Η κυβέρνηση επεξεργάζεται νέο σχέδιο κατά της στεγαστικής κρίσης, αξιοποιώντας κλειστά διαμερίσματα κατασκευής 1950–1990. Ο μηχανισμός στηρίζεται σε συνδυασμό χρηματοδότησης από το ΕΣΠΑ και χαμηλότοκου τραπεζικού δανεισμού, με ανώτατο προϋπολογισμό 50.000 ευρώ ανά κατοικία. Το 50% της δαπάνης επιδοτείται (έως 25.000 ευρώ), ενώ το υπόλοιπο θα καλύπτεται με δάνειο, ώστε τα ακίνητα να επανέλθουν στην αγορά ενοικίασης.
Δικαιούχοι και βασικά κριτήρια
Στόχος είναι να ενταχθούν περισσότεροι ιδιοκτήτες μέσω διευρυμένων εισοδηματικών ορίων και ελάχιστων ενεργειακών προϋποθέσεων. Ελάχιστο εισόδημα ένταξης τα 10.000 ευρώ. Τα ανώτατα όρια αναμένεται να διαμορφωθούν στα 25.000 ευρώ για άγαμους, στα 30.000 ευρώ για έγγαμους με προσαύξηση 5.000 ευρώ ανά παιδί, ενώ για μονογονεϊκές οικογένειες η οροφή φτάνει τις 33.000 ευρώ με 6.000 ευρώ επιπλέον για κάθε παιδί πέραν του πρώτου. Θα τεθεί και πλαφόν στα τετραγωνικά, ενδεικτικά 60–80 τ.μ., ώστε να ενεργοποιηθούν χιλιάδες μικρά, ανενεργά διαμερίσματα.
Ποιες κατοικίες εντάσσονται
Επιλέξιμα θεωρούνται διαμερίσματα που δεν έχουν δηλωθεί ως πρώτη κατοικία, δεν έχουν μισθωθεί και εμφανίζονται ως “κενά” στο Ε2 για τα τρία τελευταία φορολογικά έτη. Απαραίτητο είναι οι δικαιούχοι να μην έχουν λάβει επιδότηση για εξοικονόμηση ενέργειας ή ανακαίνιση τα τελευταία πέντε έτη. Η ενεργειακή απαίτηση θα είναι ελάχιστη, με έμφαση στην ταχεία επαναφορά του ακινήτου σε λειτουργική κατάσταση για ενοικίαση.
Τι περιλαμβάνει η ανακαίνιση
Η παρέμβαση εστιάζει σε στοχευμένες εργασίες που διασφαλίζουν βασική ενεργειακή αναβάθμιση και κατοικησιμότητα. Δίνεται προτεραιότητα σε αναβαθμισμένες επενδύσεις με επιδοτήσεις και χαμηλότοκα δάνεια για μη οικιστικά δημόσια και ιδιωτικά κτίρια, σε φωτοβολταϊκά για αυτοκατανάλωση σε κατοικίες και αγροτικές εκμεταλλεύσεις, καθώς και στη χρηματοδότηση εγκατάστασης ΑΠΕ για παραγωγή ζεστού νερού σε κτίρια κατοικίας. Ο στόχος δεν είναι μια βαριά ενεργειακή ανακαίνιση, αλλά ένα γρήγορο, πρακτικό “fit-for-rent” για να αυξηθεί η προσφορά ενοικίων.
Η θεσμική προετοιμασία
Η υπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου βρίσκεται σε συνεχή διαβούλευση με το Υπουργείο Οικονομικών, με σκοπό κατάθεση νομοσχεδίου έως το τέλος του έτους. Το νέο πρόγραμμα θα αντικαταστήσει το ισχύον σχήμα ενεργειακής αναβάθμισης, ώστε να καλύψει νοικοκυριά με χαμηλότερα εισοδήματα που δεν μπόρεσαν να ανακαινίσουν και να εκμισθώσουν τα ακίνητά τους.
Σύνδεση με τα στεγαστικά εργαλεία
Το σχέδιο συμπληρώνει το «Σπίτι μου ΙΙ», το οποίο έχει δεσμεύσει ήδη το 65,45% του προϋπολογισμού με 11.000 δάνεια συνολικού ύψους 1,258 δισ. ευρώ. Ο μέσος όρος δανείου διαμορφώνεται σε 119.490 ευρώ, ενώ το 58,8% αφορά εισοδήματα έως 24.000 ευρώ. Υπάρχει έντονη περιφερειακή διασπορά αιτήσεων, με αιχμές σε Κεντρική Μακεδονία, Θεσσαλία, Θράκη και Δυτική Ελλάδα.
Ολοκληρώνονται οι έλεγχοι και αναμένεται να ανοίξει η διαδικασία για την ενεργοποίηση του μέτρου επιστροφής ενοικίου στους δικαιούχους.
Σύμφωνα με πληροφορίες, από τον επόμενο μήνα και μέχρι τις 20/11 αναμένεται να ξεκινήσει η αυτόματη πίστωση των ποσών στους τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων.
Ήδη, η ΑΑΔΕ -με διασταυρώσεις- ελέγχει τα στοιχεία με διασταυρώσεις σε δεδομένα εκμισθωτών και ενοικιαστών, ώστε να επιβεβαιώσει ότι οι μισθώσεις είναι ενεργές και δηλωμένες στο TAXISnet.
