Με ιδιαίτερα οξείς τόνους απάντησε ο ΣΥΡΙΖΑ στη κυριακάτικη ανάρτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, κατηγορώντας τον ότι επικαλείται το «δικαίωμα στη σιωπή» για κρίσιμα ζητήματα που απασχολούν τη χώρα. Στην ανακοίνωσή του, το κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης μιλά για «ολίγη» από διαστρέβλωση, ψέματα και «κωλοτούμπα», επιχειρώντας να αποδομήσει συνολικά την κυβερνητική γραμμή σε μια σειρά από ανοιχτά πολιτικά και κοινωνικά μέτωπα.
Σύμφωνα με την ίδια παρέμβαση, ο ΣΥΡΙΖΑ καταλογίζει στον πρωθυπουργό ότι αποφεύγει να τοποθετηθεί για την υπόθεση των υποκλοπών, κάνοντας ειδική αναφορά στη μαρτυρία του ιδιοκτήτη της Intellexa, Ταλ Ντίλιαν, την οποία παρουσιάζει ως στοιχείο που επιβεβαιώνει εμπλοκή της κυβέρνησης και του Μεγάρου Μαξίμου μέσω της ΕΥΠ. Παράλληλα, επαναφέρει στο προσκήνιο και την υπόθεση του εγγράφου Βάρρα προς τον Μάκη Βορίδη, ζητώντας απαντήσεις για το σκέλος του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Τα πυρά για Κύπρο, πόλεμο και ακρίβεια στα καύσιμα
Στο ίδιο κείμενο, η Κουμουνδούρου κατηγορεί τον Κυριάκο Μητσοτάκη ότι κράτησε αποστάσεις από μια καθαρή τοποθέτηση για τον πόλεμο που, όπως αναφέρει, ξεκίνησαν ΗΠΑ και Ισραήλ, ενώ υποστηρίζει ότι έστειλε μήνυμα στήριξης προς την Κύπρο χωρίς να αναδείξει επαρκώς ούτε την ανάγκη διακοπής της επίθεσης ούτε τη σημασία του διεθνούς δικαίου και της ειρήνης. Στην ίδια λογική, ο ΣΥΡΙΖΑ σημειώνει ότι κατά την τριμερή συνάντηση στην Κύπρο ο πρωθυπουργός δεν αναφέρθηκε στο 40% του νησιού που βρίσκεται υπό τουρκική κατοχή, στοιχείο που, κατά την αντιπολίτευση, θα έπρεπε να αποτελεί βασικό κριτήριο αποτίμησης των εξελίξεων.
Ιδιαίτερη αιχμή υπάρχει και για το μέτωπο της ακρίβειας στα καύσιμα. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποστηρίζει ότι η κυβέρνηση παρουσιάζει τα μέτρα για πλαφόν στις τιμές ως ασπίδα προστασίας, ενώ στην πράξη –όπως αναφέρει– το πλαφόν αφορά τα πρατήρια και όχι συνολικά την αλυσίδα, αφήνοντας εκτός τα διυλιστήρια. Παράλληλα, επαναφέρει ως αναγκαίες παρεμβάσεις τη μείωση του ΕΦΚ στα κατώτερα ευρωπαϊκά επιτρεπτά επίπεδα, τη μείωση του ΦΠΑ, αλλά και αυστηρούς ελέγχους και ποινές για φαινόμενα αισχροκέρδειας. Στο ίδιο πλαίσιο, θέτει και το ερώτημα γιατί η ίδια βενζίνη που διυλίζεται στην Ελλάδα φτάνει σε περιοχές όπως η Αθήνα, η Ρόδος και η Κρήτη ακόμη και στα 2 ευρώ το λίτρο ή και παραπάνω, ενώ στην Κύπρο κινείται στα 1,30 με 1,40 ευρώ.
Η κριτική για ενέργεια και πυρηνική στροφή
Στο πεδίο της ενέργειας, ο ΣΥΡΙΖΑ επιμένει ότι ο πρωθυπουργός παρουσιάζει τη συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα ως επιτυχία, την ώρα που –όπως καταγγέλλει– η χώρα έχει δεσμευτεί περισσότερο στο εισαγόμενο φυσικό αέριο, με κόστος για την ενεργειακή ασφάλεια. Στην ίδια ανακοίνωση αναφέρει ακόμη ότι δεν έχουν προχωρήσει οι αναγκαίες υποδομές αποθήκευσης ενέργειας, με αποτέλεσμα, όπως υποστηρίζει, να χαθούν φέτος περίπου 3,5 TWh φθηνής πράσινης ενέργειας, ποσότητα που –κατά τον ΣΥΡΙΖΑ– θα μπορούσε να καλύψει ετησίως περίπου 800.000 νοικοκυριά.
Ιδιαίτερα επιθετικός είναι ο τόνος και για την τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη υπέρ της εξέτασης των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων πυρηνικής ενέργειας. Η Κουμουνδούρου κάνει λόγο για «κωλοτούμπα» και υποστηρίζει ότι ο πρωθυπουργός επιχειρεί να διαφοροποιήσει τεχνητά τους μεγάλους από τους μικρούς αντιδραστήρες, παρότι –όπως σημειώνει– και οι μικρότεροι παράγουν απόβλητα, χρειάζονται εισαγόμενη πρώτη ύλη και εγείρουν ακόμη ερωτήματα για την οικονομική τους βιωσιμότητα. Στο ίδιο πνεύμα, ο ΣΥΡΙΖΑ θέτει και πολιτικό ερώτημα για το πώς ένας πρωθυπουργός που εμφανίζεται ως «πράσινος» προωθεί την πυρηνική ενέργεια και τις εξορύξεις, ενώ –κατά την αντιπολίτευση– έχει αφήσει πίσω τις ενεργειακές κοινότητες και τις δυνατότητες παραγωγής από ΑΠΕ για νοικοκυριά, ΟΤΑ και μικρές επιχειρήσεις.
Οι αιχμές για Έβρο και Θεσσαλία
Η ανακοίνωση κλείνει με αναφορές στις πρόσφατες επισκέψεις του πρωθυπουργού στην Ανατολική Μακεδονία – Θράκη και στη Θεσσαλία, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ τον κατηγορεί για υποκρισία και επικοινωνιακή διαχείριση. Για τον Έβρο αναφέρει ότι οι κάτοικοι συνεχίζουν να φεύγουν, ενώ για τη Θεσσαλία υποστηρίζει ότι επανέρχεται η συζήτηση για την εκτροπή του Αχελώου μόνο και μόνο για να καλυφθεί η απουσία ουσιαστικών έργων. Ειδικά για την περιοχή που επλήγη από τον «Ντάνιελ», σημειώνει ότι τρία χρόνια μετά δεν έχουν προχωρήσει τα έργα φραγμάτων που είχαν υποσχεθεί οι αρμόδιοι, παρότι –όπως τονίζει– αυτά έχουν ζητηθεί από την Περιφέρεια και περιλαμβάνονται σε εγκεκριμένο σχεδιασμό από το 2018.
Για τους περισσότερους χρήστες, το να ξεκινά η μέρα με το κινητό στο 100% μοιάζει με την ιδανική λύση. Δίνει την αίσθηση ότι η συσκευή είναι έτοιμη να αντέξει για ώρες χωρίς άγχος. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται στο δημοσίευμα, οι σύγχρονες μπαταρίες λιθίου δεν λειτουργούν ιδανικά όταν μένουν για μεγάλα διαστήματα στο ανώτερο επίπεδο φόρτισης. Η φόρτιση μέχρι το 100% δεν θεωρείται επικίνδυνη, αλλά όταν γίνεται συνεχώς μπορεί να επιταχύνει τη φυσική φθορά της μπαταρίας.
Πώς επηρεάζονται οι μπαταρίες λιθίου
Οι περισσότερες σύγχρονες συσκευές χρησιμοποιούν μπαταρίες ιόντων λιθίου, οι οποίες έχουν έναν συγκεκριμένο αριθμό κύκλων φόρτισης πριν αρχίσει να μειώνεται αισθητά η χωρητικότητά τους. Όσο περισσότερο χρόνο παραμένει μια μπαταρία κοντά στα άκρα, δηλαδή πολύ χαμηλά ή πολύ ψηλά, τόσο αυξάνεται η επιβάρυνση στα χημικά της στοιχεία. Γι’ αυτό και αρκετοί ειδικοί, αλλά και κατασκευαστές, προτείνουν να αποφεύγεται η διαρκής φόρτιση ως το μέγιστο επίπεδο όταν αυτό δεν είναι απαραίτητο.
