Πρόσφατα, παρακολούθησα ένα βίντεο γνωστής Ελληνίδας influencer στο οποίο προσπαθούσε να διαψεύσει όποιον την κατηγορούσε ότι χρησιμοποιούσε «λεφτά των γονιών της» για να ζήσει το ακριβό της lifestyle.
Η νεαρή κοπέλα, γύρω στα 18 έτη, αφιέρωσε αρκετό χρόνο στο να εξηγεί ότι τα social media είναι πραγματική δουλειά κι ότι διαχειρίζεται μόνη της όλα της τα έξοδα εκτός από τα δίδακτρα για την ιδιωτική σχολή στην οποία φοιτά, χάρη στο ότι «δουλευει από τα 4» στη showbiz.
Παύση. Πώς γίνεται ένα παιδί στην Ελλάδα να εργάζεται από τα 4; Και κυρίως, πώς γίνεται να θεωρούμε υπερηφάνεια το γεγονός αυτό;
Το παιδι- influencer είναι στην πραγματικότητα το πιο νέο είδος παιδικής εργασίας που περνά «απαρατήρητο», κρυμμένο πίσω από την χαριτωμένη, αξιοζήλευτη και τέλεια εικόνα που δείχνουν αυτές οι οικογένειες για τα παιδιά τους. Παιδιά που όλη τους η ζωή καταγράφεται στην κάμερα και αντί να περάσουν μια ανέμελη παιδική ηλικία γίνονται εμπορικά προϊόντα.
Στα 4 έτη, ένα παιδί θα πρέπει να περνά χρόνο με την οικογένειά του, να κοινωνικοποιείται και να κάνει τα πρώτα βήματα του στο σχολείο. Όχι να εργάζεται. Το κοινό, όμως, φαίνεται να μην το αναγνωρίζει αυτο. Οι απαντήσεις στο βίντεο ήταν ένας συνδιασμός έντονης ζήλιας, ή παράφορου θαυμασμού προς μια κοπέλα, πρακτικά άγνωστη.
Η εμμονή του Έλληνα να κάνει μεγάλη ζωή – ή συγκεκριμένα να δείχνει ότι κάνει μεγάλη ζωή, μας τυφλώνει απέναντι σε αυτό το διαδικτυακό «φαίνεσθαι», σε σημείο που αναπτύσσουμε μία παρακοινωνική σχέση με τους influencers. Τα άτομα αυτά είναι προϊόντα, είναι brand, είναι καμπάνιες. Δεν είναι φίλοι ούτε γνωστοί μας και μας δείχνουν μόνο ο,τι θέλουν αυτοί από τη ζωή τους.
Επιπλέον , η κριτική σκέψη μέσα στο επιχείρημα της influencer και του κοινού κάνει την απουσία της αισθητή. Το γεγονός ότι το κοινό αδυνατεί να αναγνωρίσει τις μεροληψιες σε αυτό το βίντεο, δείχνει πόσο βαθιά είναι η έλλειψη του ψηφιακού και μιντιακού εγραμματισμου μας και πόσο εύκολα πέφτουμε θύματα μιας καλοστημένης διαδικτυακής περσόνας. Με μια απλή αναζήτηση στο προφίλ γίνεται εύκολα ορατό ότι το διαχειρίζεται οικογενειακό μέλος της influencer (το οποίο εμφανίζεται και στα περισσότερα βίντεο), άρα σαφώς αυξάνονται και οι πιθανότητες το περιεχόμενο να χειραγωγείται σύμφωνα με τις οδηγίες της οικογένειας.
Ακόμα, όμως, κι αν ο μέσος θεατής δεν σκέφτεται να αναζητήσει αυτές τις πληροφορίες, η αστάθεια του επιχειρήματος περί οικονομικής ανεξαρτησίας από τα 4 είναι ολοφάνερη. Προφανώς ένα νήπιο δεν θα μπορούσε να κλείσει δουλειές στο μόντελινγκ και τις διαφήμιση μόνο του. Προφανώς έχει υπάρξει καθοδήγηση από τους γονείς, άρα και το ίδιο το άτομο δεν είναι αυτοδημιούργητο. Απλά μπήκε νωρίς στο σύστημα του θεάματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το άτομο είναι ατάλαντο ή δεν του αξίζει η επιτυχία του. Αλλά τόσο το ίδιο όσο και η οικογένεια θα πρέπει να αντιμετωπίζουν την επιτυχία αυτή με διαφάνεια, χωρίς να προσπαθούν να περάσουν ένα ψευδές αφήγημα περί «αυτοδημιουργίας». Στην πραγματικότητα αυτή η κατάσταση χαρακτηρίζει την ελληνική οικογένεια – παρεμβαίνει παντού αλλά επιμένει να λέει πως τα παιδιά της τα κατάφεραν όλα… μόνα τους.
Οι απόψεις αυτές δεν πηγάζουν από κάποια επιθυμία να στοχοποιήσω την κοπέλα αυτή. Αντιθέτως, της εύχομαι ολόψυχα να συνειδητοποιήσει ότι το να μεγαλώνεις online και να εργάζεσαι από τη νηπιακή ηλικία είναι μια αφύσικη κατάσταση. Αλλά στην εποχή που οι διαδικτυακές αντιπαραθέσεις φέρνουν views, followers και κάνουν άπειρα άτομα να μιλάνε για σένα, (το λεγόμενο «there is no such thing as bad publicity» ποιος μπορεί να αντισταθεί στο να δημιουργεί αυτό το χάος; Τουλάχιστον, αξίζει εμείς ως κοινό να είμαστε πιο κριτικοί και να μην βιαζόμαστε να θεοποιήσουμε αυτές τις οικογένειες, να μαλώνουμε με αγνώστους για να υπερασπιστούμε το lifestyle αγνώστων, ούτε να υπερεκθέτουμε ανήλικα παιδιά στο διαδίκτυο.