τελικά η δικτατορία έκανε καλό, υποβόσκει. Μεγάλωσα ακούγοντας συχνά για τις γόπες που μάζευε ο Παττακός, για τα ανοιχτά παράθυρα και για το λεγόμενο «οικονομικό θαύμα» της χούντας. Με αυτό το τελευταίο θα ασχοληθώ σήμερα, καταρρίπτοντας άλλο ένα παραμύθι.
Μισθοί, ΑΕΠ, ανεργία
Την περίοδο της δικτατορίας (1967-1974) η παραγωγικότητα της εργασίας αυξήθηκε σημαντικά. Η χώρα κατείχε την πρώτη θέση στην λίστα των χωρών του ΟΟΣΑ στον ρυθμό παραγωγικότητας (8.4% ετησίως) όμως οι μισθοί παρέμειναν χαμηλοί, πράγμα που δείχνει ότι αυτές οι αυξήσεις δε μεταφράστηκαν σε ουσιαστική βελτίωση των οικονομικών απολαβών των πολιτών. Το ΑΕΠ αυξήθηκε αρκετά (σχεδόν 250%) όμως η μείωση της ανεργίας ήταν απελπιστικά χαμηλή (0.7%). Στο παρακάτω διάγραμμα φαίνεται και η πορεία του πληθωρισμού των τελευταίων ετών της δικτατορίας και των πρώτων της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Οι χαμηλοί λοιπόν μισθοί αλλά και ο εξαιρετικά μεγάλος πληθωρισμός οδήγησαν πολλούς νέους να μεταναστεύσουν. Συγκεκριμένα, την περίοδο 1967-1974, ο αριθμός των Ελλήνων που έφυγαν στο εξωτερικό ανέρχεται στο 1.600.000. Για να καταλάβουμε το μέγεθος πρέπει να αναφέρουμε πως την περίοδο της οικονομικής κρίσης (2009-2018) οι Έλληνες που επέλεξαν να μεταναστεύσουν ήταν μόλις 250.000.
Όσο για το κατά κεφαλήν ΑΕΠ, το οποίο αυξήθηκε κατά 100 μονάδες το πρώτο έτος της δικτατορίας, πρέπει να σημειώσουμε πως και πριν από το 1967 είχε ανοδική τάση και κάθε έτος σημείωνε αύξηση. Σήμερα το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της χώρας μας είναι πολύ μεγαλύτερο από τότε αν και η χώρα μας είναι ουραγός στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε αυτόν τον τομέα.
Δημόσιο χρέος
Ένας από τους κλασικότερους μύθους που αφορούν την δικτατορία και την οικονομική της πολιτική είναι το δημόσιο χρέος. Ακούγεται συχνά σε δημόσιες συζητήσεις πως η δικτατορία κατάφερε να μηδενίσει το δημόσιο χρέος της χώρας, τα στοιχεία όμως έχουν αντίθετη άποψη. Το χρέος, κατά την περίοδο της δικτατορίας, όχι απλώς δε μειώθηκε αλλά αυξήθηκε σε υπερβολικό βαθμό. Παρακάτω θα δούμε την πορεία του χρέους σε δισεκατομμύρια δραχμές από το 1960 έως το 1970.
Δημόσιες δαπάνες
Μπορεί το κράτος να είχε μεγάλα έσοδα χάρη στον δανεισμό όμως αυτά τα χρήματα πώς αξιοποιήθηκαν; Τι έργα πρόσφεραν στην κοινωνία;
Συγκεκριμένα στον τομέα της παιδείας οι δαπάνες ανέρχονταν στο 10% των εσόδων του κράτους. Ποσοστό κατά 1.6% μονάδες χαμηλότερο από ότι ήταν πριν τη δικτατορία. Το μεγαλύτερο ποσοστό δόθηκε σε δημόσια έργα (π.χ δρόμοι, γήπεδα).
Το παρακάτω γράφημα μας δείχνει τις δαπάνες κοινωνικής ασφάλισης την περίοδο της δικτατορίας και σήμερα. Η διαφορά είναι αισθητή.
Ο μόνος τομέας της οικονομίας που φαίνεται να βρισκόταν σε καλύτερη κατάσταση την περίοδο της δικτατορίας είναι ο αγροτικός. Αυτό συμβαίνει διότι κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς προσπαθεί να είναι αυτάρκες αναπτύσσοντας έτσι την αγροτική παράγωγη της χώρας. Βέβαια σημαντικό ρόλο παίζει και ο αριθμός των αγροτών που σήμερα είναι σημαντικά μικρότερος από ό,τι ήταν τις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70. Συγκεκριμένα, οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων ως ποσοστό των γενικών εξαγωγών το 1972 βρισκόταν στο 48% ενώ το 2022 μόλις στο 23,8%.
Συμπέρασμα
Όπως κάθε ολοκληρωτικό καθεστώς, έτσι και η χούντα των συνταγματαρχών, έδινε μεγάλη βάση στην προπαγάνδα. Προπαγάνδα που πρέπει να θεωρείται επιτυχημένη μιας και ακόμη και σήμερα γίνεται λόγος για τα «θετικά» της δικτατορίας και ειδικότερα για την «συνετή» οικονομική πολιτική της. Η μόνη απάντηση στη προπαγάνδα – όχι μόνο σε αυτή της δικτατορίας αλλά και στη σημερινή υφέρπουσα των ΜΜΕ – είναι τα αδιαμφισβήτητα στοιχεία.
Ενδεικτικές πηγές:
Χαράλαμπος & Αθανάσιος Πουλάκης: «Η Πολιτική Οικονομία 1967-1974»
Νίκος Χριστοδουλάκης: «Τα Οικονομικά της Δικτατορίας»
Ευάγγελος Σακκάτος: «Οικονομικά θαύματα και θύματα της Χούντας»