Ποιο θεωρείται πιο «φιλικό» εύρος φόρτισης
Σύμφωνα με το άρθρο, το πιο κατάλληλο εύρος για την καθημερινή χρήση μιας μπαταρίας κινητού βρίσκεται περίπου μεταξύ 20% και 80%. Σε αυτή τη ζώνη η μπαταρία λειτουργεί πιο αποδοτικά και φθείρεται πιο αργά με την πάροδο του χρόνου. Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετά σύγχρονα smartphones διαθέτουν πλέον λειτουργίες που σταματούν ή περιορίζουν αυτόματα τη φόρτιση κοντά στο 80%, ειδικά όταν η συσκευή μένει συνδεδεμένη για πολλές ώρες στον φορτιστή.
Τι ισχύει με τη νυχτερινή φόρτιση
Μία από τις πιο συνηθισμένες συνήθειες είναι να μένει το κινητό στον φορτιστή όλη τη νύχτα. Παρότι τα σύγχρονα τηλέφωνα σταματούν τη φόρτιση μόλις φτάσουν στο 100%, το άρθρο εξηγεί ότι όταν το ποσοστό πέσει λίγο χαμηλότερα, η συσκευή μπορεί να ξεκινήσει ξανά μικρούς επαναλαμβανόμενους κύκλους φόρτισης. Αν αυτό συμβαίνει κάθε βράδυ για μεγάλο διάστημα, μπορεί σταδιακά να επηρεάσει τη συνολική διάρκεια ζωής της μπαταρίας. Στο ίδιο πνεύμα, το δημοσίευμα προτείνει απλές συνήθειες, όπως να μην αφήνουμε συχνά την μπαταρία να πέφτει στο 0%, να μην τη φορτίζουμε μονίμως στο 100%, να χρησιμοποιούμε τον αρχικό φορτιστή και να αποφεύγουμε τη φόρτιση όταν το κινητό είναι πολύ ζεστό.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, μέσα από την κυριακάτικη ανασκόπησή του, υπογράμμισε ότι η διεθνής αναταραχή στις αγορές και στις τιμές απαιτεί συνεχή παρακολούθηση και άμεση κρατική παρέμβαση, ώστε η πίεση να μη μετατραπεί σε αδικαιολόγητη επιβάρυνση για τους πολίτες. Όπως ανέφερε, η πολιτεία οφείλει να αποτρέψει φαινόμενα αισχροκέρδειας σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν άμεσα την οικονομία και την καθημερινότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο, προανήγγειλε την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους τόσο στα καύσιμα, με ειδικές ρυθμίσεις για τα νησιά, όσο και σε 61 προϊόντα σούπερ μάρκετ. Τα μέτρα, όπως σημείωσε, θα ισχύσουν άμεσα έως το τέλος Ιουνίου, θα εποπτεύονται από τη νέα Αρχή Προστασίας Καταναλωτή σε συνεργασία με τα υπουργεία Ανάπτυξης και Ενέργειας, ενώ τα πρόστιμα μπορούν να φτάσουν έως και τα 5 εκατ. ευρώ.
Η οικονομία, οι αντοχές και το περιθώριο νέων κινήσεων
Ο πρωθυπουργός ξεκαθάρισε ότι η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά την εξέλιξη της κρίσης μαζί με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και θα κινηθεί ανάλογα όταν θα υπάρχει πιο σαφής εικόνα για τη διάρκειά της και τις επιπτώσεις της. Όπως τόνισε, «η δημοσιονομική σοβαρότητα των τελευταίων ετών μας δίνει σήμερα περιθώρια παρέμβασης», συνδέοντας έτσι τη σημερινή δυνατότητα στήριξης με τη συνολική οικονομική πολιτική που έχει ακολουθηθεί τα προηγούμενα χρόνια.
Παράλληλα, συνέδεσε την ανθεκτικότητα της χώρας με την ενεργειακή πολιτική των τελευταίων ετών, υποστηρίζοντας ότι η αυξημένη συμμετοχή των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας στο εθνικό μείγμα ενισχύει ουσιαστικά την προστασία της Ελλάδας απέναντι στα διεθνή ενεργειακά σοκ. Όπως σημείωσε, οι ΑΠΕ καλύπτουν πλέον πάνω από το 50% της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ η χώρα επενδύει παράλληλα στην αποθήκευση ενέργειας και στο φυσικό αέριο ως μεταβατικό καύσιμο.
Chevron, HELLENiQ Energy και η ενεργειακή θωράκιση
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρθηκε και στις συμβάσεις που κυρώθηκαν από τη Βουλή με την κοινοπραξία Chevron και HELLENiQ Energy, παρουσιάζοντάς τες ως ένα ακόμη βήμα για την ενεργειακή θωράκιση της χώρας. Σύμφωνα με την τοποθέτησή του, οι συμφωνίες αυτές ανοίγουν τον δρόμο για νέες επενδύσεις με σημαντικές οικονομικές αλλά και γεωπολιτικές προεκτάσεις, σε μια εποχή όπου η ενεργειακή ασφάλεια συνδέεται όλο και πιο στενά με τη διεθνή θέση κάθε χώρας.
Η παρέμβασή του εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική σύμφωνα με την οποία η Ελλάδα επιχειρεί να χτίσει ένα πιο ανθεκτικό ενεργειακό μοντέλο, ικανό να ανταποκριθεί στις πιέσεις που γεννά η διεθνής αβεβαιότητα. Μέσα από αυτή τη στρατηγική, η ενεργειακή πολιτική παρουσιάζεται όχι μόνο ως οικονομικό εργαλείο, αλλά και ως κρίσιμο στοιχείο εθνικής σταθερότητας.
Τι είπε για τους μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε και η αναφορά του πρωθυπουργού στους μικρούς αρθρωτούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, για τους οποίους υποστήριξε ότι η Ελλάδα οφείλει να εξετάσει σοβαρά αν μπορούν να έχουν θέση στο μελλοντικό ενεργειακό της μείγμα. Όπως εξήγησε, πρόκειται για διαφορετική τεχνολογία από τους κλασικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες, τόσο ως προς τις προδιαγραφές ασφάλειας όσο και ως προς το μέγεθος της επένδυσης.
Μάλιστα, ανακοίνωσε ότι θα συγκροτηθεί υπουργική επιτροπή υψηλού επιπέδου, η οποία θα καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις προς την κυβέρνηση για το συγκεκριμένο θέμα. Ο ίδιος συνέδεσε τη σχετική συζήτηση με τη γενικότερη ανάγκη της Ευρώπης να επανεξετάσει όλες τις διαθέσιμες ενεργειακές επιλογές, εφόσον θέλει να πετύχει στρατηγική αυτονομία, οικονομική ανταγωνιστικότητα και απανθρακοποίηση.
Ο Αλέξης Τσίπρας συνεχίζει τον δεύτερο κύκλο παρουσιάσεων του βιβλίου του «Ιθάκη», με επόμενη στάση την Αλεξανδρούπολη. Όπως αναφέρεται στο δημοσίευμα, ο πρώην πρωθυπουργός θα βρεθεί στην πόλη την Τετάρτη 18 Μαρτίου, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων που οργανώνονται σε διαφορετικές περιοχές της χώρας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του.
Στο βιβλίο, σύμφωνα με την ίδια αναφορά, καταγράφονται σκέψεις και εμπειρίες από την πολιτική του διαδρομή, στοιχείο που αποτελεί και τη βάση των δημόσιων παρουσιάσεων που βρίσκονται σε εξέλιξη αυτό το διάστημα.
Πού θα γίνει η παρουσίαση του βιβλίου «Ιθάκη»
Η εκδήλωση έχει προγραμματιστεί για την Αίθουσα του Πνευματικού Κέντρου της Μητρόπολης Αλεξανδρουπόλεως, στη συμβολή των οδών Πλαταιών και Αμφιπόλεως στην Αλεξανδρούπολη. Η ώρα προσέλευσης έχει οριστεί για τις 18:30, ενώ η έναρξη της παρουσίασης θα γίνει στις 19:00.
Ποιοι θα μιλήσουν στην εκδήλωση
Για το ιστορικό και το πολιτικό αποτύπωμα του βιβλίου θα τοποθετηθούν ο Φώτης Μαλτέζος, αντιπρόεδρος του Οικονομικού Επιμελητηρίου Θράκης, η Κατερίνα Μπέρδου, δικηγόρος, ο Χάρης Τζήμητρας, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Διεθνών Σχέσεων και διευθυντής του Κυπριακού Κέντρου του Ερευνητικού Ινστιτούτου του Όσλο για την Ειρήνη, καθώς και ο Χρήστος Χριστοδούλου, επίτιμος Αρχηγός ΓΕΕΘΑ.
