Ηρακλής και Μονακό: Συνάντηση αρχαίας Ελληνικής παράδοσης και κοσμοπολιτισμού

Η Λεκάνη της Μεσογείου, ένεκα ευνοϊκού κλίματος και καλής γεωγραφικής θέσης, αποτέλεσε κοιτίδα και χώρο αλληλεπίδρασης των μεγαλύτερων πολιτισμών στην Ιστορία και ο Ελληνικός Πολιτισμός με την σειρά του, διαδραμάτισε ρόλο ακρογωνιαίου λίθου για τον Δυτικό κόσμο. Έτι και νυν, τρεις χιλιάδες έτη μετά το γεγονός του Μεγάλου Αποικισμού των Ελλήνων στα παράκτια της επονομαζόμενης από τους αρχαίους και ως ‘’Εντός των Ηρακλείων Στηλών θάλασσας’’ αλλά και της Μαύρης Θάλασσας, το οποίο μεταλαμπάδευσε την παράδοση των επικών ηρώων μας στις εκάστοτε αποικίες, ο απόηχος του ακόμα αντηχεί με αίγλη και μεγαλοπρέπεια.

Οι Ηρωικοί Χρόνοι των Ελλήνων δημιούργησαν την λεγόμενη ηρωική γενεαλογία, τα μέλη της οποίας ταυτίστηκαν με το θάρρος, την ρώμη και την ανιδιοτέλεια. Διότι ήρωας -κατά τα αρχαϊκά πρότυπα- είναι ο επικός πολεμιστής, ο εξέχων επί γένει και ο διακριθείς επί σωματικής και πνευματικής υπόστασης. Αιχμή του δόρατος του ηρωικού γένους αποτελεί ο Ηρακλής των Θηβών ή ο Ηρακλής του Διός και της Αλκμήνης όπως χαρακτηριστικώς αναφέρεται στην αρχαία Ελληνική γραμματεία, όστις άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στο μυθικό διάβα του επί των εθνών. Αυτό διότι κατά την επικρατέστερη παράδοση, το πεδίο δράσης των άθλων του αφορά σχεδόν το σύνολο του -τότε- γνωστού κόσμου. Όταν επέστρεφε από την αποπεράτωση του 10^ου άθλου του, ήτοι τα βοοειδή του Γηρυόνη στην Ιβηρική χερσόνησο, διέσχισε όλη την βορειοδυτική ακτογραμμή της Μεσογείου μέχρι και την ‘’Νήσο του Πέλοπος’’, ήγουν την Πελοπόννησο. Eιρήσθω εν παρόδω, κατά τον Παυσανία, ο Ηρακλής ήταν δισέγγονος του Πέλοπα και του Περσέα. Η ‘’ημιμυθική’’ Ταρτησσός στα πέρατα της Μεσογείου, τα Πυρηναία Όρη, η Κελτική, η Λιγυρία, η πολυθρύλητη οροσειρά των ‘Αλπεων, ολόκληρη η Ιταλική χερσόνησος, άπαντες οι προαναφερθείσες περιοχές συνδέθηκαν μαζί του. Αυτή η διαδρομή, από τις νοτιοδυτικές ακτές της Ιβηρικής Χερσονήσου στην Ρώμη, ονομάζεται και Οδός Ηρακλέους. Στον Αρχαίο κόσμο τα ποτάμια και οι τεράστιοι ορεινοί όγκοι προκαλούσαν δέος και έναυσμα για δημιουργία θρύλων. Οι εμβληματικές και τρόπον τινά απόκοσμες Άλπεις, αποτέλεσαν φυσικό σύνορο για την Ιταλική χερσόνησο, ένα στρατηγικής και συμβολικής σημασίας ‘’τείχος’’ για τους Ρωμαίους. Είναι χαρακτηριστική η άποψη του Κικέρωνα, ότι δηλαδή η ίδια φύση είχε οχυρώσει την Ιταλία με τις Άλπεις και όχι χωρίς κάποια θεϊκή προνοητικότητα, ειδάλλως αυτή η πόλη δεν θα γινόταν ποτέ η έδρα της αυτοκρατορίας. Τα μέρη που διασχίστηκαν αρχαιόθεν αποκαλούνται περάσματα ή διαβάσεις, και είναι σημεία στα οποία η αλπική αλυσίδα βυθίζεται για να δημιουργήσει κοιλώματα.

