Tag: Δημήτρης Κιούσης

Έπειτα από την πρώτη έκθεση χαρακτικής του, ο Δημήτρης Κιούσης, με την συνεργασία της Γκαλερί Μπεχράκη (Κροκιδά 1, Κόρινθος) εκθέτει νέες χαρακτικές συνθέσεις και μονοτυπίες του. Ο τίτλος της νέας έκθεσης είναι «Με κοπίδι πικρό», ενδεικτικός για την δημιουργική διάθεση που τον διακατείχε όσο δημιουργούσε τα νέα έργα που θα εκτεθούν. Συγκεκριμένα, η πικρία ως αποτέλεσμα του αποπροσανατολισμού των ανθρώπων από ό,τι ονομάζουμε καθημερινό, άξιο και τελικά ζωτικό έγινε η κινητήριος δύναμη της δημιουργίας του, όπου επιστράτευσε την ποίηση, τις λέξεις, την μουσική, τα χρώματα και με κοπίδια έστησε αντιστύλια σε όλη αυτή την πορεία. Δεδομένου ότι κάποιος δημιουργεί για να επικοινωνήσει το μήνυμα του, ο Δ. Κιούσης επιστράτευσε τις δυνατότητες της χαρακτικής και της μονοτυπίας για να δώσει το αντιπαράδειγμα στο κοινωνικό κατεστημένο και στα ατομικά θέσφατα, παρουσιάζοντας την δική του πρόταση κατά περίπτωση. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα γίνουν στις 20 Αυγούστου, 21:00 στην γκαλερί Μπεχράκη. Ενώ η έκθεση θα διαρκέσει απ’ τις 20 έως τις 28 Αυγούστου λειτουργώντας τις καθημερινές 10:00-14:00 και 19:00-22:00. 

Σκόρπιες Σκέψεις του Δημήτρη Κιούση

Ξέρετε, η χαρακτική είναι τέχνη της αφαίρεσης. Κυριολεκτικά, όλη η διαδικασία χάραξης της μήτρας δεν είναι παρά μια συνεχής αφαίρεση υλικού για τον σχηματισμό του θέματος μας. Αν θεωρούμε ότι ένα έργο τέχνης αποτελεί κόσμο, τότε ένα χαρακτικό αποτελεί έναν κόσμο που δεν προήλθε από το τίποτα, αλλά από το όλον, τείνοντας προς το ελάχιστο, το απαραίτητο, το ακριβές επαρκές. Φυσικά δεν φτάνουμε στην έλλειψη αλλά σε μια πληρότητα που δεν θέλει απαιτεί μεγάλη ποσότητα αλλά συγκεκριμένη ποσότητα επιφάνειας και σαφή χαρακτηριστικά. Δεν περιγράφω τίποτε άλλο από την γέννηση της μορφής ή του συμβόλου στην πραγματικότητα. Αυτή η σκέψη όμως είναι απαραίτητη –νομίζω- για όλη την τέχνη ή την ζωή.

Μέχρι στιγμής τα έργα που έκανα ήταν ιδιότυπες μονοτυπίες. Δηλαδή ό,τι ονομάζω χαρακτική σύνθεση είναι το άθροισμα κάποιων από τα χαρακτικά/στοιχεία μου σε διαφορετικά σύνολα και πρωτότυπα συνδεόμενα κάθε φορά, αποτυπώνοντας στο χαρτί τελικά μια μοναδική μη επαναληπτή σύνθεση, εκεί βρίσκεται η μονοτυπία. Με τα στοιχεία όμως να επαναλαμβάνονται ως δομικές μονάδες σε διαφορετικές συνθέσεις έχουμε -σε δεύτερο επίπεδο- το μεμονωμένο χαρακτικό έργο. Έτσι καταλήγω να τα θεωρώ ιδιότυπες μονοτυπίες και να προτιμώ να τα αποκαλώ καλλιτεχνικές τυπογραφικές συνθέσεις, ακριβώς για αυτή την ταυτόχρονη μοναδικότητα και επαναστατικότητα που εντοπίζεται στο σύνολο των έργων μου.