Έχοντας υπόψη την ευρύτητα και το βάθος της παιδείας του Δημήτρη Καταλειφού αλλά και μετά την τυχαία γνωριμία μας με αφορμή ένα σύντομο κριτικό σημείωμά μου για την πρώτη του ποιητική συλλογή, θέλησα να του ζητήσω να διαβάσει και κατόπιν να ηχογραφήσουμε μερικά αποσπάσματα από το περίφημο Collectanea του Ζήσιμου Λορεντζάτου. Είχαν προηγηθεί αρκετές συζητήσεις σχετικά με το βιβλίο μου «Δυο Ψίθυροι μέσα στη Θύελλα», το οποίο μόλις είχε κυκλοφορήσει και αφορούσε έναν πρωτότυπο διάλογο ανάμεσα στον Ρένο Αποστολίδη και τον Ζήσιμο Λορεντζάτο. Θα ήθελα να παραθέσω λοιπόν για τους αναγνώστες του Verite κάποια από τα σημαντικότερα σημεία αυτών των συζητήσεων τα οποία αποκαλύπτουν μια μοναδική προσωπικότητα των τεχνών και των γραμμάτων. Θα παρακαλούσα μόνο τον αναγνώστη να «ακούσει» προσεκτικά μέσα του την «ανθρώπινη φωνή» του σπουδαίου Δημήτρη Καταλειφού και τον δικό του «ήχο του μυστικού θιάσου» και να αναζητήσει τους δημιουργούς που αναφέρονται εδώ. Το ζητούμενο δεν είναι ο άχρηστος θόρυβος, αλλά η δημιουργική ησυχία. Τέλος αφού τον ευχαριστήσω για την εμπιστοσύνη, την άψογη συνεργασία και την υπομονή: να αναφέρω εδώ χαρακτηριστικά ότι κατά την ηχογράφηση των αποσπασμάτων από τα Collectanea του Λορεντζάτου, με ρωτούσε συνεχώς προς μεγάλη μου έκπληξη αν ήταν σωστή η ανάγνωση ή αν έπρεπε να την επαναλάβει! Αυτό σημαίνει απαράμιλλο ήθος και επαγγελματισμός που σπανίζει πλέον στον καλλιτεχνικό κύκλο.
Κ. Μούσσας: Διάβασα και συγκινήθηκα ιδιαίτερα-ίσως πλέον γιατί συνάντησα τον εαυτό μου- με έναν στίχο σας: «Σήμερα το πρωί που ξύπνησα, σκέφτηκα πως στη ζωή μου τα ήθελα όλα. Και πως τώρα πρέπει να αρκεστώ στο «σχεδόν τίποτα»1. Όμως μήπως από αυτό το «σχεδόν τίποτα» προκύπτουν οι ιδέες, αυτό το κάτι, που τελικά είναι βασική προϋπόθεση της ποίησης; Με άλλα λόγια μήπως «οι ιδέες μαστόρεψαν όλες τις εκδοχές του Τίποτα σαν Κάτι»2;
Δ. Καταλειφός: Το «σχεδόν τίποτα» μου το έφερε ο Χρόνος. Το φέρω βαρέως που γερνάω. Ήταν μια μεγάλη τομή όταν το συνειδητοποίησα. Υπήρχε η πριν ζωή, όπου μπορούσα να τα περιμένω ακόμη όλα και η μετά ζωή, όπου κυριαρχεί το σχεδόν τίποτα: περιορισμένες δυνατότητες, περιορισμένες επιλογές. Άλλοτε- όσο έχω ακόμη την υγεία μου- τις δέχομαι με συνετή ευγνωμοσύνη, άλλοτε -στις πιο άσχημες στιγμές μου- ακόμη κι αυτές οι λίγες δυνατότητες δεν καταφέρνουν να με παρηγορήσουν. Πάντως από αυτό το «σχεδόν τίποτα», όπως σωστά λέτε, άρχισα να γράφω ποιήματα. Έγινε το σημείο εκκίνησης, η αφετηρία για ένα ταξίδι που εδώ και τέσσερα χρόνια με πηγαίνει. Ούτε ξέρω ποια θα είναι η κατάληξη. Όταν γράφω κάτι που μου αρέσει, το «σχεδόν τίποτα», έστω και για λίγο, μεταμορφώνεται σε «κάτι σημαντικό», τουλάχιστον για μένα. Γενικότερα πιστεύω, για την τέχνη, η στέρηση, αποτελεί ένα πανίσχυρο κίνητρο. Το σχεδόν τίποτα ή και το απολύτως τίποτα, πολύ συχνά, έχουν συνεισφέρει σε πολλά θαυμαστά έργα τέχνης.
Κ. Μούσσας: Ας συνεχίσω κατά κάποιον τρόπο την προηγούμενη ερώτηση, στην ποιητική συλλογή σας «Πίσω από τζάμια θολά» διαβάζω:
«Στο πατρικό μας/ ζει πια ο αδερφός μου./ Θέλω να ξαναπηγαίνω/ τις μέρες της μεγάλης θλίψης./ Να μυρίσω λίγο μαμά και μπαμπά. Φυσικά υπερτερεί/ μόνο άοσμη ορφάνια./ Τις μέρες όμως της μεγάλης θλίψης/ εγώ θα συνεχίσω να πηγαίνω./Και το τίποτα είναι κάτι»3.
Αναφέρεστε συχνά στα ποιήματά σας στους γονείς σας. Σας λείπουν. Περισσότερο προσδιόρισε την ψυχοσύνθεση σας η παρουσία ή η απουσία τους; Αληθεύει ότι η μόνη φορά που από τον πατέρα σας ακούσατε «μπράβο από καρδιάς»4 ήταν όταν στα δεκαεφτά σας κάνετε με λεωφορείο τη διαδρομή Πειραιάς- Κηφισιά;
Δ. Καταλειφός: Το 2017 έχασα και τη μητέρα μου. Τότε ήμουν 63 ετών. Άρχισα να πενθώ και να γερνώ ταυτόχρονα. Επειδή δούλευα τότε στο θέατρο, κατά κάποιο τρόπο η ζωή με παρέσυρε σε ενέργεια και δράση. Στην καραντίνα του 2020, όπου έκλεισαν τα θέατρα και βρέθηκα μόνος μου στο σπίτι, άρχισα να επιστρέφω ασυνείδητα όλο και συχνότερα στην παιδική ηλικία, τους γονείς και την απώλειά τους. Ξαφνικά είχα χρόνο να επιστρέφω. Έτσι άρχισα για πρώτη ουσιαστικά φορά, να γράφω ποιήματα. Ούτε μου περνούσε από το μυαλό η ιδέα ότι θα εκδοθούν κάποτε. Τα έγραφα μάλιστα στο κινητό και τα έστελνα σε μια φίλη, την κυρία Θάλεια Μελλή Χωλ που έχει στενή σχέση με την ποίηση και τη μετάφραση. Εκείνη με ενθάρρυνε να συνεχίσω. Φαίνεται πως είχα ανάγκη μιας αποτίμησης της έως τότε ζωής μου. Σε μια τέτοια αποτίμηση είναι αδύνατον να απουσιάζουν οι γονείς σου, είτε ως παρουσία είτε ως απουσία. Οι γονείς μου είναι συνδεδεμένοι με αυτή την περίοδο, για την οποία έγραφα και παραπάνω, την περίοδο δηλαδή που τα περιμένεις όλα από τη ζωή. Επομένως συνδέονται και με πολλές ευτυχισμένες στιγμές. Με την ορφάνια και το γέρασμα ξεκίνησε και το «σχεδόν τίποτα» που λέγαμε. Ο πατέρας μου που ήταν ένας πολύ γλυκός άνθρωπος και με χιούμορ, μου είπε αρκετές φορές μπράβο, όμως πιστεύω πως το πιο αυθεντικό του μπράβο ήταν αυτό που μου είχε πει τότε, γιατί αφορούσε μια επιθυμία του για μένα, εφ’ όλης της ύλης: να πιάσω δηλαδή τη ζωή από τα κέρατα, να γίνω μαχητικός, να διεκδικήσω τη ζωή. Νομίζω πως εντέλει έπεσε έξω, αλλά τι να κάνουμε;
Κ. Μούσσας: «Η ποίηση καθυστερεί τη μεταμόρφωση/ κάνει πιο δύσκολη την καθημερινή μας πράξη»5, γράφει ο Ασλάνογου, ο Νίκος Καρούζος λέει ότι η «ποίηση είναι ασκητεία με το λόγο»6 ενώ ο Μανόλης Αναγνωστάκης πως η «ποίηση δεν είναι τρόπος να μιλήσουμε/ αλλά ο καλύτερος τρόπος να κρύψουμε το πρόσωπό μας»7. Συμφωνείτε με κάποιον από τους τρεις «ορισμούς»; Θα ήθελα τη δική σας άποψη.
