Η ραγδαία εξάπλωση των online συναλλαγών στην Ευρώπη και σε ολόκληρο τον κόσμο έχει δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα στο χρήμα, την οποία η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) δεν μπορεί να αγνοήσει. Από τη Φρανκφούρτη παρακολουθούν στενά την αύξηση των ψηφιακών πληρωμών, ιδίως μετά την πανδημία του κορωνοϊού, και διαπιστώνουν ότι το παραδοσιακό μοντέλο των μετρητών δεν αρκεί πλέον από μόνο του.
Η απόφαση της ΕΚΤ
Σε έρευνα που πραγματοποίησε η ΕΚΤ το 2024, το 55% των Ευρωπαίων πολιτών δήλωσε ότι προτιμά τις ψηφιακές πληρωμές έναντι άλλων μέσων. Την ίδια στιγμή, πάνω από το μισό των λιανικών πληρωμών στην Ευρωζώνη γίνεται πλέον ψηφιακά, ενώ οι διαδικτυακές αγορές αυξάνονται σταθερά. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τον Οκτώβριο του 2020 η ΕΚΤ αποφάσισε να κάνει το πρώτο επίσημο βήμα προς τη δημιουργία μιας νέας, καινοτόμου μορφής χρήματος κεντρικής τράπεζας (CBDC), η οποία πήρε το όνομα «ψηφιακό ευρώ».
«Το ευρώ, το κοινό μας νόμισμα, είναι ένα αξιόπιστο σύμβολο της ευρωπαϊκής εμπιστοσύνης και ενότητας», δήλωσε πρόσφατα η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ, αποτυπώνοντας τη βούλησή της να προχωρήσει το σχέδιο. Εκπρόσωπος Τύπου της ΕΚΤ εξηγεί στην «Κ» ότι στόχος είναι να μεταφερθούν «τα πλεονεκτήματα των μετρητών – η απλότητα, η ιδιωτικότητα, η αξιοπιστία και η καθολική αποδοχή στην Ευρωζώνη – στον ψηφιακό κόσμο».
Οι άνθρωποι, όπως τονίζει, «αγαπούν τα μετρητά» και η ΕΚΤ δηλώνει αποφασισμένη να διασφαλίσει ότι οι Ευρωπαίοι θα συνεχίσουν να μπορούν να πληρώνουν με φυσικό χρήμα – μάλιστα προετοιμάζεται και νέα σειρά χαρτονομισμάτων ευρώ. Όμως, καθώς «η ζωή μας μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο Διαδίκτυο», το ψηφιακό ευρώ φιλοδοξεί να αποτελέσει «μετρητά σε ψηφιακή μορφή, για όλους», διασφαλίζοντας ότι στο μέλλον οι πολίτες θα έχουν την ελευθερία να πληρώνουν όπως επιθυμούν και με δημόσιο χρήμα.
Τι είναι και τι δεν είναι το ψηφιακό ευρώ
Το ψηφιακό ευρώ δεν θα είναι νέο νόμισμα, αλλά νέα μορφή του ίδιου νομίσματος. Θα μπορούσε να το φανταστεί κανείς σαν ένα είδος «δημόσιου Paypal», με καθοριστική όμως διαφορά: οι συναλλαγές θα υποστηρίζονται άμεσα από την κεντρική τράπεζα και, άρα, θα θεωρούνται 100% ασφαλείς.
Ταυτόχρονα, η ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι δεν θα έχει πρόσβαση στις λεπτομέρειες των συναλλαγών των πολιτών. Η βασική καινοτομία είναι ότι το ψηφιακό ευρώ θα μπορεί να λειτουργεί τόσο online όσο και offline. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος θα είναι σε θέση να πραγματοποιεί συναλλαγές ακόμα και χωρίς σύνδεση στο Διαδίκτυο ή σε περίπτωση γενικευμένης διακοπής ρεύματος – όπως ακριβώς συμβαίνει σήμερα με τα μετρητά.
Χρονοδιάγραμμα
Το σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε προκαταρκτικό στάδιο, και θα χρειαστεί χρόνος μέχρι την ενδεχόμενη πλήρη εφαρμογή του. Η ΕΚΤ συνεργάζεται ήδη με τεχνολογικούς παρόχους, έχει δημοσιοποιήσει το συνολικό πλαίσιο λειτουργίας και αναμένει πλέον την ψήφιση της σχετικής νομοθεσίας από το Ευρωκοινοβούλιο.
Εφόσον το νομοθετικό πλαίσιο εγκριθεί – κάτι που, σύμφωνα με καλά ενημερωμένες πηγές, φαίνεται πως χαίρει συναίνεσης στις Βρυξέλλες – μέσα στο 2026, τότε το 2027 θα ξεκινήσει η πειραματική λειτουργία του ψηφιακού ευρώ, με στόχο να τεθεί σε κανονική κυκλοφορία το 2029. Η τελική του υιοθέτηση δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά και κοινωνικό και πολιτικό ερώτημα, που θα απαντηθεί τα επόμενα χρόνια από τους Ευρωπαίους πολίτες και τους εκπροσώπους τους.
Στην πράξη, οι πολίτες θα μπορούν να προμηθεύονται ψηφιακά ευρώ μέσω τραπεζών ή ταχυδρομείων, και να τα διατηρούν είτε στο ψηφιακό πορτοφόλι της τράπεζάς τους, είτε σε πλαστική κάρτα παρόμοια με κάρτα ανάληψης, είτε στην ειδική εφαρμογή της ΕΚΤ, με την οποία θα πραγματοποιούν στιγμιαίες πληρωμές.
Νομισματική κυριαρχία και ευρωπαϊκή αυτονομία
Ένα από τα βασικότερα επιχειρήματα υπέρ του ψηφιακού ευρώ είναι η διασφάλιση της νομισματικής κυριαρχίας της Ευρώπης. Η σημερινή εικόνα είναι αυτή μιας κατακερματισμένης αγοράς ψηφιακών πληρωμών στην Ευρωζώνη. Πάνω από τις μισές εθνικές αγορές (13 από τις 20), μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, δεν διαθέτουν δικές τους εθνικές λύσεις ψηφιακών πληρωμών. Όπου αυτές υπάρχουν, καλύπτουν κατά κύριο λόγο μόνο την εσωτερική αγορά.
Το αποτέλεσμα είναι υψηλή εξάρτηση από μη ευρωπαϊκές εταιρείες. Το ψηφιακό ευρώ, μια «πανευρωπαϊκή λύση υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση», όπως επισημαίνεται στα έγγραφα της ΕΚΤ, φιλοδοξεί να μειώσει αυτήν την εξάρτηση και να δώσει στους πολίτες πραγματική δυνατότητα επιλογής ευρωπαϊκών λύσεων πληρωμών.
Δύο θεμελιώδη χαρακτηριστικά του είναι η δωρεάν διάθεση για βασική χρήση και η καθολική αποδοχή σε όλη την Ευρωζώνη. Κατά την ΕΚΤ, η υποχρεωτική αποδοχή του ψηφιακού ευρώ θα δημιουργήσει ισότιμους όρους ανταγωνισμού, θα στηρίξει την καινοτομία και θα εντείνει τον ανταγωνισμό, μειώνοντας έτσι το κόστος τόσο για τους εμπόρους όσο και, τελικά, για τους καταναλωτές.