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου ήθελα να αποδώσω την μορφή ανύπαρκτων «πραγμάτων». Βασικό παράδειγμα αποτελεί ο ουρανός ή τα σύννεφα, όπου αποδίδονται περισσότερο ως χρώμα ή θέση παρά ως μορφή με περίγραμμα και υφή. Όμως, σε αυτές τις περιπτώσεις ο πυρήνας της φαντασίας στο καθένα μας επιλέγει το σύμβολο. Και αυτό το θεωρώ σωτήριο, καθώς με τι είδους λογική θα συλλάμβανε ο άνθρωπος τον ουρανό ως τόπο, μέρος, αντικείμενο -εφόσον έχει μορφή-; Η φαντασία εντοπίζεται μέσα στα σύμβολα, ως το άλμα που μας επιτρέπει να μιλήσουμε για τον κόσμο όπως τον βλέπουμε, να δημιουργήσουμε γλώσσα, να επικοινωνήσουμε. Αυτή είναι η αξία της φαντασίας.

*Του Δημήτρη Κιούση

Εξαρχής είναι σημαντικό να οριστεί τι είναι η χαρακτική. Σύμφωνα με το λεξικό Τριανταφυλλίδη, χαρακτική είναι «η τέχνη της χάραξης σχεδίων ή συμβόλων επάνω σε λεία επιφάνεια, για την παραγωγή αντιτύπων». Δεδομένου αυτού του ορισμού, ο οποίος περιγράφει την τέχνη αυτή ανεξαρτήτως του υλικού της μήτρας (η επιφάνεια στην οποίο γίνεται η χάραξη και χρησιμοποιείται στο τύπωμα), μπορεί να γίνει μια σύντομη αναφορά στην πορεία αυτής της τέχνης μέσα στον χρόνο.

Η πρώτη εμφάνιση χαρακτικών έργων γίνεται κατά την αρχαιότητα, με τους σφραγιδόλιθους στην λεκάνη της Μεσογείου. Ενώ, υπήρξαν σφραγίδες με εγχάρακτο κείμενο (π.χ. όνομα), οι οποίες χρησιμοποιούνταν στην κεραμική για να αποτυπώσουν το χαρακτηριστικό κείμενο (π.χ. το όνομα του κεραμοποιού πάνω σε αγγεία ή άλλα σκεύη). Ασφαλώς τα πρώτα δείγματα της χαρακτικής είναι σημαντικά καθώς αντικατοπτρίζουν την ιδέα της χάραξης των υλικών και της αναπαραγωγής του σχεδίου.

Η επόμενη κρίσιμη περίοδος για την χαρακτική είναι από τον 3^ο έως και τον 14^ο αιώνα, οπότε αναπτύσσεται και συστηματοποιείται η τέχνη της χάραξης. Συγκεκριμένα, αναπτύσσεται η ξυλογραφία (χαρακτική σε ξύλο) πρώτα στην Κίνα τον 7^ο αιώνα μ.Χ. και τον 14^ο αιώνα στην Ευρώπη. Η ξυλογραφία σε αυτό το στάδιο λειτουργεί στην υπηρεσία της θρησκείας. Το 1040 μ.Χ. ο Bi Sheng επινοεί τα πρώτα κινητά στοιχεία, εφευρίσκοντας την τυπογραφία, η οποία έπειτα θα επανευρισκόταν από τον Γουτεμβέργιο στην Ευρώπη και έτσι η χαρακτική θα γινόταν ταυτόσημη με αυτή την νέα μέθοδο μαζικής παραγωγής βιβλίων.

Έτσι μέχρι και το 18^ο αιώνα μ.Χ. η χαρακτική εξυπηρετεί τον τυπογραφικό διάκοσμο στα άψογα βιβλία της εποχής αυτής. Μέχρι και τότε η τέχνη εξακολουθεί να έχει θρησκευτικά θέματα κατά κύριο λόγο, όμως έχει καταφέρει να διαδώσει με επιτυχία σε περισσότερους ανθρώπους γνώσεις και αισθητική ευχαρίστηση. Μέσα στην διάρκεια των αιώνων αυτών η χάραξη ως τεχνική βελτιστοποιήθηκε, ενώ αποδείκνυε συνεχώς τις τεράστιες δυνατότητες του χαράκτη και του υλικού (ξύλο, χαλκός).