Δ. Καταλειφός: Και οι τρεις ποιητές που αναφέρετε ανήκουν στους πολύ αγαπημένους μου. Περισσότερο ωστόσο μου ταιριάζει ο στίχος του Αναγνωστάκη. Νομίζω πως κι εγώ με έναν τρόπο έγραψα ποιήματα για να κρύψω το πρόσωπό μου και ταυτόχρονα να το αποκαλύψω. Πολλά από τα ποιήματά μου είναι γραμμένα στο τρίτο πρόσωπο. Πηγαινοέρχομαι ανάμεσα στο εγώ και στο αυτός. Κατά ένα περίεργο τρόπο αυτό μοιάζει και με την ηθοποιία. Ο ρόλος καταλήγει ένα πρόσχημα για να αναδύεται – συχνά ερήμην σου- ο πραγματικός εαυτός σου. Το να γράψω σε πρώτο ή σε τρίτο πρόσωπο είναι σχεδόν πάντοτε ενστικτώδες. Σπανίως το έχω μετατρέψει σε άλλο πρόσωπο από αυτό με το οποίο πρωτοξεκίνησα το ποίημα.
Κ. Μούσσας: Ο PeterBrook στο περίφημο βιβλίο του ο «Άδειος Χώρος» διακρίνει το θέατρο σε 4 κατηγορίες Νεκρό (όπερα), Ιερό (τραγωδία), Τραχύ (λαϊκό), Άμεσο (σύγχρονο). Εσείς πώς θα ορίζατε το θέατρο ως τέχνη αλλά και κοινωνική δραστηριότητα; Στο ίδιο βιβλίο αναφέρει: «Πρέπει να παραδεχτούμε την τρομακτική δυσκολία που έχει το να κάνεις θέατρο: είναι ή, θα ήταν, αν το κάναμε σωστά, ίσως το δυσκολότερο εκφραστικό μέσο απ’ όλα: είναι ανελέητο, δεν υπάρχει περιθώριο για λάθη, ούτε για περιττά πράγματα. Ένα μυθιστόρημα μπορεί να επιβιώσει. Να κρατήσει τον αναγνώστη που πηδάει σελίδες ή ολόκληρα κεφάλαια. Το κοινό όμως μπορεί να κατρακυλήσει από την απόλαυση στην πλήξη σε μια στιγμή και η επαφή να χαθεί ανεπιστρεπτί». Είναι πράγματι έτσι; Μετά από δεκαετίες θεατρικής παρουσίας τι είναι τελικά για εσάς η «σκηνή», η «αυλαία», η «πρόβα» και πως αντιδράτε όταν νιώσετε ότι «χάσατε» το κοινό σας κατά τη διάρκεια μιας παράστασης; Παραθέτω σχετικά ένα στίχο σας, από ποίημα που μάλιστα αφιερώνετε στον Τεννεσσί Ουίλιαμς: «Στον έρωτα ελλοχεύει η καταχνιά/ και τελικά επικρατεί το γκρίζο./ Στο θέατρο πάλι, βασιλεύει κόκκινο. /Ένα βαθύ κόκκινο»8.
Δ. Καταλειφός: Το κόκκινο είναι το χρώμα του πάθους που απαιτεί αυτή η τέχνη. Δεν γίνεται να συνεχίσεις δίχως αυτό. Η σκηνή είναι και ιερή και τραχιά. Απαιτεί τα πάντα από τον ηθοποιό. Να είναι μαχητικός, τολμηρός, γενναίος, άφοβος, αληθινός, να πείθει, να συγκινεί, να ενδιαφέρει και ένα σωρό άλλα πράγματα δύσκολο να διατυπωθούν. Αν δεν τα πετύχει, κατά κάποιο τρόπο καταποντίζεται. Το αποτέλεσμα επίσης μιας παράστασης δεν είναι ατομικό. Το θέατρο πάνω από όλα είναι μια συλλογική τέχνη. Αυτό το κάνει συγκινητικό και πολύ δύσκολο ταυτόχρονα. Γιατί οι άνθρωποι στο θέατρο μπορούν να συνεννοηθούν πολύ δύσκολα. Είναι μια ριψοκίνδυνη τέχνη. Μια ακροβασία. Και το κοινό είναι διαφορετικό κάθε βράδυ. Υπάρχει καλό και κακό κοινό, και δίχως να το ξέρει συμμετέχει και καθορίζει την ποιότητα μιας παράστασης. Με τα κινητά τηλέφωνα, είτε χτυπήσουν είτε με τον φόβο ότι θα χτυπήσουν, έχει χαθεί ένα μεγάλο μέρος από τη μαγεία του θεάτρου. Οι άνθρωποι όλο και περισσότερο δυσκολεύονται να συγκεντρωθούν για πολλή ώρα. Τα περισσότερα έργα κόβονται για να μην ξεπεράσουν τις δύο ώρες το πολύ. Σήμερα είναι πολύ πιο δύσκολο να κρατήσεις συγκεντρωμένο ένα κοινό που συνηθίζει όλο και περισσότερο στη γρήγορη αλληλουχία εικόνων. Ο λόγος ενός κειμένου κινδυνεύει να υποβιβαστεί μπροστά στην εικόνα. Ή τη δυνατή μουσική. Δεν είναι τυχαίο που οι περισσότερες σκηνοθεσίες χρησιμοποιούν πλέον την κάμερα μετατρέποντας τη θεατρική πράξη περισσότερο σε κινηματογραφικές εικόνες.
Κ. Μούσσας: Επανέρχομαι στον Αναγνωστάκη. «Η αγάπη είναι ο φόβος που μας ενώνει με τους άλλους»9. Τι είναι αγάπη για τον Δημήτρη και τι για τον Καταλειφό; Διαβάζω: «Η αγάπη όσο πάει λιγοστεύει»10. Θα περίμενε κανείς το αντίθετο… Αυτός είναι και ο λόγος που το αφιερώνεται στους «θλιμμένους»;
Δ. Καταλειφός: Κατ’ αρχάς είναι δύσκολο να δώσουμε έναν ορισμό για την αγάπη. Τι είναι τελικά αυτή η περίφημη αγάπη που όλοι αναζητούμε και ελάχιστοι την βρίσκουμε; Στο πέρασμα της ζωής μου με απογοήτευσαν και υποθέτω ότι απογοήτευσα πολλούς ανθρώπους. Όταν γράφω ότι η αγάπη όσο πάει και λιγοστεύει, κυριολεκτώ. Έχουν απομείνει πολύ λίγοι άνθρωποι που θα μπορούσα να πω ότι τους αγαπώ ή ότι με αγαπούν. Υπάρχει φυσικά ένας ευρύτερος κύκλος ανθρώπων που συμπαθώ και ελπίζω ότι με συμπαθούν, αλλά αυτό που θα λέγαμε αγάπη είναι δυστυχώς κάτι σπάνιο ή ίσως και ανύπαρκτο. Ωστόσο συνεχίζει κανείς τη ζωή του και με τη λίγη ή την καθόλου αγάπη που διαθέτει. Ίσως από εκεί να προέρχεται ουσιαστικά η θλίψη μου: είχα μεγάλη ανάγκη την αγάπη αλλά τελικά προσπαθώ να τα βγάζω πέρα και δίχως αυτήν.
Κ. Μούσσας: Είστε ένας «τεχνίτης» της σιωπής, «επιλέγω ψίθυρο αντί φωνή»11, διαβάζω στο «Επί κλίνης κρεμάμενος», δεν εκτίθεστε παρότι η δουλειά σας καμιά φορά το απαιτεί, άρα θα συμφωνούσατε με τον Καμύ: «Προς τι όλος αυτός ο θόρυβος… όταν η γαλήνη θα ήταν να αγαπάς και να δημιουργείς σιωπηλά! Χρειάζεται όμως να ξέρεις να υπομένεις»12 και προφανώς εσείς ξέρετε να υπομένετε. Πώς διδαχθήκατε την «τέχνη της υπομονής», την αισθητική του μέτρου και της σιωπηλής δημιουργίας; Ήταν αποτέλεσμα βιωματικό, εμπειρίας, επιρροών ή έμφυτης ροπής προς την ουσιαστική μοναχικότητα; Ας δούμε όμως πριν απαντήσετε, ένα ακόμα ποίημα σας ακέραιο και όχι αποσπάσματα που κι αυτά βέβαια έχουν την ερμηνευτική τους βαρύτητά:
«Σηκώθηκε μοναξιά/ σαν αέρας από τις Κυκλάδες/δεν μπορείς να σταθείς πουθενά./Χτυπάει τα μάτια σαν άμμος/και τσούζουν./ Νομίζεις πως θα κλάψεις,/μα ούτε κι αυτό δεν μπορείς/ ούτε κι αυτό δεν μπορείς»13.
