Category: ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ

Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε την Κυριακή ότι το Ισραήλ παραμένει αντίθετο στη δημιουργία παλαιστινιακού κράτους, επιχειρώντας να διασκεδάσει τις εντυπώσεις που δημιουργήθηκαν μετά τις αντιδράσεις των ακροδεξιών συμμάχων του για δήλωση η οποία, με τη στήριξη των ΗΠΑ, ερμηνεύτηκε ως έμμεση αποδοχή πορείας προς την παλαιστινιακή ανεξαρτησία.

Δύο ημέρες νωρίτερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και σειρά μουσουλμανικών κρατών είχαν εγκρίνει σχέδιο ψηφίσματος του ΟΗΕ που στηρίζει το ειρηνευτικό σχέδιο του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τη Γάζα, παρουσιάζοντάς το ως διαδικασία που «προσφέρει μια πορεία προς την παλαιστινιακή κρατική υπόσταση».

Το σχέδιο Τραμπ και η μεταβατική διακυβέρνηση στη Γάζα

Το 15μελές Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ξεκίνησε στις 7 Νοεμβρίου διαπραγματεύσεις για το σχέδιο, το οποίο προβλέπει τη σύσταση μιας μεταβατικής κυβέρνησης «Συμβουλίου Ειρήνης» στη Γάζα, με αποστολή τη διαχείριση κρίσιμων ζητημάτων όπως η μεταπολεμική ανοικοδόμηση και η οικονομική ανάκαμψη.

Το 20 σημείων σχέδιο του Τραμπ περιλαμβάνει ρήτρα σύμφωνα με την οποία, εφόσον υπάρξουν μεταρρυθμίσεις στην Παλαιστινιακή Αρχή, «μπορεί επιτέλους να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια αξιόπιστη οδό προς την παλαιστινιακή αυτοδιάθεση και την κρατική υπόσταση, την οποία αναγνωρίζουμε ως την επιδίωξη του παλαιστινιακού λαού».

Η οργή των ακροδεξιών εταίρων και η πίεση στον κυβερνητικό συνασπισμό

Αυτό το σημείο του σχεδίου εξόργισε τους ακροδεξιούς ηγέτες της ισραηλινής κυβέρνησης, οι οποίοι είχαν ήδη αντιταχθεί στην εκεχειρία του Οκτωβρίου στη Γάζα, που επετεύχθη με τη μεσολάβηση Τραμπ. Η ένταση δοκιμάζει ξανά τον εύθραυστο κυβερνητικό συνασπισμό του Νετανιάχου, ο οποίος στηρίζεται σε συντηρητικές και υπερεθνικιστικές δυνάμεις.

Το Σάββατο, οι ακροδεξιοί υπουργοί Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ και Μπεζαλέλ Σμότριτς κάλεσαν ανοιχτά τον Νετανιάχου να καταγγείλει ρητά την προοπτική παλαιστινιακού κράτους. Ο Μπεν-Γκβιρ μάλιστα απείλησε να αποχωρήσει από τον κυβερνητικό συνασπισμό, εάν ο πρωθυπουργός δεν αναλάβει συγκεκριμένη δράση.

«Η θέση μας δεν έχει αλλάξει» – Το μήνυμα Νετανιάχου

Σε γραπτή δήλωσή του την Κυριακή, ο Νετανιάχου διακήρυξε: «Η αντίθεσή μας σε ένα παλαιστινιακό κράτος σε οποιαδήποτε περιοχή δεν έχει αλλάξει». Παράλληλα επανέλαβε ότι «η Γάζα θα αποστρατιωτικοποιηθεί και η Χαμάς θα αφοπλιστεί, με τον εύκολο ή τον δύσκολο τρόπο», προσθέτοντας πως «δεν χρειάζομαι επιβεβαιώσεις, tweets ή διαλέξεις από κανέναν».

Οι ακροδεξιοί κυβερνητικοί εταίροι διατηρούν τη δύναμη να ρίξουν την κυβέρνηση πολύ πριν από τις επόμενες εκλογές, οι οποίες πρέπει να διεξαχθούν έως τον Οκτώβριο του 2026. Την Κυριακή, ο υπουργός Άμυνας Ισραέλ Κατζ και ο υπουργός Εξωτερικών Γκίντεον Σάαρ ανάρτησαν επίσης δηλώσεις στο Χ κατά της δημιουργίας παλαιστινιακού κράτους, χωρίς πάντως να κατονομάσουν τον Νετανιάχου.