Ειδικότερα η ΑΑΔΕ προχωρά σε:
έλεγχο δηλώσεων μίσθωσης για να επιβεβαιωθεί ότι η μίσθωση είναι ενεργή και δηλωμένη ορθά
σύγκριση στοιχείων εισοδημάτων και IBAN με τα δεδομένα στο TAXISnet ώστε να διασφαλιστεί ότι ο δικαιούχος είναι ο σωστός
διασταύρωση ποσών που έχουν κατατεθεί ή οφείλονται, ανάλογα με το ύψος της έκπτωσης ή επιστροφής.
Το μέτρο της επιστροφής ενοικίου
Σημειώνεται ότι το μέτρο εφαρμόζεται για πρώτη φορά και στοχεύει στην ελάφρυνση των νοικοκυριών έναντι του στεγαστικού.
Η επιστροφή αντιστοιχεί στο 1/12 του ετήσιου μισθώματος που καταβάλλουν, με ανώτατο ποσό έως 800 ευρώ για την κύρια κατοικία.
Το ποσό αυτό προσαυξάνεται κατά 50 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο, ενώ σε περίπτωση φοιτητικής κατοικίας το συνολικό πλαφόν μπορεί να φτάσει έως και 1.700 ευρώ.
Σημειώνεται ότι το ποσό της επιστροφής ενός ενοικίου προκύπτει αυτόματα από τη φορολογική δήλωση του μισθωτή για το προηγούμενο έτος, όπως έχει διαμορφωθεί έως την τελευταία εργάσιμη ημέρα του Σεπτεμβρίου.
Έτσι οι δικαιούχοι λαμβάνουν την επιστροφή με βάση τα πραγματικά στοιχεία των ενοικίων που πληρώνουν.
Οι δικαιούχοι της επιστροφής ενοικίου
Δικαιούχοι είναι οι ενοικιαστές που δηλώνουν τη μίσθωση στην εφορία και πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια:
Για άγαμους το όριο είναι 20.000 ευρώ ετήσιο εισόδημα.
Για ζευγάρια το όριο φτάνει τα 28.000 ευρώ, προσαυξημένο κατά 4.000 ευρώ για κάθε παιδί.
Για μονογονεϊκές οικογένειες το όριο ξεκινά από τις 31.000 ευρώ, επίσης με προσαύξηση για κάθε παιδί πέραν του πρώτου.
Παράλληλα, η αντικειμενική αξία της ακίνητης περιουσίας δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 120.000 ευρώ για τον άγαμο, με αύξηση 20.000 ευρώ για κάθε επιπλέον μέλος του νοικοκυριού.
Η καταβολή θα πραγματοποιηθεί περίπου στις 20 Νοεμβρίου απευθείας στους τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων
Οι κυρώσεις που προβλέπονται
Όσοι και όσες εντοπιστούν να έχουν δηλώσει ανακριβή στοιχεία είτε για κύρια είτε για φοιτητική κατοικία, θα πρέπει:
Να επιστρέψουν ολόκληρο το ποσό της επιδότησης, εντόκως με το ετήσιο επιτόκιο 8,76%
Να μείνουν εκτός επιδότησης για τρία χρόνια.
Σημειώνεται ότι για όσους και όσες δεν καταγραφεί κάποιο πρόβλημα, θα γίνουν οι πληρωμές θα γίνουν χωρίς αιτήσεις ή επιπλέον δικαιολογητικά, καθώς όλα τα απαραίτητα στοιχεία αντλούνται απευθείας από τις δηλώσεις μίσθωσης και τις φορολογικές δηλώσεις των ενοικιαστών.
Με βάση τις εκτιμήσεις του ΥΠΕΘΟ, 1.180.000 νοικοκυριά τον επόμενο μήνα θα λάβουν τη σχετική ενίσχυση.
Σε πλήρη εξέλιξη το στεγαστικό πρόβλημα στην Ελλάδα, το οποίο αποτελεί αίτιο της μειωμένης προσφοράς νέων ενοίκων, σε συνδιασμό με τα υπέρογκα κόστη κατασκευής, αλλά και την αυξημένη ζήτηση, λόγω τουρισμού.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, η αύξηση των τιμών το β’ τρίμηνο του 2025 σε σχέση με το αντίστοιχο τρίμηνο του 2024 ήταν 6,8% για τα νέα διαμερίσματα, δηλαδή ηλικίας έως 5 ετών, και 7,6% για τα παλαιά, δηλαδή ηλικίας άνω των 5 ετών.
