Το τουρκικό σεισμογραφικό σκάφος Oruç Reis, γνωστό για τις προκλητικές αποστολές του στην Ανατολική Μεσόγειο τα τελευταία χρόνια, επανεμφανίστηκε αυτή τη φορά στα ανοικτά της Λιβύης, πυροδοτώντας νέα ανησυχία στην περιοχή. Σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης, το ερευνητικό σκάφος, το οποίο ανήκει στη Γενική Διεύθυνση Ορυκτών Ερευνών και Εξερευνήσεων (MTA), ολοκλήρωσε πρόσφατα αποστολή στη Σομαλία και αναμένεται να εισέλθει εκ νέου σε ευαίσθητη θαλάσσια ζώνη της Ανατολικής Μεσογείου, όπου η Τουρκία διεκδικεί δικαιώματα για ενεργειακή εξερεύνηση βάσει του αμφισβητούμενου τουρκολιβυκού μνημονίου.
Η επανεμφάνιση του Oruç Reis εγείρει σοβαρές διπλωματικές ενστάσεις, κυρίως από την Ελλάδα και την Κύπρο, που θεωρούν ότι η Τουρκία προσπαθεί να επιβάλει τετελεσμένα σε θαλάσσιες περιοχές που δεν της ανήκουν, παραβιάζοντας τόσο το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας όσο και τα κυριαρχικά δικαιώματα γειτονικών χωρών. Το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο δεν έχει αναγνωριστεί από κανένα άλλο κράτος ή διεθνή οργανισμό, αποτελεί τη βάση των τουρκικών αξιώσεων για θαλάσσια δικαιοδοσία σε περιοχές που τέμνουν την ελληνική υφαλοκρηπίδα και τις ΑΟΖ άλλων χωρών. Η Αθήνα έχει επανειλημμένα καταγγείλει τέτοιες κινήσεις ως παράνομες και αποσταθεροποιητικές, ενώ έχει ήδη ενημερώσει εταίρους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το ΝΑΤΟ για την κλιμάκωση.
Από την πλευρά της, η Τουρκία επιμένει ότι το Oruç Reis επιχειρεί εντός “τουρκικής υφαλοκρηπίδας” και υποστηρίζει πως οι έρευνες είναι νόμιμες και στοχεύουν στην ενίσχυση της ενεργειακής της αυτάρκειας. Η Άγκυρα, ακολουθώντας τη στρατηγική της «Γαλάζιας Πατρίδας», προσπαθεί να επεκτείνει την παρουσία της όχι μόνο στο Αιγαίο και στην Κύπρο αλλά και στη Λιβύη, όπου διατηρεί στενές σχέσεις με την κυβέρνηση της Τρίπολης. Η κίνηση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που η Τουρκία επιδιώκει να ενισχύσει την επιρροή της στην ευρύτερη περιοχή μέσω διμερών συμφωνιών και στρατιωτικής συνεργασίας, γεγονός που προκαλεί νευρικότητα στην Ελλάδα, αλλά και σε χώρες όπως η Αίγυπτος και η Γαλλία.
Στρατιωτικές πηγές αναφέρουν πως η Ελλάδα έχει αυξήσει την επιτήρηση στην περιοχή, με την παρουσία φρεγατών και πλοίων ανοιχτής θαλάσσης νοτίως της Κρήτης και κοντά στα όρια του FIR Αθηνών. Παράλληλα, παρακολουθείται στενά κάθε κίνηση του Oruç Reis και εξετάζεται η έκδοση αντι-Navtex σε περίπτωση που υπάρξει παραβίαση των ελληνικών δικαιωμάτων. Η ΕΕ έχει ήδη εκφράσει ανησυχία για την επαναφορά της έντασης και δεν αποκλείει την επιβολή νέων κυρώσεων, εφόσον η Άγκυρα συνεχίσει τις μονομερείς ενέργειες στην περιοχή. Παρά ταύτα, μέχρι στιγμής δεν έχει εκδοθεί νέα τουρκική Navtex, κάτι που ερμηνεύεται ως «αναμονή» από πλευράς Άγκυρας, ίσως για να «μετρήσει» τις αντιδράσεις.
Η κατάσταση παραμένει ρευστή, καθώς όλα δείχνουν πως η Τουρκία επιχειρεί για άλλη μία φορά να διαμορφώσει τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Με τη στρατηγική του “πήγαινε-έλα”, δηλαδή με την αποστολή του Oruç Reis ανά τακτά χρονικά διαστήματα και χωρίς επίσημες αναγγελίες έρευνας, η Άγκυρα δοκιμάζει τις αντοχές της διεθνούς κοινότητας και επιδιώκει να δημιουργήσει μια νέα «κανονικότητα» στην παρουσία της σε περιοχές αμφισβητούμενης δικαιοδοσίας. Οι επόμενες μέρες θα είναι κρίσιμες, τόσο για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις όσο και για τη γενικότερη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.