Ο Ηρακλής θεωρείται ο πρώτος που διέσχισε τις Άλπεις και ο Διόδωρος ο Σικελιώτης αναφερόμενος σε αυτήν ακριβώς την πορεία του ήρωα, τον χαρακτήρισε ως τον ‘’μεγαλύτερο στρατηλάτη της εποχής του’’ και ότι ως επικεφαλής μιας μεγάλης στρατιωτικής δύναμης, διέσχισε την οροσειρά μετατρέποντας την δύσβατη ατραπό σε λεωφόρο για στρατεύματα και υποζύγια με αποσκευές, υποτάσσοντάς και εξοντώνοντας βαρβάρους και λήσταρχους. Κατά τις αρχαίες αναφορές, αυτή η διαδρομή ταυτίζεται με το σημερινό πέρασμα LittleSaintBernard, στα σύνορα μεταξύ Γαλλίας και Ιταλίας. Επόμενη μεγάλη εκστρατεία στην περιοχή, η περιλάλητη και πολυαίματη διάβαση των Άλπεων από τον Καρχηδόνιο στρατηγό Αννίβα και το στράτευμα του, το φθινόπωρο του 218 π.Χ. Τώρα, στους πρόποδες των Άλπεων, στην Λιγυρία, λέγεται πως επιτέθηκαν στον Ηρακλή οι υιοί του Ποσειδώνος Βεργίων και Αλβίων, προκειμένου να του κλέψουν τα βοοειδή, τους οποίους και εξόντωσε. Ο Ρωμαίος συγγραφέας Υγίνος μας αναφέρει την εκδοχή του Αισχύλου στο έργο του ‘’Προμηθεύς Λυόμενος’’, ότι από την έκβαση αυτής της μάχης προέκυψε και ο όρος ‘’Ηρακλής εν γόνασιν’’, ο αμφιφανής δηλαδή αστερισμός του Ηρακλέους. Στην ίδια περιοχή, υπάρχουν αναφορές για έναν λιμένα στρατηγικής σημασίας, περνώντας από τον οποίο ο Ηρακλής, έχτισε ή χτίστηκε προς τιμήν του ένα ιερό, αυτό που ο Στράβων στα ‘’Γεωγραφικά’’ αποκαλεί ‘’ιερόν Ηρακλέους Μονοίκου’’. Ο λιμένας ομοίως φέρει το όνομα του, είναι ο περίφημος Λιμήν Ηρακλέους Μονοίκου ή PortusHerculesMonoeci. Ο Μαύρος Σέρβιος Ονοράτος σχολιάζοντας τα του Βιργιλίου, κάνει λόγο και για το ‘’Φρούριο του Μονοίκου’’ στην Λιγυρία, εκεί όπου ‘’βρίσκεται το λιμάνι του Ηρακλέους Μονοίκου’’. Ο εν λόγω Μόνοικος (Ηρακλής), συνεχίζει ο συγγραφέας, ‘’ονομάστηκε έτσι είτε επειδή κατοικούσε εκεί μόνος, είτε επειδή στο ναό του κανένας από τους θεούς δεν λατρεύτηκε ποτέ μαζί.’’ Ένας λιμένας που έμελλε να χρησιμοποιηθεί από Έλληνες, Ρωμαίους, Καρχηδονίους και Φοίνικες.