Μέτρα για την αντιμετώπιση του ζητήματος
Με το στεγαστικό πρόβλημα στο κάδρο, η κυβέρνηση προχωράει σε μια σειρά παρεμβάσεων, με στόχο την αναχαίτηση του προβλήματος, οι οποίες περιλαμβάνουν:
επέκταση και για το έτος 2026 της φοροαπαλλαγής διάρκειας τριών ετών για κενά ακίνητα που θα διατεθούν σε μακροχρόνια μίσθωση, με κόστος 13 εκατ. ευρώ για το 2026 και 22 εκατ. ευρώ για το 2027. Σε αυτό το πλαίσιο διευρύνεται το πεδίο εφαρμογής του μέτρου, ως ακολούθως:
-σε περίπτωση που η μίσθωση αφορά σε τρίτεκνη ή πολύτεκνη οικογένεια, η απαλλαγή θα χορηγείται και για σπίτια με μεγαλύτερο εμβαδό από 120 τ.μ., προσαυξανόμενο κατά 20 τ.μ. για κάθε εξαρτώμενο τέκνο άνω των δύο,
-σε περίπτωση αποχώρησης του μισθωτή εντός της τριετίας, η απαλλαγή συνεχίζει να ισχύει για το υπολειπόμενο διάστημα και εφόσον το ακίνητο κενωθεί άπαξ και εκμισθωθεί εκ νέου και
-ειδικά για τις περιπτώσεις μίσθωσης σε ιατρικό ή νοσηλευτικό προσωπικό που απασχολείται σε φορείς της Γενικής Κυβέρνησης, σε εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων της δημόσιας εκπαίδευσης καθώς και σε ένστολο προσωπικό των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας, η απαλλαγή ισχύει και υπό την προϋπόθεση ότι το ακίνητο μισθώνεται για τουλάχιστον έξι (6) συναπτούς μήνες,
-θέσπιση από το 2026 ενδιάμεσου συντελεστή 25% (από 35%) για εισόδημα από μισθώματα, το ύψος του οποίου κυμαίνεται από 12.000 έως 24.000 ευρώ. Το μέτρο εκτιμάται ότι θα ωφελήσει περίπου 161.000 ιδιοκτήτες και παράλληλα, αναμένεται να συμβάλλει στη φορολογική συμμόρφωση και στη συγκράτηση των τιμών των ενοικίων. Το δημοσιονομικό κόστος εκτιμάται σε 90 εκατ. ευρώ ετησίως,
-επέκταση της αναστολής του ΦΠΑ στις νέες οικοδομές μέχρι το τέλος του 2026, με ετήσιο κόστος 18 εκατ. ευρώ,
-παράταση της μείωσης του φόρου εισοδήματος για δαπάνες αναβάθμισης κτηρίων για τα έτη 2025 και 2026, με εκτιμώμενο κόστος 5 εκατ. ευρώ,
-επέκταση για το έτος 2026 του περιορισμού νέων βραχυχρόνιων μισθώσεων στα τρία δημοτικά διαμερίσματα της Αθήνας και
-θέσπιση νέου πλαισίου κοινωνικής αντιπαροχής σχετικά με την αξιοποίηση της δημόσιας ακίνητης περιουσίας για την κατασκευή σύγχρονων κοινωνικών κατοικιών, με στόχο την εξασφάλιση κοινωνικής μίσθωσης σε ευάλωτες ομάδες.
Κατάργηση ΕΝΦΙΑ σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους
Από το 2026 ο ΕΝΦΙΑ μειώνεται κατά 50%, ενώ από το 2027 ο φόρος καταργείται πλήρως για κύριες κατοικίες σε οικισμούς με πληθυσμό έως 1.500 κατοίκους, εξαιρουμένων των οικισμών της Αττικής (πλην των νησιών). Το μέτρο αφορά περίπου σε 1 εκατομμύριο ακίνητα εντός 12.720 οικισμών (σε σύνολο 13.586 οικισμών) της χώρας, με ετήσιο κόστος 75 εκατ. ευρώ περίπου. Σημειώνεται ότι η αποκέντρωση συνδέεται άμεσα και με το στεγαστικό πρόβλημα, κατά τα ως άνω
Η Επιτροπή Στέγασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου εκπονεί σχέδιο, καθώς οι τιμές κατοικιών στην ΕΕ αυξήθηκαν ~48% και τα ενοίκια ~18% την τελευταία 8ετία, επιβαρύνοντας έως 40% του οικογενειακού εισοδήματος. Στο ίδιο πνεύμα, ο ευρωβουλευτής της Νέας ΔημοκρατίαςΓιώργος Αυτιάς, μέλος της Οικονομικής Επιτροπής, τόνισε ότι «η κοινωνία απαιτεί συγκεκριμένες λύσεις που να είναι άμεσα εφαρμόσιμες».
Στόχος: Άμεση ανακούφιση νοικοκυριών
Οι παρεμβάσεις στοχεύουν σε μείωση κόστους στέγασης, ενίσχυση προσφοράς κατοικιών και προστασία σε ενοικιαστές & ιδιοκτήτες, με εργαλεία χρηματοδότησης, ελέγχου αγοράς και απλούστευσης διαδικασιών.
Οι 10 προτάσεις
Χρηματοδότηση και φορολογία
1.Μόνιμη ενίσχυση κονδυλίων στέγασης με φθηνά δάνεια και φοροελαφρύνσεις. 2.Απλούστευση διαδικασιών δανειοδότησης για ταχύτερη πρόσβαση σε στεγαστικά.
Αγορά ενοικίων και προστασία
3.Όργανο ελέγχου κερδοσκοπίας στα ενοίκια για διαφάνεια. 4.Νομική κάλυψη τόσο ιδιοκτητών όσο και ενοικιαστών.