Το ειρηνευτικό σχέδιο και ο απολογισμός του πολέμου στη Γάζα

Το σχέδιο του Τραμπ για τη Γάζα έβαλε τέλος στις σημαντικές μάχες μεταξύ Ισραήλ και της παλαιστινιακής ένοπλης οργάνωσης Χαμάς, μετά από δύο χρόνια πολέμου που κατέστρεψαν τον παλαιστινιακό θύλακα και πυροδότησαν εντάσεις σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Ο Νετανιάχου είχε ασπαστεί το σχέδιο κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, χωρίς όμως έως την Κυριακή να έχει τοποθετηθεί εκ νέου για το ζήτημα της παλαιστινιακής κρατικής υπόστασης.

Σύμφωνα με τις τοπικές υγειονομικές αρχές, πάνω από 69.000 άνθρωποι έχουν σκοτωθεί στη Λωρίδα της Γάζας από τους συνεχείς ισραηλινούς βομβαρδισμούς και χερσαίες επιχειρήσεις των τελευταίων δύο ετών. Ο πόλεμος ξεκίνησε μετά τη διασυνοριακή επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023, κατά την οποία σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι στο Ισραήλ, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές.

Η εκεχειρία τέθηκε σε ισχύ στις 10 Οκτωβρίου, ωστόσο έκτοτε έχουν σημειωθεί επανειλημμένα, αν και διάσπαρτα, ξεσπάσματα βίας, διατηρώντας εύφλεκτο το κλίμα σε όλη την περιοχή.

Η συμπλήρωση 42 ετών από την παράνομη ανακήρυξη του ψευδοκράτους στα κατεχόμενα έδωσε την αφορμή στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επανέλθει σε προκλητικές δηλώσεις, αυτή τη φορά μέσω των λογαριασμών του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

«Ειλικρινά συγχαρητήρια για την 42η επέτειο της ανακήρυξης της ΤΔΒΚ, στέλνω τους χαιρετισμούς και τις θερμές ευχές μου στους Τουρκοκύπριους αδελφούς και αδελφές μας για αυτή την ξεχωριστή ημέρα», έγραψε ο τούρκος πρόεδρος σε ανάρτησή του στο Χ, επιχειρώντας να προσδώσει νομιμοφάνεια σε μια οντότητα που έχει καταδικαστεί διεθνώς.

Στη συνέχεια, ο Ερντογάν αναφέρθηκε στην Κύπρο ως «εθνική υπόθεση» για την Τουρκία:
«Μνημονεύω με έλεος τους ηρωικούς μάρτυρές μας και τιμώ τους βετεράνους μας με ευγνωμοσύνη. Δε θα εγκαταλείψουμε ποτέ την εθνική μας υπόθεση της Κύπρου και θα συνεχίσουμε να ενισχύουμε την αλληλεγγύη μας με τον τουρκοκυπριακό λαό σε κάθε τομέα», τόνισε, επαναλαμβάνοντας τη γνωστή αναθεωρητική ρητορική της Άγκυρας.

Η απάντηση του ελληνικού ΥΠΕΞ: Δεν αποδεχόμαστε τα τετελεσμένα

Η Αθήνα αντέδρασε με σαφές και αυστηρό μήνυμα. Σε ανακοίνωσή του, το υπουργείο Εξωτερικών υπογραμμίζει ότι «η Ελλάδα δεν πρόκειται ποτέ να αποδεχθεί τα τετελεσμένα της τουρκικής εισβολής και κατοχής» και καλεί όλα τα κράτη «να συνταχθούν με το Διεθνές Δίκαιο».

Το ΥΠΕΞ ζητεί από τη διεθνή κοινότητα να αντισταθεί σε κάθε μορφή αναθεωρητισμού και να σεβαστεί πλήρως «την κυριαρχία, την ανεξαρτησία και την εδαφική ακεραιότητα της Κυπριακής Δημοκρατίας, απέναντι στην αποσχιστική αυτή οντότητα».

Η ανακοίνωση υπενθυμίζει ότι «συμπληρώνονται σήμερα 42 έτη από την παράνομη, άκυρη και καταδικασθείσα από τις Αποφάσεις 541/1983 και 550/1984 του Συμβουλίου Ασφαλείας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, μονομερή ανακήρυξη του ψευδοκράτους κατά πλήρη παραβίαση των θεμελιωδών Αρχών του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και του Διεθνούς Δικαίου».