Αρκετούς αιώνες αργότερα, το 1191, η περιοχή περιήλθε στην Δημοκρατία της Γένοβα, η εξουσία της οποίας μοιραζόταν τότε μεταξύ των Γουέλφων και των Γιβελλινών. Κατασκευάστηκε ένα συμπαγές φρούριο στον βράχο πάνω από τον λιμένα και στις αρχές του 13^ου αιώνα οι Γιβελλίνοι, υπό την ηγεσία του Φούλκο ντελ Κασσέλο, ανέλαβαν την εξουσία εκδιώχνοντας παράλληλα τους Γκριμάλντι. Ωστόσο την νύχτα της 8^ης Ιανουαρίου του 1297, ο αρχηγός των τελευταίων, ο Φραγκίσκος Γκριμάλντι μαζί με τον εξάδελφο του Ρενιέ Α’ και μερικούς σωματοφύλακες, άπαντες μεταμφιεσμένοι σε φραγκισκανούς μοναχούς, εισέβαλαν στον φρούριο και το κατέλαβαν. Το γεγονός αποτυπώνεται περιτέχνως στο εθνόσημο τους, όπου παριστάνονται δύο μοναχοί ξιφηφόροι να φρουρούν τον θυρεό. Υπό τη βασιλεία του Λαμπέρτου, ο πάλαι ποτέ Λιμήν του Ηρακλέους Μονοίκου, πλέον Μονακό, αναγνωρίστηκε ως ανεξάρτητο κράτος από τον βασιλιά Κάρολο Η’ της Γαλλίας το 1489 και τον 17ο αιώνα, ο πρώτος πρίγκιπας της δυναστείας έφερε το όνομα του μεγίστου των ηρώων. Πρόκειται για τον Ηρακλή 1^ο του Mονακό ή τον Ηρακλή Γκριμάλντι, λόρδος από το 1589, ο οποίος δολοφονήθηκε το βράδυ της 29^ης Νοεμβρίου του 1604. Ο επόμενος Ηρακλής Γκριμάλντι, εγγονός του προαναφερθέντος, απεβίωσε και αυτός με τραγικό τρόπο την 1^η Αυγούστου του 1651.

Επί 700 και πλέον συναπτά έτη, ο ‘’μακροβιότερος και πιο περίφημος’’ Οίκος των Γκριμάλντι κυβερνά το Πριγκιπάτο Μονακό, κληθέν εκ του προσωνυμίου του Ηρακλέους ‘’Μόνοικος’’ ή ‘’Monoecus’’ λατινιστί, ενώ και ο λιμένας βαθέων υδάτων του, χώρος προσέλκυσης πλειάδας υπερπολυτελών θαλαμηγών ετησίως, ονομάζεται ρητώς Port Hercule. Επίσης, η υπέροχη Hercules Gallery στο πάλαι ποτέ στρατηγικό φυλάκιο της Δημοκρατίας της Γένοβας, το Παλάτι του Πρίγκιπα, φιλοξενεί μία σειρά έγχρωμων τοιχογραφιών με κεντρική θεματολογία τους άθλους του ήρωα και μυθικού ιδρυτή τους, πιθανότατα Αναγεννησιακής χρονολόγησης. Ήταν επιθυμία του πρίγκιπα Ονωρίου Β’, ακριβώς εις μνήμην του αδικοχαμένου υιού του Ηρακλή Γκριμάλντι αλλά και του θρυλικού ιδρυτή τους. Δεδομένου ότι ο  Έλληνας ήρωας ως πρότυπο αθλητικού ιδεώδους θεωρείται ο ιδρυτής, πρώτος διοργανωτής, πρώτος νικητής των Ολυμπιακών Αγώνων και ο πρώτος ο οποίος στεφάνωσε τους νικητές με τον περίφημο κότινο, δηλαδή κλάδο αγριελιάς, από αυτόν αντλεί και το όνομα της, η ετήσια διοργάνωση αγώνων στίβου στο Stade Louis II στο Fontvieille του Μονακό, η Herculis EBS, αρχικώς μία από τις πέντε διοργανώσεις IAAF Super Grand Prix, πλέον μέρος της Diamond League. Έτι περαιτέρω, η Μονεγασκική Eπιτροπή Αντι-φαρμακοδιέγερσης, η περίφημη Comité Monégasque Antidopage (CMA), φέρει ως έμβλημα της τον λεοντόκαρδο υιό της Αλκμήνης, να μάχεται εναντίον της πολυκέφαλης Λερναίας Ύδρας, εμπνευσμένο από ένα ρωμαϊκό μωσαϊκό του 3^ου αιώνα μ.