Προσφορά κατοικιών και επενδύσεις
5.Απελευθέρωση επενδύσεων για κατοικίες από Δήμους, Περιφέρειες, ιδιώτες. 6.Κίνητρα για νέες κατασκευές σε Τοπική Αυτοδιοίκηση. 7.Αξιοποίηση κλειστών σπιτιών με πρόσθετα μέτρα.
Γραφειοκρατία και άδειες
8.Απλοποίηση σε γονικές παροχές και δωρεές ακινήτων. 9.Επίλυση χρονοβόρων διαδικασιών για οικοδομικές άδειες. 10.Μείωση διοικητικών βαρών με ψηφιοποίηση και ενιαίους κανόνες.
Το Υπουργείο Παιδείας επαναλειτουργεί την πλατφόρμα του φοιτητικού στεγαστικού επιδόματος για όσους δεν υπέβαλαν αίτηση στην πρώτη περίοδο. Η δεύτερη ευκαιρία αφορά το ακαδημαϊκό έτος 2024-2025.
Χρονοδιάγραμμα υποβολής
Τρίτη 16/9/2025 έως Παρασκευή 19/9/2025 Σε αυτό το τετραήμερο, οι δικαιούχοι μπορούν να καταθέσουν ηλεκτρονικά την αίτησή τους.
Ποιους αφορά
Όσοι δεν συμμετείχαν στην αρχική προθεσμία (30/6-31/7/2025) και πληρούν τα προβλεπόμενα εισοδηματικά, ακαδημαϊκά και στεγαστικά κριτήρια.
Η ΑΑΔΕ αποστέλλει ήδη ενημερωτικά μηνύματα σε όσους διαθέτουν ενεργούς Αριθμούς Μητρώου Ακινήτων στο Μητρώο Βραχυχρόνιας Μίσθωσης, μεταφέροντας το πλαίσιο του Υπουργείου Τουρισμού: νέες προδιαγραφές λειτουργίας, εντατικούς ελέγχους και «τσουχτερά» πρόστιμα για παραβάσεις.
Τι αλλάζει από 1η Οκτωβρίου
Ενεργοποιείται η νέα ρύθμιση και οι ιδιοκτήτες/διαχειριστές βραχυχρόνιων μισθώσεων θα πρέπει σωρευτικά να τηρούν τα εξής:
Να πρόκειται για χώρους κύριας χρήσης με φυσικό φωτισμό, αερισμό και κλιματισμό.
Να υπάρχει ασφάλιση αστικής ευθύνης για ζημιές ή ατυχήματα.
Να διαθέτουν Υπεύθυνη Δήλωση ηλεκτρολόγου, πυροσβεστήρες, ανιχνευτές καπνού, ρελέ διαρροής/αντιηλεκτροπληξιακό και σήμανση διαφυγής.
Να τηρούν πιστοποιητικό μυοκτονίας/απεντόμωσης, φαρμακείο πρώτων βοηθειών και οδηγό επειγόντων τηλεφώνων.
«Πάγωμα» αδειών στο κέντρο και πιθανή επέκταση
Παρατείνεται για ακόμη ένα έτος το πάγωμα έκδοσης αδειών στο κέντρο της Αθήνας, ενώ εξετάζεται η επέκταση του «απαγορευτικού» και σε άλλες περιοχές με οξύ στεγαστικό πρόβλημα.
Έλεγχοι: Πώς θα γίνονται
Τη συμμόρφωση θα διαπιστώνουν υπάλληλοι του Υπουργείου Τουρισμού ή μεικτά κλιμάκια με στελέχη της ΑΑΔΕ και του Υπουργείου. Οι έλεγχοι είναι επιτόπιοι στον δηλωμένο χώρο της μίσθωσης.
Ειδοποίηση πριν τον έλεγχο
Οι υπόχρεοι θα λαμβάνουν email τουλάχιστον 10 ημέρες πριν, ώστε να προσκομίσουν όλα τα αποδεικτικά (πιστοποιητικά, βεβαιώσεις, έγγραφα).
Ταυτότητα και εντολή των ελεγκτών
Οι ελεγκτές του Υπουργείου Τουρισμού φέρουν υπηρεσιακή ταυτότητα και έγγραφη εντολή επιτόπιου ελέγχου. Αν συμμετέχει και η ΑΑΔΕ, εκδίδεται και εντολή φορολογικού ελέγχου.
Η έγγραφη εντολή περιλαμβάνει τουλάχιστον:
Αριθμό και ημερομηνία της εντολής.
Ονοματεπώνυμο του υπαλλήλου που αναλαμβάνει τον έλεγχο.
Στοιχεία του διαχειριστή/ιδιοκτήτη (ονοματεπώνυμο/επωνυμία, διεύθυνση, ΑΦΜ).
Πρόστιμα και κλιμάκωση
Επιβάλλεται αυτοτελές διοικητικό πρόστιμο 5.000 € από τους ελεγκτές του Υπουργείου Τουρισμού όταν:
Δεν επιτρέπεται η είσοδος στο ακίνητο, ή
Δεν πληρούται κάποια από τις προδιαγραφές, ή
Δεν τηρούνται οι υποχρεώσεις της παρ. 6 του άρθρου 3 του ν. 5170/2025.
Σε υποτροπή εντός ενός έτους από την κοινοποίηση της πράξης, το πρόστιμο επιβάλλεται στο διπλάσιο, και για κάθε επόμενη ίδια παράβαση στο τετραπλάσιο του αρχικά επιβληθέντος.
