Κάτω από τα ραντάρ: Οι αλλαγές που προχωρούν σιωπηλά στη στρατιωτική θητεία

Ένα πολυνομοσχέδιο που αλλάζει τον χάρτη των Ενόπλων Δυνάμεων χωρίς ευρύ δημόσιο διάλογο, και μια νεολαία που παρακολουθεί με ανησυχία όσα δεν συζητούνται ανοιχτά.

Το πολυνομοσχέδιο του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας, που παρουσιάζεται ως «οδικός χάρτης» για τη μετάβαση των Ενόπλων Δυνάμεων στη νέα εποχή, εισάγει βαθιές αλλαγές στη θητεία και στη στρατολόγηση. Παρότι αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες αναθεωρήσεις των τελευταίων δεκαετιών, η δημόσια συζήτηση γύρω από το περιεχόμενο και τις συνέπειές του μοιάζει ασυνήθιστα υποτονική. Σαν οι αλλαγές αυτές να γίνονται μισοφωτισμένες∙ υπαρκτές, αλλά όχι πραγματικά παρούσες στη συλλογική αντίληψη.

Το νομοσχέδιο προβλέπει ότι από 1η Ιανουαρίου 2026:

• Η στράτευση στο Πολεμικό Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία καταργείται. Όλοι οι στρατεύσιμοι θα υπηρετούν υποχρεωτικά στον Στρατό Ξηράς – μια απόφαση που αλλάζει ριζικά την έννοια της «επιλογής όπλου».
• Η βασική εκπαίδευση αυξάνεται σημαντικά, από περίπου τρεις σε δέκα εβδομάδες.
• Η διαδικασία για τις απαλλαγές Ι5 γίνεται αυστηρότερη, με υποχρεωτική αξιολόγηση από δημόσιες δομές, ώστε να περιοριστούν οι καταχρήσεις.
• Προβλέπεται εθελοντική στράτευση για γυναίκες, με δυνατότητα συνέχισης σε μόνιμη καριέρα.
• Αυξάνεται η μηνιαία αποζημίωση των στρατευμένων, φτάνοντας έως τα 100 ευρώ σε παραμεθόριες περιοχές.
• Η κατάταξη θα πραγματοποιείται τέσσερις φορές τον χρόνο, με αυξημένη ευελιξία αλλά και περισσότερες μετακινήσεις για τους νέους.
• Η εξαγορά της θητείας μετατίθεται στα 40 έτη, αντί των 32, ευθυγραμμίζοντας τη ρύθμιση με τα νέα δεδομένα των επαγγελματικών διαδρομών.

Πρόκειται για παρεμβάσεις που δηλώνουν στροφή προς ένα πιο επαγγελματικό και ορθολογικά δομημένο μοντέλο. Όμως η ουσία των συνεπειών τους δεν έχει ακόμη συζητηθεί ανοιχτά. Παρά το εύρος των ρυθμίσεων, η δημόσια συζήτηση είναι σχεδόν σιωπηλή. Κι όμως, το ζήτημα αγγίζει χιλιάδες νέους κάθε χρόνο – μαζί με τις οικογένειές τους.

Η αυστηροποίηση του πλαισίου για τις απαλλαγές Ι5 μπορεί να περιορίσει φαινόμενα καταχρήσεων, όμως παράλληλα δημιουργεί ανησυχία σε όσους έχουν πραγματικά προβλήματα υγείας, ιδίως στην ψυχική σφαίρα. Το όριο ανάμεσα στην προστασία του θεσμού και την προστασία των ευάλωτων νέων είναι λεπτό. Πέρα από την επιχειρησιακή λογική, ανακύπτει ένα εύλογο ερώτημα: Μπορεί μια τόσο ριζική αλλαγή να περάσει χωρίς διάλογο με εκείνους που επηρεάζονται άμεσα;

Σε μια εποχή όπου οι νέοι νιώθουν ήδη αποστασιοποιημένοι από την πολιτική σφαίρα, η απουσία δημόσιας συζήτησης εντείνει το αίσθημα ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται «πάνω από τα κεφάλια τους».

• Το νέο σύστημα θα πρέπει να εφαρμοστεί χωρίς αδικίες και χωρίς περιθώρια παρερμηνειών.
• Η αυξημένη αποζημίωση είναι θετική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να εξασφαλίσει αξιοπρεπείς συνθήκες.
• Η ευελιξία των τεσσάρων κατατάξεων τον χρόνο μπορεί να δημιουργήσει πρακτικές δυσκολίες για φοιτητές και εργαζόμενους.
• Η νέα φιλοσοφία στρατολόγησης θα κριθεί στην πράξη – όχι στα χαρτιά.

Η μεταρρύθμιση της θητείας δεν είναι μια τεχνική υπόθεση. Είναι ένα κοινωνικό συμβόλαιο.
Γι’ αυτό και δεν αρκεί να εφαρμόζεται – πρέπει να συζητείται. Σε μια περίοδο που η κοινωνία αναζητά διαφάνεια και συμμετοχή, το να προχωρά μια τέτοια αλλαγή χωρίς ευρύ δημόσιο διάλογο δημιουργεί κενό εμπιστοσύνης. Αν το νέο μοντέλο εφαρμοστεί με διαφάνεια, συνέπεια και πραγματική μέριμνα για τη νεολαία, μπορεί να αποτελέσει πραγματική αναβάθμιση. Αν όχι, κινδυνεύει να καταγραφεί ως ακόμη μία μεταρρύθμιση που έγινε για τους θεσμούς αλλά όχι για τους ανθρώπους που τους υπηρετούν. Η θητεία αλλάζει – το ζητούμενο είναι αν αλλάζουμε μαζί της.