Κατά αυτώ τω τρόπω επέρχεται και η καλλιτεχνική άνθηση της χαρακτικής στην Ευρώπη. Το 19^ο αιώνα εμφανίζονται χαρακτικά έργα των Goya, Dürer, Rembrandt, οι οποίοι ανέδειξαν την χάραξη σε Τέχνη.  αυτόνομη, δηλαδή πέραν της τυπογραφίας. Ασφαλώς και η τυπογραφία αναπτύχθηκε περαιτέρω απ’ την αναγέννηση της χαρακτικής. Ενώ το 1837 η ίδρυση της Σχολής Καλών Τεχνών στην Ελλάδα δίνει την δυνατότητα να διδαχθεί η χαρακτική επίσημα, αφού μέχρι πρότινος τα ελληνικά τυπώνονταν στην Βενετία και η ελληνική χαρακτική απαρτιζόταν μόνον από θρησκευτικά χαρακτικά μοναχών του Άθωνα. Εστιάζοντας πια στον ελληνικό χώρο του 20^ου αιώνα παρατηρούνται η πρώτες στιγμές σύγχρονης χαρακτικής. Πρώτος έλληνας χαράκτης που αυτονομεί και δίνει νέα πνοή στην τέχνη του είναι Μάρκος Ζαβιτσιάνος. Έπειτα ακολούθησε μια συνεχής αλυσίδα δασκάλων και μαθητών της χαρακτική, οι οποίοι προσέδωσαν στην τέχνη τους τόσο την τεχνική τελειότητα όσο και τον κοινωνικό, πολιτικό και ερωτικό παλμό της ζωής όπως: ο Κεφαλληνός, ο Γαλάνης, ο Γραμματόπουλος, ο Τάσσος, η Βάσω Κατράκη, ο Βαρλάμος, ο Εξαρχόπουλος, ο Μόραλης και πολλοί άλλοι.

Φθάνοντας πια στις μέρες μας η τυπογραφία έχει γίνει ψηφιακή και η χαρακτική υπάρχει ως μια περιορισμένη εικαστική τέχνη. ο περιορισμός της χαρακτικής στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς οφείλεται κυρίως στον οικονομικό παράγοντα, ο οποίος κεφαλαιοποιεί την Τέχνη αδρανοποιώντας την. Όμως, σήμερα υπάρχουν έλληνες και διεθνείς χαράκτες με σύγχρονο και πλούσιο έργο, αρκεί να τους ανακαλύψει κανείς, τοποθετώντας τον εαυτό του ως πραγματικό θεατή της Τέχνης.

Σε μια εποχή που προκαλεί είτε αίσθημα φρίκης, είτε την αδιαφορία στους ανθρώπους-ως παραίτηση απέναντι στον κόσμο και τα πράγματα-, είναι αναγκαία η έκφραση. Ο τρόπος που ένας νέος άνθρωπος επέλεξε να εκφράσει την ανησυχία και τον προβληματισμό του είναι η χαρακτική. Έτσι, ο Δημήτρης Κιούσης σας προσκαλεί στην πρώτη του έκθεση χαρακτικών έργων με τίτλο «Χαρακτική|Τέχνη & Τεχνική», τα εγκαίνια της οποίας θα γίνουν την Τετάρτη 23 Ιουλίου στις 20:30, στο Πολιτιστικό Κέντρο Εξαμιλίων  με την συνεργασία του Πολιτιστικού Συλλόγου Εξαμιλίων. Η έκθεση θα λειτουργήσει από 24 έως 26 και 28 Ιουλίου από τις 19:30 έως 21:00, με ελεύθερη είσοδο.