Η στέγη στην Ελλάδα έχει πάψει εδώ και καιρό να θεωρείται αυτονόητο κοινωνικό αγαθό. Οι τιμές στα ενοίκια και στα ακίνητα έχουν εκτοξευθεί, μετατρέποντας το βασικό δικαίωμα σε είδος πολυτελείας. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της Eurostat, το 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος των ελληνικών νοικοκυριών κατευθύνεται σε στεγαστικές δαπάνες, το μεγαλύτερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σχεδόν οι μισοί ενοικιαστές δίνουν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγη, ενώ για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία ο αριθμός τους ξεπέρασε το 30% του πληθυσμού. Το αποτέλεσμα είναι ότι η Ελλάδα κατέχει ένα θλιβερό ρεκόρ στην ΕΕ: το 47,3% των πολιτών καθυστερεί πληρωμές ενοικίων, στεγαστικών δανείων ή λογαριασμών.
Η κρίση αυτή έχει σαφείς αιτίες. Η κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας το 2012 στέρησε από τη χώρα τον μοναδικό δημόσιο φορέα που παρείχε συστηματικά προσιτή στέγη. Παράλληλα, η άρση προστασίας της πρώτης κατοικίας, η μετατροπή κατοικιών σε επενδυτικά προϊόντα μέσω προγραμμάτων όπως η Golden Visa και η ανεξέλεγκτη τουριστικοποίηση μέσω βραχυχρόνιων μισθώσεων, συρρίκνωσαν ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο απόθεμα. Το κράτος αποσύρθηκε από ένα κρίσιμο πεδίο κοινωνικής πολιτικής, αφήνοντας την αγορά να καθορίζει μόνη της τις τιμές και τις ισορροπίες. Ως αποτέλεσμα το ιδιωτικό κέρδος κυριάρχησε εις βάρος του κοινωνικού δικαιώματος.
Πολλές χώρες σε όλη την Ευρώπη, προσπαθούν να αντιμετωπίσουν το στεγαστικό ζήτημα με τη διατήρηση σημαντικού μέρους των κατοικιών σε μη κερδοσκοπικό έλεγχο. Ενδεικτικά, στην Ολλανδία το 34% του στεγαστικού αποθέματος είναι κοινωνικά ενοικιαζόμενες κατοικίες, στην Αυστρία το 24% και στη Δανία πάνω από το 20%. Ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 8%, ενώ την ίδια ώρα στην Ελλάδα δεν υπάρχει ούτε οργανωμένο θεσμικό πλαίσιο ούτε σχετικός φορέας. Η κοινωνική κατοικία σε αυτές τις χώρες ως στρατηγική κοινωνικής επένδυσης: ρυθμίζει την αγορά, προστατεύει τα ευάλωτα νοικοκυριά, αποτρέπει φαινόμενα γκετοποίησης και ταυτόχρονα δίνει ώθηση στην τοπική οικονομία μέσω ανακαινίσεων και κατασκευών.
Η πρόταση για δημιουργία Στεγαστικού Ταμείου στην Ελλάδα έρχεται να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό. Στα πρότυπα του δανέζικου Landsbyggefonden, αποτελεί ένα εθνικό ταμείο που χρηματοδοτεί την κοινωνική στέγαση με αλληλέγγυο και οικονομικά ανακυκλούμενο μηχανισμό. Κεντρικό ρόλο έχει η αξιοποίηση μέρους της δημόσιας περιουσία. Για παράδειγμα η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου διαχειρίζεται περίπου 36.000 ακίνητα, πολλά από τα οποία μπορούν να μετατραπούν σε κατοικίες. Στις πυκνοκατοικημένες πόλεις προκρίνεται η ανακαίνιση υπαρχόντων κτιρίων, ενώ σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου υπάρχουν διαθέσιμα οικόπεδα, αναπτύσσονται νέα συγκροτήματα κατοικιών. Μια τέτοια στρατηγική αυξάνει το απόθεμα προσιτής στέγης και ταυτόχρονα ενισχύει την αποκέντρωση, στηρίζοντας περιοχές που σήμερα ερημώνουν.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι πάντα η χρηματοδότηση. Το Στεγαστικό Ταμείο δεν περιορίζεται σε επιδοτήσεις-«μπαλώματα», αλλά στηρίζεται σε σταθερούς και δίκαιους πόρους. Το αρχικό κεφάλαιο μπορεί να προέρχεται από τη φορολόγηση μεγάλης περιουσίας καθώς και η ενεργοποίηση φόρων υπεραξίας ακινήτων που έχουν νομοθετηθεί αλλά ποτέ δεν εφαρμόστηκαν. Παράλληλα, μέρος των ασφαλιστικών εισφορών κατευθύνεται στο Ταμείο, με σκοπό τα χρήματα αυτά να επενδύονται και να επιστρέφουν στα ασφαλιστικά ταμεία μέσω των κοινωνικών μισθωμάτων, διαμορφώνοντας έναν κύκλο οικονομικής βιωσιμότητας. Συμπληρωματικά, αξιοποιούνται ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία όπως το InvestEU, το Ταμείο Ανάκαμψης ή δάνεια από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, που ήδη στηρίζουν αντίστοιχα προγράμματα σε άλλες χώρες. Όμως, τέτοιου είδους ταμεία από ένα σημείο και έπειτα λειτουργούν οικονομικά μέσω της ανακύκλωσης πόρων. Αυτό σημαίνει ότι ενώ στην αρχή χρειάζεται ένα κρίσιμο κεφάλαιο, έπειτα οι πρόσοδοι από τα κοινωνικά μισθώματα αποτελούν τον κύριο οικονομικό πόρο του Ταμείου. Με αυτόν τον τόπο εξασφαλίζεται η οικονομική βιωσιμότητα του Ταμείου και κατ’ επέκταση της στεγαστικής πολιτικής, εφόσον αυτά τα χρήματα επανεπενδύονται στην παραγωγή μη κερδοσκοπικήςκατοικίας.