Χ. και ένα μπρούτζινο τέχνεργο του 16^ου αιώνα, Αξίζει να επισημανθεί δε, πως στον επίσημο ιστοχώρο τους, τονίζεται πως το Μονακό είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με τον Ηρακλή και ότι το ‘’ντόπινγκ’’ είναι, όπως η Ύδρα, ένα δύσκολο –αλλά όχι αδύνατο– κακό να καταπολεμηθεί και να ξεπεραστεί. Άξια αναφοράς είναι και η αριστοτεχνική σειρά γραμματοσήμων με τους άθλους του ήρωα του 1982, αλλά και η απόφαση των Μονεγάσκων το 2014 για έκδοση των 3000 συλλεκτικών νομισμάτων αξίας 10 ευρώ, που φέρουν τον ‘’Ηρακλή Τοξότη’’ στον οπισθότυπο, συνοδευόμενο από το περίφημο ‘’Portus Herculis Monoeci’’. Περί του ιερού του Ηρακλέους, μέχρι σήμερα δεν έχει ανασκαφεί κάποιο εύρημα που να παραπέμπει σε ιερό, άλλωστε η ασφυκτικά πυκνή δόμηση του Πριγκιπάτου δεν αφήνει πλέον περιθώρια. Παρ’ αυτά έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες, όπως φερειπείν ότι το ιερό ενδεχομένως να βρίσκεται κάτω από τον Καθεδρικό Ναό του Αγίου Νικολάου στον Βράχο του Μονακό. Άλλοι το ταυτίζουν με το εμβληματικό Τρόπαιο του Αυγούστου στο Λα Τουρμπί, ελάχιστα χιλιόμετρα βορειοδυτικώς του Πριγκιπάτου.

Η προφορική παράδοση της Ηρωικής Εποχής, επηρέασε βαθύτατα την αρχαία κοινωνία δημιουργώντας μία αύρα επική ακόμα και θεϊκή στις εκάστοτε αφηγήσεις αναφορικά με τον Ηρακλή. Στην Ομηρική λογοτεχνία, σκιαγραφείται ως το πρότυπο απάντων των ηρώων, ο σπουδαίος Έλληνας ρήτορας Δίων ο Χρυσόστομος θεωρεί πως ένας ταξιδιώτης με μόνα όπλα του την λεοντή και το ρόπαλο, κατάφερε να γίνει βασιλιάς όχι μόνο της Ελλάδας, αλλά και κάθε αυτοκρατορίας από την Ανατολή μέχρι και την Δύση. Για τους φιλοσόφους, ο καταλύων τα δεσμά του Προμηθέα είναι αφενός η προσωποποίηση του ηλίου, ο οποίος με το φως του συνθλίβει το σκότος επί γης, αφετέρου ο διαρκής αγώνας ενάντια στα πάθη, για τους Βυζαντινούς χρονικογράφους είναι ευεργέτης του λαού ο οποίος εξαλείφει τα δεινά και τις κακοτυχίες των ανθρώπων και για την εξέχουσα κοινωνία και τους καλλιτέχνες της Αναγέννησης του Διαφωτισμού, αποτελεί πρότυπο ανδρείας και αρετής. Τουτέστιν μεθερμηνευόμενον, η βαθαίωνη κληρονομιά του αντηχεί ακαταλύτως και με δέος από την εποχή γέννησης του μύθου του, όποτε και εάν έλαβε χώρα αυτή. Τούτων λεχθέντων, το Μονακό πέρα από σημείο αναφοράς για αναψυχή και διεθνείς διοργανώσεις, όπως το Καζίνο του C. Garnier στο Monte Carlo και το Grand Prix, αποτελεί και σημείο συνάντησης πολιτισμών, η οποία ασφαλώς επισφραγίζεται από τον ενδοξότερο των ηρώων οικουμενικώς, τον Ηρακλή.