Με αυτόν τον τρόπο, η ελληνική πλευρά επαναφέρει στο προσκήνιο το γεγονός ότι η «ΤΔΒΚ» δεν αναγνωρίζεται από τον ΟΗΕ και το σύνολο της διεθνούς κοινότητας, πλην της Τουρκίας.

Δέσμευση Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας για λύση στο πλαίσιο του ΟΗΕ

Στο ίδιο κείμενο, το υπουργείο Εξωτερικών επισημαίνει ότι, σε πλήρη σύμπνοια με την Κυπριακή Δημοκρατία, η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στην προοπτική μιας συνολικής, αμοιβαία αποδεκτής λύσης.

Όπως αναφέρεται, στόχος είναι μια λύση «στη βάση της Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας, με πολιτική ισότητα, με μία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια», στο πλαίσιο που καθορίζουν τα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η αναφορά αυτή υπενθυμίζει ότι η ελληνική και η ελληνοκυπριακή πλευρά στηρίζουν το συμφωνημένο πλαίσιο λύσης του Κυπριακού, απορρίπτοντας οριστικά σενάρια «δύο κρατών» ή άλλες μορφές διχοτομικής διευθέτησης.

Διπλωματική κινητικότητα και προοπτικές επανέναρξης των συνομιλιών

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στην πρόσφατη διπλωματική κινητικότητα γύρω από το Κυπριακό. Στην ανακοίνωση επισημαίνεται ότι «η πρόσφατη διπλωματική κινητικότητα στο Κυπριακό Ζήτημα, ο διορισμός προσωπικής απεσταλμένης του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ για το Κυπριακό, οι άτυπες συναντήσεις σε διευρυμένο σχήμα αποτελούν σημαντικά βήματα για δημιουργία εκείνων των προϋποθέσεων που θα οδηγήσουν στην επανεκκίνηση των συνομιλιών».

Η Αθήνα διαμηνύει ότι υποστηρίζει ενεργά την επανέναρξη μιας ουσιαστικής διαδικασίας υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, με στόχο να τερματιστεί το καθεστώς κατοχής και διαίρεσης της Κύπρου και να βρεθεί λύση που θα διασφαλίζει την ενότητα, την κυριαρχία και τα δικαιώματα του κυπριακού λαού στο σύνολό του.

Η Ελλάδα βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ για την προμήθεια σύγχρονων πυραυλικών συστημάτων που θα ενταχθούν στο πολυεπίπεδο αντιπυραυλικό σύστημα «Ασπίδα του Αχιλλέα», σύμφωνα με δύο Έλληνες αξιωματούχους που μίλησαν στο Reuters. Οι συζητήσεις είχαν ανασταλεί λόγω των επιχειρήσεων στη Γάζα, αλλά πλέον επανεκκινούν και αναμένεται να ενταθούν τον επόμενο μήνα.

Προϋπολογισμός και στόχευση του προγράμματος

Η Αθήνα έχει δεσμεύσει 28 δισ. ευρώ έως το 2036 για τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων, με περί τα 3 δισ. ευρώ να κατευθύνονται ειδικά στην ανάπτυξη του νέου αντιαεροπορικού/αντιπυραυλικού πλέγματος. Παράλληλα προωθείται η προμήθεια νέων μαχητικών stealth, φρεγατών και υποβρυχίων από ΗΠΑ και Ευρώπη, ώστε η χώρα να διατηρήσει ισορροπία ισχύος έναντι της Τουρκίας.

Το πακέτο με το Ισραήλ: PULS και αντιαεροπορικά

Κεντρικό στοιχείο των συζητήσεων είναι η αγορά 36 συστημάτων πυροβολικού PULS της Elbit. Το εκτιμώμενο κόστος για τα PULS ανέρχεται περίπου στα 650 εκατ. ευρώ, ενώ το συνολικό πακέτο περιλαμβάνει και σύγχρονα αντιαεροπορικά συστήματα. Όπως ανέφερε αρμόδιος αξιωματούχος, «Θέλουμε να αγοράσουμε 36 συστήματα πυροβολικού PULS και αντιαεροπορικά συστήματα. Οι διαπραγματεύσεις με το Ισραήλ θα ενταθούν τον επόμενο μήνα».