Η λειτουργία του Ταμείου δεν περιορίζεται σε χρηματοοικονομικό επίπεδο. Σχεδιάζεται μια ψηφιακή πύλη που συγκεντρώνει όλες τις διαθέσιμες κατοικίες, αλλά και τις αιτήσεις των ενδιαφερομένων. Με αυτό τον τρόπο εξασφαλίζεται η διαφάνεια και η αντικειμενικότητα, καθώς οι δικαιούχοι κατατάσσονται βάσει εισοδηματικών, περιουσιακών και κοινωνικών κριτηρίων. Το ίδιο το σύστημα επιτρέπει στους πολίτες να επιλέγουν κατοικία ανάλογα με τις ανάγκες τους και το ποσό ενοικίου που μπορούν να καταβάλουν.
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της διακυβέρνησης. Η λογική είναι μια δημοκρατική λειτουργία εμπλέκοντας τους αντίστοιχους φορείς της κοινωνίας. Στο διοικητικό συμβούλιο του Ταμείου πέρα από τα οριζόμενα κυβερνητικά μέλη, συμμετέχουν εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, των συνδικαλιστικών φορέων, των ενώσεων ενοικιαστών, των φοιτητικών συλλόγων και των οργανώσεων ΑμεΑ. Διότι έτσι διασφαλίζεται ο κοινωνικός έλεγχος, η λογοδοσία και η συμμετοχικότητα στις αποφάσεις.
Υπάρχει δείγμα γραφής και στην Ελλάδα, όπου στη Θεσσαλονίκη, υλοποιείται πιλοτικό πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης με ανακαινισμένα δημόσια ακίνητα που διατίθενται σε χαμηλό ενοίκιο σε ευάλωτα νοικοκυριά. Το εγχείρημα αυτό, βασισμένο στο βελγικό μοντέλο, δείχνει ότι υπάρχουν πρακτικές λύσεις, αρκεί να υπάρξει πολιτική βούληση. Όμως χρειάζεται στήριξη και να πολλαπλασιαστούν οι διαθέσιμοι πόροι.
Η συζήτηση γύρω από το Στεγαστικό Ταμείο αναδεικνύει και ένα ευρύτερο πολιτικό ερώτημα: πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι; Σήμερα δαπανώνται τεράστια ποσά για εξοπλιστικά προγράμματα, ενώ η κοινωνική στέγαση παραμένει στο περιθώριο. Η επιλογή δεν είναι τεχνική, είναι βαθιά πολιτική: πολεμική οικονομία σε βάρος του κοινωνικού κράτους;
Το Ταμείο από μόνο του δεν αρκεί για να λύσει το στεγαστικό ζήτημα. Χρειάζονται παράλληλες παρεμβάσεις για την προστασία της πρώτης κατοικίας, τον περιορισμό της αισχροκέρδειας στα ενοίκια, την κατάργηση της Golden Visa και τη ρύθμιση της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Ωστόσο, αποτελεί ένα απαραίτητο εργαλείο για την οικοδόμηση μιας συνεκτικής στεγαστικής πολιτικής που δεν να αντιμετωπίζει την κατοικία ως επενδυτικό προϊόν. Η δημιουργία ενός Στεγαστικού Ταμείου αποτελεί μια ουσιαστική τομή για την θεμελίωση του δικαιώματος στην κατοικία.
Τα υπουργεία Οικονομικών και Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας επεξεργάζονται δέσμη παρεμβάσεων για την αποκλιμάκωση της στεγαστικής κρίσης. Στόχος είναι να εξασφαλιστεί στέγαση σε 600 οικογένειες μέσα στην επόμενη χρονιά, αξιοποιώντας 10 δημόσια κτίρια μέσω του προγράμματος Κοινωνικής Αντιπαροχής, με πολύ χαμηλό ενοίκιο για 10 χρόνια. Παράλληλα, προβλέπεται επέκταση του «Σπίτι μου» για επιπλέον 10.000 οικογένειες.
Κοινωνική Αντιπαροχή
Στο πρώτο “κύμα” εντάσσονται 10 δημόσια κτίρια, με πρόθεση συνεργασίας και με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας ώστε να αξιοποιηθούν κλειστά στρατόπεδα σε περιοχές με μικρή δόμηση. Πυρήνας του μοντέλου: δημόσια ακίνητα παραχωρούνται σε ιδιώτες κατασκευαστές για ανέγερση κατοικιών, με το 30% να διατίθεται σε ευάλωτες ομάδες με χαμηλό μίσθωμα.