Δ. Καταλειφός: Η εποχή μας έχει πολύ θόρυβο. Ίσως γι’ αυτό και να δυσφορώ. Τα ποιήματά μου είναι σαν μικρά ερημονήσια από τα οποία κάθε τόσο εκπέμπω εκκλήσεις βοηθείας. Αγαπώ τους ανθρώπους αλλά ταυτόχρονα δεν τους αντέχω. Στην ηλικία που έχω φτάσει είναι δύσκολο έως αδύνατο να ξεγελώ τον εαυτό μου. Η μοίρα του ανθρώπου είναι να καταλήγει μόνος του. Είναι ένα θλιβερό συμπέρασμα αλλά για μένα αληθινό. Αυτό που σίγουρα μπορούμε να κάνουμε είναι να είμαστε ευγενικοί. Όμως οι περισσότεροι ούτε καν αυτό δεν μπορούμε να πετύχουμε. Οι περισσότεροι άνθρωποι περνούν τον καιρό τους προκαλώντας, λέγοντας ή γράφοντας κακίες για τους άλλους. Πώς να φυτρώσει αγάπη μέσα σε ένα τόσο άγονο τοπίο;
Κ. Μούσσας: Κάποτε σας πρόδωσαν, πετάξατε τα πάντα, «σε μια στιγμή παραφοράς/ και αλλοφροσύνης, όταν ξεχείλισε/ το άδικο και η οργή […]ούτε μια κοινή φωτογραφία/ ούτε ένα σημείωμα/ κάποιο αντικείμενο έστω»14. Τι γίνεται όμως με όλα όσα έχετε χαρίσει, όσα σας πήραν, όσα για πάντα ανήκουν αλλού;
Δ. Καταλειφός: Το παίρνεις απόφαση. Η ζωή είναι κάποιες συναντήσεις. Κάποιες από αυτές αποδεικνύονται μοιραίες. Είτε γιατί προδόθηκες, είτε γιατί πρόδωσες, είτε γιατί αδικήθηκες είτε γιατί αδίκησες. Στο ενδιάμεσο ανταλλάσσεις πράγματα, συναισθήματα, αισθάνεσαι ίσως και την περίφημη αγάπη που λέγαμε, χαίρεσαι, ζεις, δημιουργείς, συνδημιουργείς. Εν ολίγοις έρχεσαι σε επαφή. Νομίζω πως αυτό είναι το πιο σημαντικό, για το οποίο θα μπορούσαμε να μιλάμε. Η επαφή. Αυτές οι ευλογημένες στιγμές που η τύχη, η συγκυρία, η διάθεση ή δεν ξέρω τι άλλο, βοηθούν και συνεργάζονται ώστε να σπάσει αυτό το καταραμένο εγώ μας και να συναντήσει για λίγο γνήσια την ψυχή ενός άλλου ανθρώπου. Αυτές οι στιγμιαίες ενώσεις, αυτές οι στιγμιαίες συναντήσεις, αυτές οι στιγμιαίες προσδοκίες για αγάπη. Μετά έρχεται το τέλος, η οργή, η απογοήτευση, η απομυθοποίηση, η προδοσία πολλές φορές, αλλά τουλάχιστον έζησες -για όσο έζησες- την ευλογία της επαφής. Την ευλογία της ψευδαίσθησης της επαφής.
Κ. Μούσσας: Επιτρέψτε μου τώρα να σας κάνω την επόμενη ερώτηση με έναν στίχο από κάποιο ποίημα μου: «Ζωντανός ναυαγός ή πεθαμένος ήρωας;».
Δ. Καταλειφός: Ωραίος ο στίχος σας. Εγώ πηγαινοέρχομαι ανάμεσα στα δύο. Πότε παλεύω μέσα στα κύματα, πότε παραιτούμαι ηρωικά. Θεωρώ πως είναι η μοίρα του ανθρώπου όταν φτάνει στην ηλικία που έχω φτάσει. Πικροί απολογισμοί, περιορισμένες επιλογές, χρόνος που αμείλικτα τρέχει και ακυρώνει τη μια ψευδαίσθηση μετά την άλλη οδηγώντας στις βασικές αλήθειες της ζωής. Κάποιες μικρές εκπλήξεις της καθημερινότητας ωστόσο αποτελούν μια καλοδεχούμενη ανάσα.
Κ. Μούσσας: «Βλέπω τη ζωή που έζησα/κάτω από το σημάδι μιας αλήθειας άγνωστης έτσι, που όλη χάνεται/ κι όλη πάνω μου θα ξαναπέσει[…] Κι είναι ανέγγιχτη ακόμα η ζωή μου. /Ακόμα την ονειρεύομαι, τη χάνω. Ήρθα αγνός στη ζωή. Όσο περισσότερο αμάρτησα, τόσο πιο άδολος/κι άφοβος έπαιξα την παρτίδα./Χαμένη ή κερδισμένη, άλλο τόσο επιμένω».
Επιτρέψτε μου να σας αφιερώσω αυτό το ποίημα του Πιερ Πάολο Παζολίνι, τον πρωτοποριακό σκηνοθέτη και ποιητή της μεγάλης ιταλικής κινηματογραφικής «σχολής», για να περάσω από το θέατρο στον κινηματογράφο όπου ήδη από το 1978, συμμετέχετε σε διάφορες παραγωγές: «Ανατολική περιφέρεια», «Ρεπό», «Πέτρινα χρόνια» η εμβληματική ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Θεόφιλος», «Καβάφης», ως το «Έτερος εγώ» και πιο πρόσφατα το 2020 στο αφιέρωμα «Νίκος Καρούζος: Ο δρόμος για το έαρ». Ποιο χαρακτηριστικό βρίσκετε στον κινηματογράφο το οποίο δεν υπάρχει στο θέατρο; Και μια και αναφέρθηκα στο ιταλικό σινεμά, ποια κινηματογραφική «σχολή» ξεχωρίζετε;
Δ. Καταλειφός: Ευχαριστώ για την αφιέρωση του μεγάλου Παζολίνι. Η κινηματογραφική σχολή που ξεχωρίζω είναι ο ιταλικός νεορεαλισμός. Όλες αυτές οι ταινίες των Ιταλών σκηνοθετών αποτελούν σπουδαία έργα τέχνης. Ο κλέφτης των ποδηλάτων, ας πούμε, ή το Ακατόνε ή το Μάμα Ρόμα ή το Μπελίσιμα του Βισκόντι είναι από τα πιο συγκινητικά αριστουργήματα του παγκόσμιου κινηματογράφου. Εγώ αν και έχω εργαστεί ως επί το πλείστον στο θέατρο, ως θεατής προτιμώ τον κινηματογράφο. Είναι η μεγάλη μου αγάπη. Ως ηθοποιός όμως προτιμώ να παίζω στο θέατρο γιατί μου αρέσει η ροή και η συνέχεια που διαθέτει το θεατρικό παίξιμο. Ο κινηματογράφος έχει φυσικά το πλεονέκτημα να διατηρεί ακέραια την ερμηνεία ενός ηθοποιού ενώ η υποκριτική στο θέατρο είναι εφήμερη. Δεν μένει απολύτως τίποτα. Τώρα βέβαια με τις παντός είδους μαγνητοσκοπήσεις ακόμη και μια παράσταση μπορεί να διατηρηθεί στον χρόνο. Αλλά κακά τα ψέματα, η ατμόσφαιρα μιας θεατρικής παράστασης είναι αυτή η ζωντανή συνύπαρξη ηθοποιού και θεατών και η διαφορετική ατμόσφαιρα που δημιουργείται μέσα στην αίθουσα μεταξύ τους, κάθε βράδυ.
Κ. Μούσσας: Στο «Περί θανάτου και άλλων μυστηρίων» ο Φερνάντο Πεσσόα αναφέρει ίσως οπωσδήποτε επηρεασμένος από τον Ηράκλειτο: «Ο κόσμος είναι ένα όνειρο, όχι όμως λόγω υπερβολής αλλά λόγω ελλείψεως. Ο κόσμος είναι μη πραγματικός, γιατί στην πραγματικότητα βλέπουμε μέρος αυτού που στ’ αλήθεια είναι ο κόσμος»15. Ζούμε λοιπόν ένα όνειρο. Κι ο θάνατος; «Ο θάνατος δεν είναι συμβάν της ζωής, υποστηρίζει ο Βίτγκενσταϊν16, ενώ ο Tagore -ποιητής γαρ- διαφωνεί, λέγοντας ότι «ο θάνατος ανήκει στη ζωή σαν τη γέννα»17. Παραθέτω άλλο ένα ολόκληρο ποίημα σας, σχετικό με το θέμα:
«Μια ζωή, ένας αγώνας μάταιος/ να μοιάσεις στους άλλους/ για να ζήσεις ήσυχος/και να πεθάνεις/ νεκρός»18. Μιλήστε μας για το βασικότερο όλων: πώς ζει κανείς συμφιλιωμένος με τον θάνατο ειδικά στην εποχή τόσων πολέμων; Γάζα, Ουκρανία και τώρα Ιράν.