Βιομηχανική συμμετοχή και μεταφορά τεχνογνωσίας

Προβλέπεται εγχώρια βιομηχανική συμμετοχή περί το 25%, με ελληνικές εταιρείες να αναλαμβάνουν τμήματα παραγωγής, υποστήριξης και ολοκλήρωσης. Η ενίσχυση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας αποτελεί κομβικό στόχο, ώστε να διασφαλιστεί τεχνική αυτονομία και μακροχρόνια υποστήριξη των συστημάτων.

Αναδιάρθρωση της αντιαεροπορικής ομπρέλας

Η Ελλάδα διατηρεί σε υπηρεσία τα αμερικανικά Patriot, όμως εξετάζει την αντικατάσταση παλαιότερων ρωσικής προέλευσης συστημάτων (OSA, TOR-M1, S-300) με νεότερες πλατφόρμες. Η μετάβαση εντάσσεται στο σχέδιο πολυεπίπεδης άμυνας απέναντι σε απειλές αεροσκαφών, UAV και πυραύλων.

Η εποχή απαιτεί περιφερειακές συνεργασίες και, όπως ανέφερε ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης στο “Athens Security Forum 2025” του ΙΔΙΣ, «η Ελλάδα αυτή τη δεδομένη στιγμή έχει και την ηγετική θέση να μπορέσει να επιβάλλει μία τέτοιου τύπου συνεργασία επ’ ωφέλειά της». Η Αθήνα έχει καταθέσει πρόταση για ένα πολυμερές σχήμα στην Ανατολική Μεσόγειο με τα κράτη που μοιράζονται μαζί μας θαλάσσια σύνορα. Η ατζέντα συνδυάζει πρακτικά πεδία, όπως πολιτική προστασία, προστασία θαλασσίου περιβάλλοντος και μετανάστευση, αλλά και δύσκολα κεφάλαια όπως συνδεσιμότητα και οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών.

Προϋποθέσεις συμμετοχής και ανοιχτά εμπόδια

Ο ΥΠΕΞ αναγνώρισε ότι η υλοποίηση δεν είναι εύκολη, με εμπόδια όπως η στάση της Τουρκίας έναντι της Κύπρου και ο διχασμός στη Λιβύη. Ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι τα ζητήματα «δεν είναι αξεπέραστα» και ότι είναι «η ώρα της ευθύνης για όλους». Η μία και μοναδική προϋπόθεση είναι ο καθολικός σεβασμός του διεθνούς δικαίου, της κυριαρχίας των κρατών και του ευρωπαϊκού κεκτημένου· άλλωστε «δύο από τις χώρες είναι μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μία χώρα είναι σε προενταξιακή διαδικασία». Η Ελλάδα καλεί τους γείτονες «να βρεθεί μια λειτουργική σχέση» για κοινές προκλήσεις που δεν λύνονται με μονομερείς ενέργειες.

Συμπληρωματικότητα με τα διμερή και η σχέση με την Τουρκία

Η περιφερειακή πρωτοβουλία δεν ακυρώνει τα διμερή κανάλια. «Με την Τουρκία, τα τελευταία δυόμισι χρόνια έχει υπάρξει ένας δομημένος διάλογος», είπε, παρότι δεν υπήρξε ακόμη αποτέλεσμα στο μεγάλο υποκείμενο ζήτημα, δηλαδή την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Υπάρχει, όμως, πρόοδος στη λεγόμενη χαμηλή πολιτική και στις επαφές των κοινωνιών. Μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να ολοκληρωθεί η διερεύνηση προθέσεων των μερών· αν υπάρξει σύγκλιση, θα ακολουθήσουν επόμενα βήματα, «ενδεχομένως με την υπογραφή κάποιου συνυποσχετικού ή με συνάντηση σε επίπεδο ΥΠΕΞ ή τεχνικών κλιμακίων».