Πειραιάς: το εμβληματικό ακίνητο ΧΡΩΠΕΙ (17.893 τ.μ.)
Οι όροι και προϋποθέσεις θα καθοριστούν με υπουργικές αποφάσεις.
Επέκταση «Σπίτι μου»: +10.000 δικαιούχοι
Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης και ο υπ. Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης βρίσκονται σε διαπραγμάτευση με το Ταμείο Ανάκαμψης (RRF) για επιπλέον 500 εκατ. ευρώ, με αντίστοιχη συμμετοχή των τραπεζών. Στόχος είναι από τα μέσα του 2026 να χρηματοδοτηθούν άλλοι 10.000 ενδιαφερόμενοι μέσω στεγαστικών δανείων.
Πού βρίσκεται σήμερα το «Σπίτι μου ΙΙ»
Σύμφωνα με την υπ. Κοινωνικής Συνοχής & Οικογένειας Δόμνα Μιχαηλίδου:
Απορροφητικότητα >60%
>9.500 εγκρίσεις αιτήσεων
Εκταμιεύσεις 1,14 δισ. ευρώ από συνολικό budget 2 δισ.
Μέσο δάνειο:120.190 ευρώ
Πέντε κορυφαίες περιφέρειες σε αγορές κατοικιών: Αττική 3.664, Κεντρική Μακεδονία 2.265, Αν. Μακεδονία & Θράκη 707, Θεσσαλία 678, Δυτ. Ελλάδα 535. Με αυτά τα δεδομένα, η υλοποίηση εκτιμάται ότι ολοκληρώνεται έως τα μέσα του 2026, με πλήρη απορρόφηση του κονδυλίου.
Αιτήσεις, ζήτηση και ανάγκη για περισσότερη προσφορά
Έχουν υποβληθεί πάνω από 37.000 αιτήσεις (ρυθμός έως 1.000 δηλώσεις/ώρα), με εκτιμώμενες εγκρίσεις ~20.000 δικαιούχων. Από την αγορά ακινήτων καταγράφονται εκκλήσεις για αύξηση της προσφοράς κατοικιών κάτω από τα όρια τιμής (ιδίως ≤200.000 ευρώ), ώστε τα μέτρα να έχουν χειροπιαστό αποτέλεσμα.
Ο υπουργός Επικρατείας, Άκης Σκέρτσος, εξειδίκευσε τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για τη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ) σε συνέντευξή του στον ΣΚΑΪ, περιγράφοντας ταυτόχρονα το πολιτικό στίγμα της κυβέρνησης. Εισαγωγικά, τόνισε ότι «η ΔΕΘ είναι η συνέχεια μιας διαδρομής που ξεκίνησε το 2019 και πλέον αποδίδει καρπούς».
Διττός στόχος των μέτρων
Κατά τον κ. Σκέρτσο, οι ανακοινώσεις είναι «πολύ σημαντικές για δύο λόγους»:
«γιατί επιστρέφουμε ένα πολύ σημαντικό μέρισμα ανάπτυξης» προς τη μεσαία τάξη, τους ευάλωτους, τους νέους και τους κατοίκους περιφέρειας, ορεινών και νησιωτικών κοινοτήτων, χωρίς να δημιουργούνται ελλείμματα και χωρίς επιτήρηση, και
επειδή αντιμετωπίζεται «το μακροχρόνιο, διαχρονικό, διαρθρωτικό πρόβλημα της οικονομίας: τη φοροδιαφυγή και την παραοικονομία».
Φορολογικές μεταρρυθμίσεις και ενίσχυση εισοδήματος
Ο υπουργός έκανε λόγο για το «μεγαλύτερο πακέτο μεταρρυθμίσεων στη φορολογία εισοδήματος», σημειώνοντας ότι «επιστρέφει από μισό έως δύο μισθούς σε κάθε εργαζόμενο», αυξάνοντας έτσι το διαθέσιμο εισόδημα.
Σχέση με την ακρίβεια και παρεμβάσεις στις αγορές
«Αυτό αντιμετωπίζει κατά ένα μέρος – όχι το σύνολο – και το ζήτημα της ακρίβειας», είπε, υπογραμμίζοντας ότι απαιτούνται και ρυθμιστικές παρεμβάσεις. Όπως ανέφερε, έχουν γίνει κινήσεις στην αγορά ενέργειας, στην τραπεζική, στην ασφαλιστική και στην ακτοπλοΐα, με τη «μάχη να δίνεται σε όλα τα μέτωπα».
Στέγαση: Επιδότηση ενοικίου, φοιτητική στέγη και «Σπίτι μου»
Στο στεγαστικό, τα μέτρα που ανακοινώθηκαν θεωρούνται συνέχεια προηγούμενων παρεμβάσεων. «Επιστρέφουμε ένα ενοίκιο στα δώδεκα από αυτόν τον Νοέμβριο στο 80% των ενοικιαστών – περίπου 1 εκατ. πολίτες», ανέφερε. Παράλληλα, στα φοιτητικά ενοίκια προβλέπονται ενισχύσεις «έως 2.500 ευρώ», ενώ σε συγκατοίκηση «περίπου 5.000 ευρώ ετησίως». Το συνολικό πακέτο για τη στέγαση «ανέρχεται σε 6,5 δισ. ευρώ» με «πάνω από 44 μέτρα».
