Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης περιγράφει στο «Βήμα» ένα συγκροτημένο, ολιστικό σχέδιο εξωτερικής πολιτικής που υλοποιείται τα τελευταία δυόμισι χρόνια. Όπως σημειώνει, «το πρώτο επίπεδο αποσκοπούσε στην εμπέδωση ηρεμίας στην περιοχή μας». Σε ένα διεθνές περιβάλλον με δύο πολέμους κοντά μας, η Αθήνα στόχευσε σε συνθήκες ειρηνικής συνύπαρξης και ασφάλειας:
η Διακήρυξη των Αθηνών με την Τουρκία (Δεκέμβριος 2023) συνοδεύτηκε από ελαχιστοποίηση παραβιάσεων του εθνικού εναέριου χώρου, μεγάλη μείωση μεταναστευτικών ροών εξ ανατολών, ενίσχυση του διμερούς εμπορίου και αναβάθμιση του τουρισμού μέσω της γρήγορης θεώρησης για νησιά του Αιγαίου, που εξασφάλισε το ΥΠΕΞ από την ΕΕ.
Παράλληλα, «χτίσαμε τις διπλωματικές μας σχέσεις με τη γειτονική Λιβύη», παρά το τουρκολιβυκό μνημόνιο. «Σήμερα, η Ελλάδα είναι η μόνη ευρωπαϊκή χώρα με ανοικτούς διαύλους και με τις δύο πλευρές», μετά τις επαφές σε Τρίπολη και Βεγγάζη. Αποτέλεσμα: περιορισμός ροών από Λιβύη, προκήρυξη οικοπέδων με σεβασμό στη μέση γραμμή και επανενεργοποίηση τεχνικών επιτροπών για οριοθέτηση ΑΟΖ που είχαν παγώσει από το 2010. Κατά τον υπουργό, τα «ήρεμα νερά» έδωσαν χρόνο για την ανάταξη της οικονομίας, την αποκατάσταση της αμυντικής ισχύος και την εδραίωση της διπλωματικής θέσης.
Ερείσματα, συμμαχίες και κινήσεις πεδίου
Το δεύτερο στάδιο στόχευσε στη στερέωση των εθνικών θέσεων με διεθνείς συμμαχίες και παρεμβάσεις στο πεδίο. Η Ελλάδα εξελέγη σχεδόν ομόφωνα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, «συναποφασίζοντας για τη διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας». Παράλληλα, διαμορφώθηκε το πλαίσιο της ευρωπαϊκής άμυνας ώστε «τα εθνικά μας συμφέροντα να μην αμφισβητούνται», ενώ ενισχύθηκαν οι σχέσεις με τις ΗΠΑ, διατηρήθηκε η στρατηγική σχέση με το Ισραήλ, βαθύνθηκαν οι δεσμοί με τον αραβικό κόσμο, την Ινδία και τις χώρες του Κόλπου. Η χώρα αναβαθμίστηκε σε ενεργειακό κόμβο για τη ΝΑ Ευρώπη.
Στο «πεδίο», η Ελλάδα προχώρησε σε θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό που αποτυπώνει τα απώτατα όρια δυνητικής υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ ως ευρωπαϊκό κεκτημένο, σε θαλάσσια περιβαλλοντικά πάρκα που θωρακίζουν την κυριαρχία, και στη συμμετοχή των Chevron και ExxonMobil σε έρευνα/εξόρυξη υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης και στο Ιόνιο αντίστοιχα – «η δεύτερη κατέστη δυνατή χάρη στην οριοθέτηση ΑΟΖ με την Ιταλία». «Οι όποιες αναμενόμενες έξωθεν αντιδράσεις δεν μας μετακινούν από τη βασική γραμμή», υπογραμμίζει.
Κεφαλαιοποίηση και νέα πρωτοβουλία στην Αν. Μεσόγειο
Στο τρίτο επίπεδο, η Αθήνα επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τη θέση της με μεγάλες πρωτοβουλίες «χωρίς φοβικά σύνδρομα». Κεντρική κίνηση είναι η πρωτοβουλία για ένα διαρκές πολυμερές περιφερειακό σχήμα στην Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή με εντάσεις αλλά και κομβική οδό διασυνδεσιμότητας μεταξύ Ασίας-Αφρικής-Ευρώπης.
Η πρόταση αφορά τα τέσσερα κράτη της Αν. Μεσογείου με τα οποία η Ελλάδα μοιράζεται θαλάσσια σύνορα (με δυνατότητα μελλοντικής διεύρυνσης). Απαραίτητη προϋπόθεση: «καθολική αποδοχή του Διεθνούς Δικαίου και πλήρης σεβασμός της κυριαρχίας». Η ατζέντα αγγίζει πολιτική προστασία, Μεταναστευτικό, προστασία θαλάσσιου περιβάλλοντος, αλλά και πιο σύνθετα ζητήματα όπως οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών και συνδεσιμότητα. Επόμενα βήματα: διερεύνηση προθέσεων, πιθανό μνημόνιο κατανόησης και πρώτη συνάντηση για ιεράρχηση θεμάτων.
«Η ελληνική πρόταση αποτελεί το πρώτο δομημένο σχέδιο συνεργασίας των παράκτιων κρατών της περιοχής», υπενθυμίζοντας ότι το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (2/10/2020) είχε αναφερθεί σε πολυμερές συνέδριο που «ουδέποτε ενεργοποιήθηκε». Τώρα, «η Ελλάδα αναλαμβάνει την πρωτοβουλία των κινήσεων ως διαβουλευτική και ηγετική χώρα». Παρά τα εμπόδια, «είναι η ώρα της ευθύνης και όχι των υπεκφυγών».