Δ. Καταλειφός: Δεν συμφιλιώνεται. Εγώ τουλάχιστον δεν έχω συμφιλιωθεί. Βέβαια εκτός από τον Ένα και Μοναδικό Μεγάλο θάνατο που κανείς μας δεν μπορεί να τον αποφύγει, υπάρχουν και ένα σωρό άλλοι θάνατοι που συμβαίνουν κατά τη διάρκεια της ζωής μας και μας καθορίζουν. Ο θάνατος αγαπημένων προσώπων, ας πούμε. Ή ένας χωρισμός που ισοδυναμεί με θάνατο. Ή ο θάνατος μιας ιδέας ή μιας ιδεολογίας που έδινε νόημα στη ζωή μας. Ή η απόσυρση από μια δουλειά ή μια τέχνη. Και με αυτούς τους θανάτους άλλοτε συμφιλιωνόμαστε και άλλοτε όχι. Το τέλος μιας κατάστασης σχεδόν πάντοτε εμπεριέχει θλίψη. Πόσο μάλλον το Τέλος με τ κεφαλαίο. Η πορεία προς αυτόν με τρομάζει. Αυτό κυρίως. Σχετικά με όσα φριχτά ζούμε τα τελευταία χρόνια, Κώστα, είναι μια παράνοια άνευ προηγουμένου, ένας εφιάλτης δίχως τέλος.
Κ. Μούσσας: Ο πιο πιστός δουλευτής του θανάτου είναι ο χρόνος. «Ο χρόνος, ο μακρός και αναρίθμητος/ φανερώνει όλα όσα δεν φανερώθηκαν και αφού φανερωθούν τα κρύβει», 19 διαβάζουμε στον «Αίαντα» του Σοφοκλή. Αυτός είναι ο λόγος που γράφετε ότι «ο χρόνος κυλάει κι εγώ κατρακυλάω», «προς το υπόγειο/ που είναι η ζωή/ […] «ξένος Έλληνας σε κάθοδο»;20
Δ. Καταλειφός: Ναι ο πιο πιστός δουλευτής του θανάτου είναι ο χρόνος. Και της τέχνης επίσης. Κάθε μορφής τέχνης. Ο χρόνος που περνάει, που πέρασε, ο χρόνος που θα έρθει, ο χρόνος που τελείωσε, ο χαμένος ή ο ξανακερδισμένος χρόνος. Τρία από τα πιο αγαπημένα μου έργα τέχνης διαπραγματεύονται τον χρόνο με απόλυτα συγκλονιστικό τρόπο: Ο έρωτας στα χιόνια του Παπαδιαμάντη, το ποίημα του Καβάφη Απ’ τες εννιά, και η Τελευταία μαγνητοταινία του Κραπ, του Μπέκετ. Σύντομα κείμενα που αναδεικνύουν τον χρόνο και το πέρασμά του ως το μεγαλύτερο μαράζι της ανθρώπινης ψυχής.
Κ. Μούσσας: Φτάνοντας στο τέλος αυτής της συζήτησης και αφού αναφέρθηκα σε διάφορους ποιητές, θα ήθελα στον κατά τη γνώμη μου κορυφαίο να αναφερθείτε εσείς, επιλέγοντας έναν στίχο του: τον Κ. Π .Καβάφη. Να σημειώσω κλείνοντας -και αφού σας ευχαριστήσω ξανά για την εμπιστοσύνη- ότι σε πολλά ποιήματά σας συνάντησα στίχους του.
Δ. Καταλειφός: Ο Καβάφης είναι ο μεγαλύτερος ποιητής που έχω διαβάσει. Φυσικά δεν λέω τίποτα πρωτότυπο. Για τους περισσότερους είναι ο αγαπημένος ποιητής. «Που τόσα χρόνια πέρασα και ρήμαξα και χάλασα», αυτόν τον στίχο θα διάλεγα. Γιατί είμαι ακριβώς σε αυτή τη φάση. Μιας σκληρής αυτοκριτικής και μιας βαθιάς απογοήτευσης. Και η πόλις με ακολουθεί, όπως λέει αυτό το θαυμάσιο ποίημα. Δεν μπορείς να ξεφύγεις από τα ερείπια, τα σφάλματα, τις πληγές της ζωής σου. Σε καθορίζουν. Εμένα έφτασε να με κάνουν να γράψω. Φαίνεται πως η υποκριτική δεν ήταν αρκετή. Πως ήθελα να μιλήσω με τα δικά μου λόγια και όχι μόνο με τα λόγια των θεατρικών συγγραφέων που έπαιξα. Ήθελα και εξακολουθώ να θέλω να βρω την πιο αυθεντική φωνή μου. Την έπνιξα πολλές φορές μέσα στα χρόνια και στα ερείπια της ζωής. Θα ήθελα να μου δοθεί χρόνος ώστε να ψάξω κι άλλο τη δική μου φωνή και να την αποκαλύψω. Δεν είναι εύκολο. Πέραν των άλλων, γιατί υπηρετώ δύο πολύ απαιτητικές τέχνες ταυτόχρονα. Η μία, το θέατρο, επί μισό ακριβώς αιώνα. Η άλλη, η ποίηση, για δυο- τρία χρόνια, με το θράσος της άγνοιας και την ορμή τού νεοφώτιστου. Αναρωτιέμαι συχνά: θα μπορέσω άραγε να ξαναγράψω; Ή θα μπορέσω άραγε να ξαναπαίξω; Θα τελειώσω τη συνομιλία μας με κάποιους από τους σπουδαίους στίχους του ποιήματος του Καβάφη, Μελαγχολία του Ιάσωνος Κλεάνδρου, ποιητού εν Κομμαγηνή 595 μ.Χ :
Το γήρασμα του σώματος και της μορφής μου
είναι πληγή από φρικτό μαχαίρι.
Τα φάρμακά σου φέρε τέχνη της Ποιήσεως,
που κάμνουνε-για λίγο- να μη νοιώθεται η πληγή.
Κάπως έτσι εύχομαι κι εγώ για τον εαυτό μου και την μελαγχολία του, να έχω τη δύναμη και τη διαύγεια ώστε να προστρέχω- για λίγο ακόμη -σε αυτές τις δυο σπουδαίες τέχνες.
Η Αγγελική Παπούλια, τα Φαντάσματα του “Arcadia” και η Ψυχολογία της Σύγχρονης Αποξένωσης
Βρισκόμαστε στον Μάρτιο του 2026. Καθώς το Greek Film Festival in Berlin ετοιμάζεται να ανοίξει τις πόρτες του (25-29 Μαρτίου), με κεντρικό τιμώμενο πρόσωπο την Αγγελική Παπούλια και κεντρικό μότο της φετινής διοργάνωσης το «We are what we feel» («Είμαστε αυτό που νιώθουμε»), μια ειρωνική αντίφαση πλανάται στον αέρα. Ζούμε στην εποχή της απόλυτης συναισθηματικής απονέκρωσης. Η γενιά μας (Millennials και Gen Z) έχει εκπαιδευτεί να αναλύει τα συναισθήματά της με κλινική ακρίβεια, αλλά δυσκολεύεται τρομακτικά να τα βιώσει. Και ίσως γι’ αυτό, το λεγόμενο «Greek Weird Wave» , το οποίο πολλοί βιάστηκαν να κηρύξουν νεκρό την προηγούμενη δεκαετία, όχι απλώς επιβιώνει, αλλά έχει μετατραπεί στο απόλυτο ψυχογράφημα της σύγχρονης κοινωνικής μας παράλυσης. Δεν μιλάμε πια για μια απλή κινηματογραφική τάση. Μιλάμε για την οπτικοποίηση του συλλογικού μας τραύματος.
