Ένα τόσο απλό ερώτημα, μα και τόσο διαχρονικό. Όταν γίνεται αυτή η ερώτηση όμως σε μαθητές και φοιτητές είναι εξαιρετικά δύσκολο να δώσουν μια σαφή απάντηση.
Πολλοί από εμάς, στα πρώτα χρόνια που φοιτούσαμε στο Τμήμα Ιστορίας νομίζαμε πως η ιστορία είναι κάτι το μονοδιάστατο: η καταγραφή παρελθοντικών γεγονότων και η ανάλυση τους. Στην πορεία των φοιτητικών μας χρόνων και ερχόμενοι σε μεγαλύτερη τριβή με το επιστημονικό πεδίο της, μπορούμε να καταλήξουμε στο ότι:
Η πορεία-ζωή του ανθρώπου αποτελεί μια ιστορία. Η ζωή συνίσταται από τα βιώματα, τις εμπειρίες, τα συναισθήματα, τους άστατους και ήρεμους καιρούς, γεγονότα και φαινόμενα. Η ιστορία είναι κάτι υπαρκτό που συμβαίνει στο εδώ και τώρα και δεν είναι άσχετο ούτε κάτι μακριά από εμάς.
Δυστυχώς σήμερα η ιστορία διδάσκεται ως κάτι ξεχωριστό, άσχετο και μακρινό από το παρόν. Ειδικότερα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος ο τρόπος μετάδοσης της γνώσης διότι μέσα από την διδασκαλία οφείλουν να αναπτυχθούν όχι μόνο οι γνωστικές δεξιότητες του μαθητή (κριτική σκέψη, ανάλυση, ερμηνεία, σύγκριση, ταύτιση) αλλά και οι συναισθηματικές – δηλαδή η ικανότητα να μπαίνει στην θέση των ατόμων/φαινομένων που μελετάει, η ικανότητα να διερωτάται, να επιδοκιμάζει και να αποδοκιμάζει στάσεις/αξίες/φαινόμενα/πρόσωπα.
Η ρομποτικοποίηση και η στείρα αποστήθιση αποτελούν τροχοπέδη και παρακωλύουν τον σκοπό της διδασκαλίας. Ας αναλογισθούμε τον σκοπό πίσω από αυτό το φαινόμενο. Το κράτος, με οποιαδήποτε κυβέρνηση και αν έχει, θέλει μόνο να παράξει εργατικό δυναμικό έτοιμο να μπει στην αγορά εργασίας, να κυνηγά ό,τι είναι χρήσιμο (όχι και απαραίτητα ωφέλιμο) και να μην εμβαθύνει πουθενά. Το μόνο που γίνεται είναι ένας καταιγισμός πληροφοριών και να αναμένεται η αποστήθιση και τίποτα περισσότερο.
Θέλω, λοιπόν, να τονίσω ότι το εκπαιδευτικό σύστημα υποβαθμίζει τον χαρακτήρα και τους σκοπούς της ιστορίας, καθιστώντας την φορτική και ανυπόφορη. Γι’ αυτό πάμε να δούμε μαζί ποιοι πραγματικά είναι οι σκοποί της ιστορίας:
1) Ανάπτυξη κριτικής σκέψης μέσα από την προσέγγιση πρωτογενών/δευτερογενών πηγών.
2) Η έρευνα. Τα παιδιά μέσα από την έρευνα συμμετέχουν ενεργά στην διδασκαλία και το μάθημα καθίσταται μαθητοκεντρικό και όχι δασκαλοκεντρικό (ενεργός ο ρόλος των μαθητών).
3)Ανάπτυξη της έννοιας του ιστορικού χρόνου: ικανότητα να συγκρίνουν και να ταυτίζουν γεγονότα και φαινόμενα του παρελθόντος με καταστάσεις του παρόντος, να εντοπίζουν ομοιότητες και διαφορές (ενεργοί και κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες).
4) Ανάπτυξη της ιστορικής συνείδησης και σκέψης.
Εν κατακλείδι, δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον. Υπάρχει μόνο παρόν. Η ιστορία είναι γραμμένη στο εκάστοτε “τώρα” της κάθε εποχής. Μέσα από αυτήν τα άτομα γνωρίζουν τον εαυτό τους και τους γύρω τους. Η ιστορία, λοιπόν, είναι ψυχολογία, κοινωνιολογία, πολιτική, φιλοσοφία, γεωγραφία, θρησκευτικά. Δεν είναι ούτε άχρηστη ούτε νεκρή.
