19 Μαΐου. Ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ποντίων. Μια από τις σκοτεινότερες
σελίδες της Ιστορίας, που ακόμα παλεύει για την αναγνώρισή της από τη διεθνή
κοινότητα. Κι όμως, την ίδια ημέρα, η Ευρώπη στρέφει το βλέμμα της αλλού: στα φώτα,
τις παγιέτες και τις βαθμολογίες της Eurovision.
Αυτό το άρθρο δεν στοχεύει να συγκρίνει τραγωδίες με τραγούδια, αλλά να αναδείξει
πώς ένας θεσμός που γεννήθηκε για να ενώσει την Ευρώπη έχει καταλήξει να αγνοεί τα
ουσιώδη και να προωθεί την επιφάνεια. Η Eurovision δεν είναι πια διαγωνισμός
τραγουδιού. Είναι ένας καθρέφτης της Ευρώπης: γυαλιστερός, αλλά ρηχός.
Μουσική ή πολιτική; Ρητορική ερώτηση.
Οι ψήφοι δεν είναι ποτέ «μουσικές». Είναι στρατηγικές. Ο θεσμός λειτουργεί εδώ και
δεκαετίες σαν ένας άτυπος χάρτης διεθνών συμμαχιών, προκαταλήψεων και
επιβεβλημένων ταυτοτήτων. Τα Βαλκάνια ψηφίζουν τα Βαλκάνια. Οι Σκανδιναβοί τους
Σκανδιναβούς. Κάποιοι ψηφίζουν με κλειστά μάτια (βλέπε Κύπρος–Ελλάδα). Κάποιοι
αρνούνται να ψηφίσουν για λόγους “ιστορικής πίκρας”. Και το κοινό απορεί, κάθε
χρόνο: «Γιατί δεν πήραμε τίποτα;»
Διότι δεν πρόκειται για τραγούδι. Πρόκειται για διαβατήριο πολιτισμικής αποδοχής.
Ταυτότητα επί σκηνής: Ποιον εκπροσωπείς τελικά;
Οι εκπρόσωποι των χωρών σπάνια εκπροσωπούν κάτι πραγματικά ‘εθνικό’. Το
αφήγημα προσαρμόζεται στο θεαθήναι. Η ‘παραδοσιακή’ Ελλάδα γίνεται καρτ-ποστάλ.
Η σύγχρονη Ελλάδα μιμείται τον δυτικό ήχο για να ‘χωρέσει’. Κι αν στείλεις κάτι με
ουσία; Ετοιμάσου για τοπική κατανάλωση μόνο.
Η ίδια η σκηνή της Eurovision έχει γίνει το παγκόσμιο θέατρο της επιφανειακής
διαφορετικότητας. Όλοι αγαπούν τη διαφορετικότητα — αρκεί να μην είναι ενοχλητικά
πολιτική.
Το κοινό: συγκινημένο και αποπροσανατολισμένο
Η Eurovision προσφέρει στους θεατές μια αίσθηση συμμετοχής σε κάτι ‘μεγάλο’. Η
εθνική ψήφος γίνεται υποκατάστατο πολιτικής έκφρασης. Το ‘δώδεκα points go to…’
γεμίζει για λίγο ένα υπαρξιακό κενό. Γιατί σε μια ήπειρο όπου η ταυτότητα διαλύεται, η
Eurovision είναι από τις λίγες ευκαιρίες να νιώσεις ‘μέλος’ ενός έθνους που έχει σκηνή.
Όταν οι λέξεις κόβονται και οι χειρονομίες μετρώνται
Τα τελευταία χρόνια, η Eurovision έχει θεσπίσει αυστηρούς κανόνες ‘ουδετερότητας’.
Καμία αναφορά σε πόλεμο, καμία πολιτική δήλωση, καμία ‘προκλητική’ εικόνα — αν
δεν είναι μόδα. Το ουδέτερο όμως είναι ήδη πολιτικό: ενισχύει τη σιωπή γύρω από ό,τι
δεν χωράει στο αφήγημα του ευρωπαϊκού cool.
Κατακλείδα: Η Eurovision ως καθρέφτης μιας Ευρώπης σε κρίση ταυτότητας
Η Eurovision δεν είναι ούτε μουσικός θεσμός, ούτε αθώα διασκέδαση. Είναι η
φαντασίωση μιας Ευρώπης που θέλει να δείχνει ανεκτική χωρίς να είναι. Που φοβάται
τη διαφωνία και προτιμά το κιτς από το ρίσκο. Η σκηνή της είναι λαμπερή, μα το έργο
είναι βαθιά πολιτικό. Κι όσο ξεχνάμε τι πραγματικά αξίζει να θυμόμαστε — όπως η
σημερινή 19η Μαΐου — τόσο πιο φανταχτερά θα διακοσμούμε τη λήθη μας.