«Διεθνής αυτάρκεια» και αυτοπεποίθηση της ελληνικής διπλωματίας

Ο κ. Γεραπετρίτης στάθηκε στην αναβαθμισμένη θέση της χώρας: «Η ελληνική εξωτερική πολιτική έχει φτάσει σε επίπεδο διεθνούς αυτάρκειας και αυτοπεποίθησης που δεν χρειάζεται να ετεροπροσδιορίζεται». Η Ελλάδα, υπογράμμισε, δεν κοιτά διαρκώς προς την Τουρκία για να διαμορφώσει στάση, ενώ απορρίπτει τις «εύπεπτες» ή «αφοριστικές» προσεγγίσεις στα σύνθετα προβλήματα. «Αυτό που συνέβη με την ενεργειακή συνεργασία Ελλάδας-ΗΠΑ δεν ήταν τυχαίο».

Τι έχει αλλάξει στη διεθνή σκηνή

Ο ΥΠΕΞ περιέγραψε ένα εξαιρετικά σύνθετο παγκόσμιο περιβάλλον: άνω των 60 ένοπλων συρράξεων, διεθνείς οργανισμοί με μικρότερη παρεμβατικότητα και κενό που καλύπτεται από ισχυρά κράτη ή νέες συμμαχίες. Το μεταπολεμικό ισοζύγιο ευθύνης ασφαλείας αλλάζει, ενώ αναδυόμενες δυνάμεις όπως η Ινδία αναλαμβάνουν ρόλο στον παγκόσμιο Νότο. Η σκληρή ισχύς επανέρχεται στην πρώτη γραμμή, αλλά ανάμεσα στη σκληρή και την ήπια ισχύ αναδεικνύεται η έξυπνη ισχύς, ένα υβριδικό μίγμα αποτροπής και προβολής αξιών.

Ενέργεια ως εργαλείο «έξυπνης ισχύος»

«Η ενέργεια καθίσταται ένα μέσο ταυτοχρόνως ήπιας και σκληρής ισχύος, αλλά πάντως έξυπνης ισχύος», τόνισε, με αφορμή την ανάγκη αποφυγής υπερεξάρτησης που ανέδειξε ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι πρόσφατες συμφωνίες – Κάθετος Διάδρομος, εξορύξεις φυσικού αερίου, συμπράξεις με διεθνείς ενεργειακούς παίκτες – καθιστούν την Ελλάδα όχι απλώς ενεργειακό κόμβο, αλλά και εξαγωγικό φορέα αυτάρκειας για άλλες χώρες.

Δύση, ασφάλεια και η θέση της Ελλάδας

Για την εσωτερική ασφάλεια, ο ΥΠΕΞ υπογράμμισε ότι δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται «με αφέλεια». Η Ελλάδα οφείλει να στηρίζεται στη Δύση, την ΕΕ και τη διατλαντική συνεργασία. Σήμερα, «η πλήρης ένταξη της Ελλάδας στη Δύση συνιστά όρο ασφάλειας». Η χώρα επενδύει παραδοσιακά στη σκληρή ισχύ της, αλλά πλέον αναγνωρίζεται ότι η συμμετοχή σε διεθνή κοινότητα είναι εξίσου κρίσιμη. Η Ελλάδα βρίσκεται «στο υψηλότερο διπλωματικό επίπεδο» που είχε ποτέ: σκληρός πυρήνας της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, αιρετό μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, στρατηγικές συμμαχίες με Ισραήλ, χώρες του Κόλπου και Ινδία, και άριστες σχέσεις με τις ΗΠΑ.

Δύο χρόνια πυκνής διπλωματίας, με το «αγκάθι» ανοιχτό

Ο κ. Γεραπετρίτης υπενθύμισε ότι από τη Διακήρυξη των Αθηνών έχουν περάσει μόλις δύο χρόνια, με ήδη ορατά οφέλη: άνοδος στο διμερές εμπόριο, πρόληψη μεταναστευτικών ροών, συνεργασία στην πολιτική προστασία και δραστική μείωση παραβιάσεων του εναέριου χώρου, που «δίνει ανάσα» στην Πολεμική Αεροπορία. Αναγνώρισε, πάντως, ότι «δεν έχουμε ακόμη μπει» στη συζήτηση για την οριοθέτηση ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, κάτι που «αναπαράγει εντάσεις». Η Ελλάδα, είπε, έβαλε «στο τραπέζι» όσα κάποιοι θεωρούσαν ότι φοβόμαστε: Θαλάσσιο Χωροταξικό Σχέδιο, Θαλάσσια Πάρκα, και συνεργασίες με Chevron και Exxon – «με πλήρη αυτοπεποίθηση και χωρίς εκπτώσεις στις εθνικές κόκκινες γραμμές».