Ένα αττικό μαρμάρινο αναθηματικό ανάγλυφο του δεύτερου μισού του 4ου αιώνα π.Χ. και πέντε χάλκινα ανθρωπόμορφα ειδώλια, που βρίσκονταν στην κατοχή της υπό εκκαθάριση εταιρείας Robin Symes Limited, επαναπατρίστηκαν σήμερα (22 Ιανουαρίου) από το Λονδίνο, σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η επιστροφή των αρχαιοτήτων αποτελεί αποτέλεσμα της μακροχρόνιας διεκδίκησης του ελληνικού Δημοσίου, η οποία ξεκίνησε το 2006, ενώ τα αντικείμενα θα προστεθούν στα εκατοντάδες αρχαία που είχαν επαναπατριστεί από την ίδια εταιρεία τον Μάιο του 2023.
Μακρά διεκδίκηση και πολιτική προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς
Σε δήλωσή της, η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη χαρακτήρισε τον επαναπατρισμό «ένα ακόμη σημαντικό αποτέλεσμα της συστηματικής και καλά οργανωμένης προσπάθειας του Υπουργείου Πολιτισμού για την προστασία και επιστροφή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς». Όπως σημείωσε, η διαδικασία ολοκληρώθηκε με μεθοδικότητα, νομική τεκμηρίωση και συνέπεια, αποδεικνύοντας ότι το ελληνικό Δημόσιο δεν εγκαταλείπει καμία διεκδίκηση.
Η υπουργός υπογράμμισε ότι η επιστροφή του αναθηματικού αναγλύφου και των χάλκινων ειδωλίων εντάσσεται σε μια συνεπή στρατηγική που τα τελευταία χρόνια έχει αποδώσει απτά αποτελέσματα, τονίζοντας ότι «κάθε αντικείμενο αποτελεί μέρος της ταυτότητας και της ιστορίας μας».
Το αναθηματικό ανάγλυφο της Αρτέμιδος Μουνιχίας
Σύμφωνα με το ΥΠΠΟ, το μαρμάρινο ανάγλυφο (ύψους 52 εκ. και πλάτους 92 εκ.) έχει τη μορφή ναΐσκου με πλευρικές παραστάδες και επιστύλιο, στο οποίο φέρει επιγραφή «Αρτέμιδι Μουνιχίαι», γεγονός που το ταυτίζει με ασφάλεια ως ανάθημα στην Αρτέμιδα Μουνιχία.
Στην παράσταση εικονίζεται η Άρτεμις, όρθια και επιβλητική, με φαρέτρα στην πλάτη, κρατώντας στο αριστερό της χέρι δύο αναμμένες δάδες, ενώ το δεξί βρίσκεται σε μεσολαβή. Φορεί αττικό πέπλο και ιμάτιο, με τα μαλλιά δεμένα σε κοντή αλογοουρά, χαρακτηριστική κόμμωση της νεαρής παρθένας θεάς.
Μπροστά της απεικονίζεται χαμηλός βωμός, που λειτουργεί ως διαχωριστικό στοιχείο ανάμεσα στη θεά και τους λατρευτές. Πίσω από τον βωμό διακρίνεται η κεφαλή ερίφιου προς θυσία και ο παῖς, ο μικρός δούλος που κρατά το κανούν, με τα απαραίτητα για τη θυσιαστική τελετουργία.
Οι λατρευτές και η προέλευση από το ιερό της Μουνιχίας
Οι λατρευτές, αποδοσμένοι σε μικρότερη κλίμακα από τη θεά, περιλαμβάνουν οκτώ ενήλικες μορφές –τρεις ανδρικές και πέντε γυναικείες– καθώς και έξι παιδιά. Μία επιπλέον μορφή, θεραπαινίδα, αποδίδεται σε χαμηλό ανάγλυφο πάνω στην παραστάδα, ισορροπώντας κυλινδρική κίστη στο κεφάλι της.
Η επιγραφή στο επιστύλιο οδηγεί με βεβαιότητα στο ιερό της Αρτέμιδος Μουνιχίας, το οποίο βρισκόταν στη νότια πλευρά του λιμανιού της Μουνιχίας, στο σημερινό Μικρολίμανο Πειραιά. Από το συγκεκριμένο ιερό είναι γνωστός εξαιρετικά περιορισμένος αριθμός γλυπτών, γεγονός που αποδίδεται στις αλλεπάλληλες καταστροφές που υπέστη ο χώρος ήδη από την αρχαιότητα. Το ανάγλυφο που επαναπατρίστηκε αποτελεί το πρώτο γνωστό ανάγλυφο από το σημαντικό αυτό ιερό.
Τεκμήρια παράνομης διακίνησης και το αρχείο Becchina
Το ΥΠΠΟ αναφέρει ότι φωτογραφία του αναγλύφου εντοπίστηκε στο αρχείο του Gianfranco Becchina, το οποίο κατασχέθηκε το 2002 στη Βασιλεία, μετά από κοινή επιχείρηση των ιταλικών και ελβετικών αρχών. Το αντικείμενο απεικονίζεται σε δύο polaroid φωτογραφίες, με αναγραφόμενη ημερομηνία 8/6/1988 και τα αρχικά του Έλληνα διακινητή.
Σύμφωνα με τις ελληνικές δικαστικές Αρχές, το ανάγλυφο αποτελεί προϊόν λαθρανασκαφής και παράνομης εξαγωγής από την Ελλάδα.
Τα χάλκινα ανθρωπόμορφα ειδώλια
Μαζί με το ανάγλυφο επαναπατρίστηκαν και πέντε χάλκινα ειδώλια, τρία ανδρικά και δύο γυναικεία, ύψους περίπου 6 εκατοστών. Τα ειδώλια ακολουθούν τον τύπο του λατρευτή, με το δεξί χέρι ανασηκωμένο προς την κεφαλή, χαρακτηριστική χειρονομία δέησης προς τη θεότητα.