Η Αγγελική Παπούλια ως Σύμβολο της «Κοινωνικής Αλεξιθυμίας» Αν το σύγχρονο ελληνικό σινεμά είχε πρόσωπο, θα ήταν αναμφίβολα αυτό της Αγγελικής Παπούλια. Από τις δυστοπικές, κλειστοφοβικές μέρες του Κυνόδοντα και των Άλπεων, μέχρι το πρόσφατο, στοιχειωτικό Arcadia του Γιώργου Ζώη, η Παπούλια δεν «παίζει» απλώς ρόλους. Ενσαρκώνει μια ολόκληρη κοινωνιολογική συνθήκη. Το χαρακτηριστικό, «νεκρό» (deadpan) βλέμμα της, η ρομποτική εκφορά του λόγου, η σωματική ακαμψία ,στοιχεία που συχνά ξενίζουν τον mainstream θεατή, είναι στην πραγματικότητα η πιο ακριβής αναπαράσταση της αλεξιθυμίας. Στην ψυχολογία, η αλεξιθυμία είναι η αδυναμία του ατόμου να αναγνωρίσει και να εκφράσει τα συναισθήματά του, ένας μηχανισμός άμυνας απέναντι σε ένα περιβάλλον που βιώνεται ως απειλητικό. Το 2026, πόσο απέχει άραγε αυτή η κινηματογραφική σύμβαση από την πραγματικότητά μας; Σε μια Ελλάδα (και μια Ευρώπη) του ατελείωτου gentrification, της στεγαστικής κρίσης, της εργασιακής επισφάλειας και της ψηφιακής απομόνωσης, το σώμα «παγώνει». Η υποκριτική μανιέρα της Παπούλια είναι ο καθρέφτης μιας γενιάς που έχει υποστεί τόσο πολύ συσσωρευμένο burnout, που πλέον αδυνατεί να αντιδράσει. Οι ηρωίδες της δεν κλαίνε, δεν ουρλιάζουν, δεν έχουν μελοδραματικά ξεσπάσματα. Απλώς υπάρχουν, στέκονται στον χώρο σαν ξένα σώματα, σαν glitch στο σύστημα. Και αυτό είναι τρομακτικά οικείο.
«Arcadia»: Τα Φαντάσματα των Ανείπωτων Τραυμάτων Η προβολή του Arcadia του Γιώργου Ζώη επιβεβαιώνει πως το weird wave έχει περάσει στην επόμενη, πιο ώριμη (και ίσως πιο σκοτεινή) φάση του: αυτή της διαχείρισης του πένθους. Η ταινία, που φλερτάρει με το μεταφυσικό και το ψυχολογικό θρίλερ, μας μεταφέρει σε έναν κόσμο όπου οι ζωντανοί και οι νεκροί συνυπάρχουν, όπου οι παραισθήσεις μπερδεύονται με την πραγματικότητα σε ένα επαρχιακό, ομιχλώδες τοπίο. Ψυχαναλυτικά, τα «φαντάσματα» στο σινεμά του Ζώη δεν είναι πνεύματα με λευκά σεντόνια. Είναι οι ανείπωτες αλήθειες μας. Είναι τα συλλογικά τραύματα της ελληνικής κοινωνίας : η βία, η απώλεια, η πατριαρχία, τα μυστικά της αγίας ελληνικής οικογένειας, τα οποία αρνούμαστε να θάψουμε κανονικά, και γι’ αυτό συνεχίζουν να στοιχειώνουν το παρόν μας. Η κοινωνιολογία του πένθους μας λέει ότι όταν μια κοινωνία δεν βρίσκει τον χώρο και τον χρόνο να θρηνήσει (είτε μιλάμε για εθνικές τραγωδίες, είτε για την απώλεια της ίδιας μας της νιότης σε διαδοχικές κρίσεις), το πένθος γίνεται τοξικό. Μετατρέπεται σε «ανοίκειο» (το φροϋδικό Unheimliche). Το οικείο γίνεται ξένο και τρομακτικό. Αυτό ακριβώς κάνει το Arcadia: παίρνει το ελληνικό καλοκαίρι, την ελληνική επαρχία, το ζευγάρι, τον έρωτα, και τα στρεβλώνει τόσο ώστε να νιώθουμε μια διαρκή, υποδόρια απειλή.
«We are what we feel»: Η Πρόκληση του 2026 Επιστρέφοντας στο μότο του Φεστιβάλ του Βερολίνου, το «Είμαστε αυτό που νιώθουμε» μοιάζει λιγότερο με διαπίστωση και περισσότερο με πρόκληση. Αν όντως είμαστε αυτό που νιώθουμε, τότε ποιοι είμαστε σήμερα; Μήπως είμαστε μουδιασμένοι; Μήπως νιώθουμε μόνο μέσα από οθόνες; Το alternative ελληνικό σινεμά, μέσα από την αποξένωση που προβάλλει, μας αναγκάζει να έρθουμε αντιμέτωποι με τη δική μας κενότητα. Όταν βλέπεις μια ταινία όπου οι χαρακτήρες δεν αντιδρούν «φυσιολογικά» σε έναν θάνατο ή σε μια τραγωδία, το δικό σου νευρικό σύστημα ως θεατή αντιδρά. Η αμηχανία που νιώθεις στην αίθουσα (ή μπροστά στην οθόνη του laptop σου) είναι η αρχή της θεραπείας. Ο κινηματογράφος αυτός δεν προσφέρει εύκολες λύσεις (catharsis) με την αριστοτελική έννοια. Δεν θα δεις το ζευγάρι να φιλιέται στο τέλος, ούτε το τραύμα να λύνεται με έναν μονόλογο. Η κάθαρση εδώ έρχεται μέσω της ταύτισης με το κενό. Καθώς παρακολουθούμε την Αγγελική Παπούλια να περιφέρεται σαν υπνοβάτης στις οθόνες του Βερολίνου ή της Αθήνας, δεν βλέπουμε απλώς μια σπουδαία ηθοποιό του auteur σινεμά. Βλέπουμε το πορτρέτο της δικής μας γενιάς. Μιας γενιάς που προσπαθεί απεγνωσμένα να ξαναμάθει πώς είναι να νιώθεις κάτι, οτιδήποτε, σε έναν κόσμο που έχει γίνει υπερβολικά παράξενος για να θεωρείται αληθινός.
Την ανάγκη να διατηρηθεί η πολιτική σταθερότητα ως βασικός άξονας για την πορεία της χώρας ανέδειξε ο Κυριάκος Μητσοτάκης, σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής αβεβαιότητα εντείνεται λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ο πρωθυπουργός περιέγραψε τη σταθερότητα ως το βασικό σημείο αναφοράς για την Ελλάδα μέσα σε ένα περιβάλλον που, όπως τόνισε, γίνεται όλο και πιο αβέβαιο.
Το μήνυμα για τα «αχαρτογράφητα νερά»
Στη συνέντευξή του στο Πρώτο Θέμα της Κυριακής, ο πρωθυπουργός χρησιμοποίησε τη φράση «Πυξίδα μας για να πλοηγηθούμε στα αχαρτογράφητα νερά που ανοίγονται μπροστά μας είναι η πολιτική σταθερότητα», θέλοντας να δείξει ότι, μπροστά στις γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις, η χώρα χρειάζεται σταθερό προσανατολισμό και καθαρή γραμμή πλεύσης.
Το «συγκριτικό πλεονέκτημα» της χώρας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης υποστήριξε ακόμη ότι η πολιτική σταθερότητα συνιστά «ένα συγκριτικό πλεονέκτημα» το οποίο η χώρα οφείλει να προστατεύσει, ώστε να μη διαταραχθεί η πορεία της μέσα σε συνθήκες γεωπολιτικών και οικονομικών αναταράξεων. Με αυτή τη θέση επιχείρησε να συνδέσει τη συνολική πορεία της Ελλάδας με την ανάγκη να διαφυλαχθεί η εσωτερική συνοχή και η προβλεψιμότητα στο πολιτικό πεδίο.
Για δεκαετίες η πολιτική διαμορφωνόταν μέσα από κόμματα, κοινοβούλια και θεσμούς. Σήμερα ένα μεγάλο μέρος της δημόσιας συζήτησης περνά μέσα από πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Αυτό δεν είναι απλώς μια αλλαγή στον τρόπο επικοινωνίας. Είναι μια βαθιά μετατόπιση στον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία.
Οι πολιτικές αποφάσεις, οι δημόσιες αντιδράσεις και ακόμη και οι εκλογικές συμπεριφορές επηρεάζονται πλέον από αλγορίθμους που σχεδιάστηκαν όχι για να υπηρετούν τον δημόσιο διάλογο αλλά για να αυξάνουν την προσοχή και την αλληλεπίδραση των χρηστών.
Στις πλατφόρμες όπως το Instagram ή το TikTok, η πληροφορία κινείται με ταχύτητα που συχνά ξεπερνά την ικανότητα επαλήθευσης. Μια δήλωση, ένα βίντεο, μια φράση απομονωμένη από το πλαίσιο της μπορούν να προκαλέσουν μέσα σε λίγες ώρες πολιτική ένταση, δημόσια κατακραυγή ή ακόμη και θεσμικές αντιδράσεις. Η πολιτική δεν έχει πλέον τον χρόνο που απαιτεί η σκέψη. Έχει τον χρόνο που επιτρέπει το timeline.