Μερικές σημειώσεις για την Χαρακτική από τον Δημήτρη Κιούση

Όσο δούλεψα τα έργα για αυτή την έκθεση μου αναδύθηκε το εξής δίλλημα: «Τι είναι η Χαρακτική; Τέχνη ή Τεχνική». Στην πορεία θεώρησα πως δεν μπορεί να γίνει διάκριση, η χαρακτική είναι εξίσου τέχνη και τεχνική, με τον ίδιο τρόπο που είναι και η ζωγραφική, η γλυπτική, ο χορός και όλες οι τέχνες. Βέβαια το ερώτημα αυτό προέκυψε έντονα από την χρήση της χαρακτικής στην υπηρεσία της τυπογραφίας από την εποχή της αναγέννησης και έπειτα –με εξαίρεση το σήμερα. Και αν ξεκαθάρισα αυτό το ερώτημα μέσα μου, δεν ήταν τίποτε, καθώς το κρίσιμο ζήτημα είναι πως θα μιλήσω για κάτι το οποίο δεν είναι αισθητό στην πραγματικότητα.

Πράγματι, ως τέχνη η χαρακτική δεν έχει ισχυρή παρουσία στην κοινωνία μας, οι λόγοι για αυτή την εξέλιξη είναι διάφορη και δεν έχει σημασία να τους αναλύσω. Είναι ενδιαφέρον, πάντως, να μιλήσω για όλους τους λόγους που αξίζει να επιστρέψει κανείς στην τέχνη της χαρακτικής και να δει παλαιά και νέα έργα. Πρώτα απ’ όλα, η χαρακτική στο παρελθόν αποτύπωσε τον κόσμο, το πραγματικό και τον λογοτεχνικό, είτε με γραβούρες τοπίων, είτε με τις εικονογραφήσεις των κλασσικών έργων της λογοτεχνίας. Ενώ στον ελληνικό χώρο έχουμε ένα πλούσιο χαρακτικό παρελθόν, που αποτυπώνονται οι μεγάλες ιστορικές στιγμές σε έργα του Τάσσου και της Κατράκη ή θυμίζουν το παρελθόν μέσα από τα σχολικά βιβλία, τα οποία κοσμήθηκαν από χαρακτικά του Γραμματόπουλου. Έχουμε, λοιπόν, έναν δίαυλο επικοινωνίας με την ιστορία και την κοινωνία του παρελθόντος μέσα απ’ τα χαρακτικά έργα.

Σήμερα, η χαρακτική έχει παρουσία με νέα πρόσωπα και στην χώρα μας. Όμως, ο προσανατολισμός είναι σαφώς πιο καλλιτεχνικός, δίχως να ‘χει ως πρώτο μέλημα του την κοινωνική καταγραφή. Φυσικά, αυτή η εξέλιξη είναι λογική, αν δούμε και την παρουσία της τυπογραφίας, η οποία αν ακολουθεί του κανόνες και εξασφαλίζει την ποιότητα του τυπωμένου βιβλίου, βαφτίζεται αμέσως καλλιτεχνική. Η μοίρα της ποιότητας, είτε αναφερόμαστε στην Χαρακτική, είτε στην τυπογραφία, είναι η ένταξη τους στον καλλιτεχνικό χώρο, ο οποίος μένει αφανής στο ευρύ κοινό.

Καταλήγοντας, δεν μπορώ να μην παραδεχτώ ότι και άνθρωποι που δημιουργούν αξιόλογα χαρακτικά έργα υπάρχουν, και κόσμος που γνωρίζει την χαρακτική. Αλλά δεν είναι πλειοψηφία και δεν θα υπάρξει καμία εξέλιξη στον χώρο αν δεν εκτεθούν οι δημιουργοί και τα έργα στο μεγάλο κοινό, στην κοινωνία. Γιατί, η χαρακτική είναι μια άκρως κοινωνική τέχνη, που διασφαλίζει την πολλαπλή αναπαραγωγή του έργου, προκειμένου να διαχυθεί στο κοινωνικό σύνολο εύκολα.