Πρόγραμμα «Σπίτι μου 1 και 2»
Ο κ. Σκέρτσος επισήμανε ότι οι δικαιούχοι είναι 30.000 νοικοκυριά: «20.000 αξιοποίησαν το εργαλείο και αγόρασαν πρώτη κατοικία, πληρώνοντας χαμηλότερη δόση στεγαστικού από το ενοίκιο. Απομένουν 10.000 δάνεια διαθέσιμα». Το στεγαστικό πρόβλημα χαρακτηρίστηκε διεθνές, με περιορισμένη προσφορά κατοικιών που πιέζει τις τιμές.
Αναφερόμενος στις νέες ρυθμίσεις, σημείωσε: «μηδενίζουμε τον ΕΝΦΙΑ για την πρώτη κατοικία στα χωριά». Πέρα από το άμεσο όφελος και την αποκέντρωση, «θα μείνουν κενά κάποια από τα διαμερίσματα στις πόλεις», διευκολύνοντας τη διάθεση ακινήτων.
ΦΠΑ στα νησιά και ευρωπαϊκό πλαίσιο
Για τον ΦΠΑ, ο υπουργός είπε ότι απαιτείται «αυξημένη ευαισθησία ειδικά για την ακριτική Ελλάδα». Η πολιτική που ίσχυε σε πέντε νησιά επεκτείνεται «στα υπόλοιπα νησιά του βορείου, νοτίου και ανατολικού Αιγαίου», εντός των ορίων της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Διευκρίνισε ότι «δεν επιτρέπεται η μείωση κατά 30% να εφαρμοσθεί σε άλλες περιοχές». Παράλληλα, υποστήριξε πως η κυβέρνηση έχει μειώσει τον ΦΠΑ σε πολλές κατηγορίες (μεταφορές, βρεφικά και αγροτικά προϊόντα κ.ά.).
Στις κατηγορίες περί παραπομπής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για μη εφαρμογή κοινοτικής οδηγίας, απάντησε: «καραμπινάτο fake», που «διαψεύσθηκε από το υπουργείο Οικονομικών». Όπως πρόσθεσε, «δεν υπάρχει υποχρέωση να υπαχθεί κάποια κατηγορία προϊόντων σε χαμηλό ή μηδενικό συντελεστή ΦΠΑ· είναι εθνική επιλογή».
Δημοσιονομικά πλεονάσματα και ρυθμοί ανάπτυξης
Αλλάζοντας οπτική, ο υπουργός κάλεσε τους πολίτες να δουν τη μεγάλη εικόνα: «Μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες είναι ακυβέρνητες, με δημοσιονομικά προβλήματα και ανάγκη για περικοπές και αυξήσεις φόρων». Αντίθετα, «χάρη στην πολιτική σταθερότητα από το 2019» και σε μεταρρυθμίσεις, η Ελλάδα εμφανίζει δημοσιονομικά πλεονάσματα, τα οποία «επιστρέφονται με γενναία μέτρα», χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική ισορροπία. Σύμφωνα με τον ίδιο, η χώρα αναπτύσσεται με διπλάσιους ρυθμούς από την ΕΕ και μειώνει το δημόσιο χρέος, εφαρμόζοντας πολιτικές με γενεακή στόχευση υπέρ των νέων.
Το μεταρρυθμιστικό φορολογικό πακέτο «αφορά 4 εκατ. φορολογούμενους» – νέους, συνταξιούχους, επιχειρήσεις, ελεύθερους επαγγελματίες και οικογένειες. Η μείωση στην κλίμακα φόρου αγγίζει και ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες, ενώ ο ενδιάμεσος συντελεστής στα ενοίκια καλύπτει και αυτή την κατηγορία. «Οι πολύτεκνοι, οι τρίτεκνοι, οι τετράτεκνοι θα έχουν από ένα ως δύο καθαρούς μισθούς τον χρόνο», υπογράμμισε.
«Συμφέροντα», κράτος δικαίου και αναδιανομή ισχύος
Στο ερώτημα περί «συμφερόντων», ο υπουργός ανέφερε ότι στόχος του προγράμματος είναι να ενισχυθούν οι θεσμοί και να λειτουργεί ένα κράτος δικαίου, «υπέρ των πολλών και όχι των λίγων». «Υπάρχουν συμφέροντα με μερίδιο ευθύνης για τη χρεοκοπία της προηγούμενης δεκαετίας· εμείς είμαστε απέναντι», είπε. Η κυβέρνηση, σύμφωνα με τον ίδιο, βρίσκεται «με τη μεσαία τάξη» και όσους «δουλεύουν καθημερινά» για να βελτιώσουν τη ζωή τους και «να υπάρξουν περισσότερες ευκαιρίες για τους ίδιους και τα παιδιά τους».
Καταληκτικά, τόνισε: «Τα συμφέροντα που έχουν συσσωρευμένη ισχύ, έχουν έναν σκοπό: να τη διατηρήσουν. Εμείς πρέπει να κάνουμε αναδιανομή της ισχύος και του πλούτου υπέρ των πολλών. Αυτό δουλεύουμε και αυτό το πακέτο στοχεύει σε αυτό».
