Στη Διαρκή Επιτροπή Οικονομικών Υποθέσεων της Βουλής, ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης παρουσίασε το νομοσχέδιο για τις κοινωφελείς περιουσίες, τα ιδρύματα, τις σχολάζουσες κληρονομιές και τις δωρεές προς το Δημόσιο, υπογραμμίζοντας ότι η χώρα «δεν έχει πλέον την πολυτέλεια του συμβιβασμού με ό,τι δεν γίνεται και ό,τι δεν λειτουργεί». Όπως τόνισε, στόχος είναι να ενεργοποιηθεί ένας «κοινωφελής πλούτος» που εδώ και δεκαετίες παραμένει σε αδράνεια, με σεβασμό στη βούληση των διαθετών και με ουσιαστική ενίσχυση της εμπιστοσύνης και της διαφάνειας.
Ο υπουργός παραδέχθηκε ότι το υφιστάμενο πλαίσιο, παρά τις αλλαγές του 2013, δημιούργησε «υπερβολικά σύνθετο περιβάλλον», με επτά διαφορετικά μητρώα, αποσπασματική εικόνα και ιδρύματα που δεν υπέβαλαν οικονομικές καταστάσεις. Όπως είπε, αυτή η κατάσταση κατέληξε σε «θεμέλιο ακινησίας», όπου η αδράνεια έγινε κανόνας. Με το νέο πλαίσιο θεσμοθετείται ενιαίο Ηλεκτρονικό Μητρώο Κοινωφελών Περιουσιών (Η.Μ.ΚΟΙ.Π.), υπό το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, με υποχρεωτική ψηφιακή ιχνηλασιμότητα: καμία διοικητική πράξη δεν θα παράγει έννομα αποτελέσματα αν δεν αναρτηθεί στο μητρώο, ενώ τα στοιχεία θα είναι δημόσια προσβάσιμα.
Παράλληλα, δημιουργείται η ψηφιακή πλατφόρμα e-diadoxi για τις σχολάζουσες κληρονομιές και καταργείται η ανάγκη δικαστικής απόφασης όταν αυτές περιέρχονται στο Δημόσιο, αντικαθιστάμενη από απλή διοικητική πράξη, με στόχο την αποδικαστικοποίηση και την αποφόρτιση της Δικαιοσύνης. Κεντρικό εργαλείο της μεταρρύθμισης είναι το νέο Ίδρυμα Διαχείρισης και Εκκαθάρισης Κληρονομιών και Αδρανών Περιουσιών (ΙΔΕΚΑΚΠ), το οποίο θα αναλαμβάνει τη διοίκηση σε περιπτώσεις αδρανών ιδρυμάτων. Για πρώτη φορά, η αδράνεια ορίζεται με σαφή και αντικειμενικά κριτήρια (τρία έτη χωρίς οικονομικές καταστάσεις ή δαπάνες κοινωφελούς σκοπού κάτω του 15% των εσόδων), ενώ προβλέπεται τρίμηνη προθεσμία για σχέδιο επαναδραστηριοποίησης, πριν τη μεταβίβαση της διοίκησης στο ΙΔΕΚΑΚΠ.
Ο κ. Πιερρακάκης ανέδειξε επίσης τις προβλέψεις για υποχρεωτικό διαχειριστικό έλεγχο ανά τριετία, τη δημιουργία Μητρώου Πιστοποιημένων Ελεγκτών και την πλήρη ψηφιοποίηση των δωρεών προς το Δημόσιο μέσω της πλατφόρμας e-Δωρεές. Σημαντικό στοιχείο του νομοσχεδίου είναι τα φορολογικά κίνητρα, με απαλλαγή από φόρο εισοδήματος για τα έσοδα ενεργών ιδρυμάτων και απαλλαγή από φόρο κληρονομιάς, ώστε να ενθαρρύνονται οι δωρεές και να ενισχύεται η εμπιστοσύνη των πολιτών.
Ειδικό κεφάλαιο της παρουσίασης αφιερώθηκε στη ριζική αναβάθμιση του Ζαππείου Μεγάρου, που ο υπουργός χαρακτήρισε «σύμβολο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς», συνδεδεμένο με τους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες και την υπογραφή της συμφωνίας ένταξης της Ελλάδας στην ΕΕ. Ο φορέας διαχείρισης μετατρέπεται σε Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου, με την επωνυμία «Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος», με πενταμελές Δ.Σ., ενισχυμένο ρόλο Προέδρου κατά το πρότυπο διευθύνοντος συμβούλου και Γενικό Διευθυντή επικεφαλής των επιχειρησιακών μονάδων. Στόχος είναι η ολοκλήρωση της ενεργειακής και τεχνικής αναβάθμισης, ο εκσυγχρονισμός των χώρων και του περιβάλλοντος χώρου, με κρατική χρηματοδότηση και πρόσθετες δωρεές, ενόψει και της Ευρωπαϊκής Προεδρίας του 2027.
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι οι ρυθμίσεις έχουν έντονο κοινωνικό αποτύπωμα. Ανέδειξε τις διατάξεις για το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους, με νέο μηχανισμό εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών ώστε πολίτες να αποζημιώνονται από το Δημόσιο χωρίς πολυετείς δίκες, καθώς και τη δημιουργία Ειδικού Τμήματος Ταχείας Αντίδρασης για επείγουσες γνωμοδοτήσεις. Παράλληλα, τα ποσά που επιδικάστηκαν στις οικογένειες θυμάτων στο Μάτι και τη Μάνδρα καθίστανται αφορολόγητα, ανεκχώρητα και ακατάσχετα, ενώ αντίστοιχη προστασία προβλέπεται για ενισχύσεις σε επιχειρήσεις που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias» και το φαινόμενο των νεκρών ψαριών στον Παγασητικό.
Ιδιαίτερη μνεία έγινε και στο νέο πλαίσιο δεύτερης ευκαιρίας: με διάταξη του νομοσχεδίου, η ποινική δίωξη για οφειλές προς Δημόσιο και Ταμεία αναστέλλεται κατά τη διάρκεια της πτώχευσης και εξαλείφεται με την απαλλαγή από τα χρέη, ώστε η οικονομική δυσκολία να μην ποινικοποιείται. Συμπληρωματικά, εισάγεται μηχανισμός vouchers για οικονομική και ψυχολογική συμβουλευτική σε όσους κινδυνεύουν από αφερεγγυότητα.
Όπως τόνισε ο κ. Πιερρακάκης, το νομοσχέδιο «θέτει τη χώρα σε κίνηση», σπάζοντας «τις αλυσίδες της αδράνειας» και επιτρέποντας στην Ελλάδα να αξιοποιήσει ανενεργές κληρονομιές και κληροδοτήματα προς όφελος της κοινωνίας, της τοπικής ανάπτυξης και της ιστορικής της κληρονομιάς.
