*Του Παναγιώτη Σφαέλου
Διανύουμε μια περίοδο μεγάλων διεθνών γεωπολιτικών ανακατατάξεων ιδιαίτερα μετά την ανάληψη της προεδρίας των ΗΠΑ από τον Ντόναλντ Τραμπ στις αρχές του 2025. Περνάμε σιγά σιγά σε έναν πολυπολικό κόσμο με νέες μεγάλες δυνάμεις να αναδύονται οι οποίες αμφισβητούν την ηγεμονία των ΗΠΑ, καθώς η μεταψυχροπολεμική περίοδος βρίσκεται κοντά στο τέλος της. Η Κίνα είναι μια νέα απειλή για τις ΗΠΑ, καθώς διαθέτει οικονομική ισχύ, τεχνολογική υπεροχή και στρατιωτική υπεροπλία. Η Ρωσία είναι επίσης μια δύναμη που ανταγωνίζεται τις ΗΠΑ. Ο Τραμπ προσπαθεί να κάνει μια συμφωνία με τον Πούτιν για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, σε μια προσπάθεια να αποσπάσει την Ρωσία από την αγκαλιά της Κίνας και της Ευρασίας. Επιπλέον, οι BRICS+ έχουν δημιουργήσει μια οικονομική συμμαχία η οποία συνεχώς διευρύνεται και απειλεί την ηγεμονία του δολαρίου. Ο Τραμπ λοιπόν έχει επιβάλει δασμούς σε μια προσπάθεια να μειώσει τις εισαγωγές στις ΗΠΑ και να τονώσει την εγχώρια παραγωγή. Όμως αυτή η πολιτική προκαλεί σοβαρές παρενέργειες στην παγκόσμια οικονομία.
Η πολιτική Τραμπ διακρίνεται από τον ωμό ρεαλισμό και επιδιώκει να μεγιστοποιήσει τα στρατηγικά συμφέροντα των ΗΠΑ. Η πολιτική Τραμπ δίνει ιδιαίτερη σημασία στην ισχύ, υποβαθμίζοντας συχνά το διεθνές δίκαιο. Ο Τραμπ θαυμάζει τους ισχυρούς και αυταρχικούς ηγέτες που με την ισχύ τους επιβάλλουν τετελεσμένα. Οι ΗΠΑ του Τραμπ συνομιλούν απευθείας με την Ρωσία για την επίλυση του Ρώσο-Ουκρανικού πολέμου, παραμερίζοντας τους Ευρωπαίους και τους ίδιους τους Ουκρανούς. Επίσης, ο Τραμπ εγκωμίασε τον Ερντογάν για την παρέμβασή του στη Συρία. Αυτό δείχνει ότι σε μια διαμάχη ο Τραμπ παίρνει το μέρος του ισχυρού, αδιαφορώντας για το διεθνές δίκαιο. Αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τη χώρα μας, που έχει απέναντί της μια αναθεωρητική Τουρκία. Από την άλλη μεριά, η πολιτική Τραμπ προσφέρει και ευκαιρίες για την αναβάθμιση της γεωστρατηγικής θέσης της χώρας μας.
Η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος
Σε αυτό το ρευστό διεθνές περιβάλλον, η Ελλάδα πρέπει να εκμεταλλευτεί τις συγκυρίες και να προωθήσει τα συμφέροντά της στην Ανατολική Μεσόγειο. Το ισχυρό χαρτί της Ελλάδας είναι η ενέργεια, η οποία αποτελεί βασικό εργαλείο γεωπολιτικής ισχύος. Η ανάγκη απεξάρτησης της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο δίνει τη δυνατότητα στην Ελλάδα να γίνει ενεργειακός κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο Τραμπ δίνει μεγάλη σημασία στην αξιοποίηση των πόρων της Ανατολικής Μεσογείου, παρέχοντας έτσι ασφάλεια στην Ελλάδα έναντι του τουρκικού αναθεωρητισμού. Η δυνατότητα της χώρας μας να μεταφέρει το αμερικανικό LNG στην Ευρώπη και οι έρευνες υδρογονανθράκων από Exxon Mobil και Chevron αναβαθμίζουν τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας. Ήδη, η Ελλάδα παρέχει ενέργεια στην Ευρώπη μέσω του TAP και διαθέτει τερματικούς σταθμούς LNG στη Ρεβυθούσα και την Αλεξανδρούπολη.