Στον παραδοσιακό δημόσιο διάλογο, τα μέσα ενημέρωσης λειτουργούσαν ως φίλτρο: επέλεγαν, αξιολογούσαν και παρουσίαζαν τις ειδήσεις. Σήμερα τον ρόλο αυτόν αναλαμβάνει ο αλγόριθμος. Και ο αλγόριθμος δεν ενδιαφέρεται για την ποιότητα της πληροφορίας. Ενδιαφέρεται για το πόσο συζητιέται.
Έτσι, το πιο ακραίο, το πιο συγκρουσιακό και το πιο συναισθηματικό περιεχόμενο έχει μεγαλύτερη πιθανότητα να γίνει ορατό. Το αποτέλεσμα είναι μια δημόσια σφαίρα πιο θορυβώδης και συχνά πιο πολωμένη. Η δημοκρατία στην εποχή της επιρροής Οι πολιτικοί το γνωρίζουν καλά. Γι’ αυτό και όλο και περισσότεροι επενδύουν στη λογική της άμεσης επικοινωνίας με το κοινό μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα.
Η στρατηγική αυτή έχει ένα προφανές πλεονέκτημα: παρακάμπτει τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Έχει όμως και έναν κίνδυνο. Η πολιτική μετατρέπεται σε διαρκή μάχη εντυπώσεων, όπου το σημαντικό δεν είναι η ουσία της πολιτικής αλλά η απήχηση μιας ανάρτησης. Το ερώτημα δεν είναι αν τα social media επηρεάζουν την πολιτική. Αυτό είναι ήδη δεδομένο. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος τελικά διαμορφώνει τον δημόσιο διάλογο: οι εκλεγμένοι θεσμοί ή οι αλγόριθμοι μιας ψηφιακής πλατφόρμας.
Η απάντηση δεν είναι πάντα ξεκάθαρη. Και ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο της νέας εποχής. Γιατί όταν η δημοκρατία αρχίζει να προσαρμόζεται στη λογική των αλγορίθμων, η πολιτική κινδυνεύει να χάσει κάτι θεμελιώδες: τον χρόνο της σκέψης. Και αυτό είναι μια αλλαγή που συχνά περνά κάτω από τα ραντάρ.
Στο αμερικανικό Κογκρέσο μεταφέρεται το ζήτημα της εγκατάστασης τουρκικών F-16 στα κατεχόμενα της Κύπρου, όπως ανέφερε ο ευρωβουλευτής και μέλος της αντιπροσωπείας Ευρω-αμερικανικών σχέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Νικόλας Φαραντούρης. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το θέμα έχει ήδη τεθεί από Αμερικανούς βουλευτές τόσο από το Δημοκρατικό όσο και από το Ρεπουμπλικανικό κόμμα, αποκτώντας πλέον σαφή διατλαντική διάσταση.
Οι Αμερικανοί βουλευτές και το αίτημα για κυρώσεις
Όπως δήλωσε ο Νικόλας Φαραντούρης στην ΕΡΤ, οι Gregory Meeks από τη Νέα Υόρκη, Chris Pappas από το New Hampshire, Dina Titus από τη Νεβάδα και Gus Bilirakis από τη Φλόριντα έχουν ήδη ανακινήσει το θέμα και ζητούν από την κυβέρνηση Τραμπ να πάρει θέση. Η παρέμβασή τους, σύμφωνα με τα όσα μεταφέρει ο ίδιος, αφορά την «μη εξουσιοδοτημένη μεταφορά» αμερικανικής κατασκευής και προέλευσης στρατιωτικού υλικού σε μη αναγνωρισμένο, κατεχόμενο έδαφος, με αίτημα να εξεταστούν και κυρώσεις προς την Τουρκία.
Η κίνηση προς την Κομισιόν και η αναφορά στα έξι αεροσκάφη
Το δημοσίευμα αναφέρει ακόμη ότι την περασμένη Δευτέρα ο Έλληνας ευρωβουλευτής κατέθεσε γραπτή ερώτηση-παρέμβαση προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με την ιδιότητα του μέλους των επιτροπών Ασφάλειας και Άμυνας και Ευρω-αμερικανικών σχέσεων. Μέσα από αυτή την πρωτοβουλία ζητά από την Κομισιόν να τοποθετηθεί ξεκάθαρα, να διατυπώσει σύσταση για απόσυρση και να εξετάσει κυρώσεις προς την Τουρκία, εφόσον δεν αποσυρθούν τα έξι F-16 από την Κύπρο.
Το μήνυμα για Ελλάδα, Κύπρο και αμοιβαία άμυνα
Στην ίδια παρέμβαση, ο Νικόλας Φαραντούρης υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη τουρκική ενέργεια συνιστά σοβαρή παραβίαση του Διεθνούς, του Ευρωπαϊκού και του Αμερικανικού δικαίου. Παράλληλα, καλεί τις ΗΠΑ να παρέμβουν θεσμικά, ενώ ζητά επίσης από Ελλάδα και Κύπρο να προχωρήσουν επισήμως στην ενεργοποίηση του άρθρου 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης της ΕΕ, που αφορά την αμοιβαία αμυντική συνδρομή.
Από το προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στη Λάρισα, με θέμα «Δυνατή Οικονομία, Δυνατή Ελλάδα», ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης υποστήριξε ότι η ελληνική οικονομία έχει ενισχύσει την ανθεκτικότητά της απέναντι στις κρίσεις. Όπως ανέφερε, η ανάπτυξη κινείται σε ρυθμούς σχεδόν διπλάσιους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ την ίδια στιγμή καταγράφονται πρωτογενή πλεονάσματα και συνεχίζεται η αποκλιμάκωση της ανεργίας.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στη Θεσσαλία, σημειώνοντας ότι η ανεργία στην περιοχή έχει υποχωρήσει στο 6,2%, όταν το 2019, όπως είπε, ήταν περίπου τριπλάσια. Με αυτό το παράδειγμα επιχείρησε να δείξει ότι η βελτίωση των βασικών οικονομικών δεικτών αποτυπώνεται και σε περιφερειακό επίπεδο.
Οι παρεμβάσεις για εισόδημα και ακρίβεια
Ο υπουργός στάθηκε και στις κυβερνητικές παρεμβάσεις που, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, έχουν στόχο να ενισχύσουν το διαθέσιμο εισόδημα και να λειτουργήσουν ως ανάχωμα απέναντι στις πιέσεις της ακρίβειας. Μεταξύ αυτών ανέφερε τη μεγαλύτερη μείωση φόρων της μεταπολίτευσης, με ελαφρύνσεις για εισοδήματα από 10.000 έως 40.000 ευρώ, την κατάργηση άμεσων φόρων για νέους που μπαίνουν στην αγορά εργασίας, αλλά και τη σημαντική μείωση του ΕΝΦΙΑ σε χιλιάδες οικισμούς σε όλη τη χώρα.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι περίπου 950.000 νοικοκυριά λαμβάνουν κάθε χρόνο επιστροφή ενός ενοικίου, ενώ περίπου 1,5 εκατομμύριο συνταξιούχοι παίρνουν μόνιμη ετήσια ενίσχυση 250 ευρώ. Στην ίδια γραμμή, έκανε λόγο και για την κατάργηση χρεώσεων στα τραπεζικά ΑΤΜ, καθώς και για τη θέσπιση ανώτατου ορίου στις χρεώσεις από τρίτους παρόχους.
Η προειδοποίηση για ενέργεια και νέες παρεμβάσεις
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης τόνισε ότι η διεθνής ενεργειακή συγκυρία παραμένει ρευστή, με τις γεωπολιτικές εξελίξεις να επηρεάζουν άμεσα τις αγορές. Όπως σημείωσε, η πορεία των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τις οικονομίες της Ευρώπης, γι’ αυτό και η Ελλάδα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις.
Σύμφωνα με όσα είπε, η κυβέρνηση είναι έτοιμη να προχωρήσει σε πρόσθετες παρεμβάσεις, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο. Με αυτό το μήνυμα συνέδεσε τη δημοσιονομική εικόνα της χώρας με τη δυνατότητα να υπάρξει στήριξη της κοινωνίας, αν οι εξωτερικές πιέσεις ενταθούν περισσότερο το επόμενο διάστημα.
Η σύνδεση της οικονομίας με τον ευρωπαϊκό ρόλο της Ελλάδας
Κλείνοντας την τοποθέτησή του, ο υπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα έχει αποδείξει πως διαθέτει το κύρος και τη δυνατότητα να παίζει ενεργό ρόλο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, συνέδεσε την οικονομική ισχύ της χώρας με τη συμβολή της στη διαμόρφωση σημαντικών ευρωπαϊκών αποφάσεων, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης και το Ευρωπαϊκό Πιστοποιητικό κατά την περίοδο της πανδημίας.