Ένα μεγάλο θέμα είναι ο ηγεμονικός ανταγωνισμός ΗΠΑ–Κίνας, ο οποίος είναι ήδη εμφανής και στη χώρα μας. Οι ΗΠΑ δεν βλέπουν με καλό μάτι την παρουσία της COSCO στο λιμάνι του Πειραιά. Ως αντίβαρο, προωθείται σχέδιο παραχώρησης του λιμένα της Ελευσίνας στις ΗΠΑ, με υποδομές LNG, logistics και ναυπηγοεπισκευαστικές δραστηριότητες. Ο φόβος των ΗΠΑ για κινεζική διείσδυση σε ελληνικές υποδομές τις έχει κινητοποιήσει να επενδύσουν στην Ελλάδα. Η Κίνα προωθεί τον «Δρόμο του Μεταξιού», ένα στρατηγικό γεωοικονομικό σχέδιο παγκόσμιας κλίμακας. Ως απάντηση, προωθείται ο IMEC, με στόχο τη διαφοροποίηση εφοδιαστικών αλυσίδων και τη μείωση της εξάρτησης από την Κίνα. Η Ελλάδα μπορεί να παίξει κομβικό ρόλο στον IMEC λόγω θέσης και να ενισχύσει τις σχέσεις της με την Ινδία.
Ελληνοτουρκικά και Κυπριακό
Στα ελληνοτουρκικά έχουμε νέες προκλήσεις, καθώς δεν αποτελούν προτεραιότητα για τον Τραμπ. Εντάσσονται σε ένα ευρύτερο παζάρι ισχύος με στόχο τη σταθερότητα στο ΝΑΤΟ χωρίς αμερικανικό κόστος. Η Ουάσιγκτον κρατά συχνά ίσες αποστάσεις, ασκώντας πίεση για διάλογο. Αυτό φάνηκε και από τις δηλώσεις του Αμερικανού Πρέσβη Τομ Μπάρακ. Η πολιτική Τραμπ εξισώνει τον τουρκικό αναθεωρητισμό με τη νόμιμη ελληνική άμυνα, γεγονός ιδιαίτερα επικίνδυνο. Η Ελλάδα δεν πρέπει να κάνει συμβιβασμούς, καθώς το διεθνές δίκαιο είναι με το μέρος της. Η μόνη διαφορά είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Οποιαδήποτε υποχώρηση στα 12 ναυτικά μίλια θα εκληφθεί ως ήττα και θα ανοίξει τον δρόμο για νέες απαιτήσεις.
Η Ελλάδα σήμερα διαθέτει ενισχυμένο γεωπολιτικό αποτύπωμα, σύγχρονα οπλικά συστήματα, στρατηγικές αμυντικές συμφωνίες με ΗΠΑ και Γαλλία και αυξημένη ενεργειακή σημασία. Η Σούδα και η Αλεξανδρούπολη αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για την αμερικανική στρατηγική. Αυτό είναι και το βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Αθήνας. Σε αντίθεση με την Τουρκία, η Ελλάδα είναι αξιόπιστος εταίρος της Δύσης.
Για την Κύπρο, το στοίχημα στην εποχή Τραμπ είναι να αξιοποιήσει τη γεωπολιτική της αξία στην ενέργεια, αποφεύγοντας λύσεις που νομιμοποιούν τα τετελεσμένα της εισβολής. Η Κύπρος έχει έρθει κοντύτερα με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ και μπορεί να παίξει ρόλο στους ενεργειακούς διαδρόμους της Ανατολικής Μεσογείου. Για Ελλάδα και Κύπρο, η πρόκληση είναι να αναδειχθούν ως πυλώνες σταθερότητας και αξιόπιστοι εταίροι των ΗΠΑ.
Συμπερασματικά, οι προκλήσεις της εποχής Τραμπ μπορούν να μετατραπούν σε ευκαιρίες για τη χώρα μας. Η Τουρκία έχει δυσαρεστήσει τις ΗΠΑ, ενώ η Ελλάδα είναι μέλος της ΕΕ με αυξημένη γεωστρατηγική και ενεργειακή αξία. Οι ΗΠΑ θα εντείνουν την προσπάθεια περιορισμού της κινεζικής επιρροής στην Ευρώπη, ενισχύοντας την παρουσία τους στην Ελλάδα. Η Ελλάδα πρέπει να ασκήσει πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και να μην υποχωρήσει από τα κυριαρχικά της δικαιώματα, καθώς η γεωστρατηγική της θέση και το διεθνές δίκαιο το επιτρέπουν.