Με αφορμή την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου, ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας ανέδειξε τη σημασία της στρατηγικής δράσης της Ελλάδας και της ενίσχυσης της αποτρεπτικής της ισχύος, δίνοντας ιδιαίτερο βάρος στη μεταρρύθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων. Όπως επισήμανε, η χώρα κινείται με προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, έχοντας σαφή προσανατολισμό σε ένα περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών προκλήσεων.
Η αστάθεια στην περιοχή και η ανάγκη ετοιμότητας
Ο Νίκος Δένδιας στάθηκε στις εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, σημειώνοντας ότι πρόκειται για περιοχές με άμεση επίδραση στην ασφάλεια και τη σταθερότητα της ευρύτερης γειτονιάς της Ελλάδας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ξεκαθάρισε πως η Ελλάδα δεν μπορεί να παραμένει αμέτοχη, αλλά οφείλει να ενισχύει διαρκώς τη θέση της, επενδύοντας σε Ένοπλες Δυνάμεις που αλλάζουν ουσιαστικά ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Η μεταρρύθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων και η Κύπρος
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στη ριζική μεταρρύθμιση των Ενόπλων Δυνάμεων, υπογραμμίζοντας ότι μόνο μέσα από αυτή τη διαδικασία μπορούν να παραμείνουν επιχειρησιακά έτοιμες απέναντι σε κάθε νέα πρόκληση, όποτε και όπου αυτό απαιτηθεί από το εθνικό συμφέρον. Παράλληλα, χαρακτήρισε τη συνεισφορά των ελληνικών πλοίων και αεροσκαφών στην ασφάλεια της Κύπρου ως αυτονόητη πράξη εθνικής ευθύνης, επαναλαμβάνοντας ότι ο ελληνισμός δεν εγκαταλείπεται όταν δοκιμάζεται.
Ελευθερία, ταυτότητα και εθνική ευθύνη
Στην ημερήσια διαταγή του, ο υπουργός περιέγραψε την 25η Μαρτίου ως κορυφαία στιγμή της πορείας προς την εθνική αναγέννηση, συνδέοντας την Ελληνική Επανάσταση με τη διαχρονική συνέχεια του ελληνισμού σε γλώσσα, θρησκεία και πολιτισμό. Τόνισε ακόμη ότι η σημερινή συγκυρία δεν επιτρέπει εφησυχασμό και πως, πέρα από τη διαφύλαξη της ταυτότητας, απαιτείται αναβάθμιση δυνατοτήτων και αλλαγή αντιλήψεων, ώστε η χώρα να παραμείνει ασφαλής, κυρίαρχη και ισχυρή. Κλείνοντας, ευχαρίστησε τα στελέχη των Ενόπλων Δυνάμεων για την προσφορά και την αφοσίωσή τους στην αποστολή τους.
«Η επένδυση στην εθνική άμυνα δεν είναι πολυτέλεια, αλλά ανάγκη», υπογράμμισε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης στις δηλώσεις του από το Σύνταγμα, αμέσως μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής παρέλασης για την 25η Μαρτίου. Παράλληλα, έστειλε σαφές μήνυμα εθνικής ενότητας, τονίζοντας ότι, παρά τις δυσκολίες της περιόδου, η Ελλάδα συνεχίζει να προχωρά μπροστά.
«Άνεμος ελπίδας» στη στρατιωτική παρέλαση
Στο πρώτο μέρος της τοποθέτησής του, ο πρωθυπουργός σημείωσε πως ο δυνατός βοριάς που έπνεε σήμερα ήταν «άνεμος ελπίδας, αισιοδοξίας και αυτοπεποίθησης». Όπως ανέφερε, όλοι οι Έλληνες και οι Ελληνίδες που παρακολούθησαν την παρέλαση ένιωσαν υπερηφάνεια για τις Ένοπλες Δυνάμεις, αλλά και για το αόρατο νήμα που ενώνει τους Εύζωνες με τα υπερσύγχρονα drones.
Η άμυνα ως προϋπόθεση ασφάλειας και σταθερότητας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης στάθηκε ιδιαίτερα στο διεθνές περιβάλλον, επισημαίνοντας ότι η χώρα ζει μέσα σε εξαιρετικά ταραγμένους καιρούς. Μέσα σε αυτή τη συγκυρία, υπογράμμισε πως η ενίσχυση της εθνικής άμυνας αποτελεί αναγκαία επιλογή, ώστε η Ελλάδα να παραμένει ασφαλής και να λειτουργεί ως παράγοντας σταθερότητας σε μια αβέβαιη εποχή. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον ρόλο της χώρας στην προστασία του ελληνισμού της Κύπρου.
Εθνική ενότητα πάνω από τις αντιπαραθέσεις
Κλείνοντας, ο πρωθυπουργός ανέφερε ότι στις δύσκολες αυτές συνθήκες δεν αρκεί μόνο η αποτρεπτική ισχύς των Ενόπλων Δυνάμεων, αλλά απαιτείται και εθνική συνοχή, καθώς και η ικανότητα να διαχωρίζονται τα μεγάλα εθνικά ζητήματα από όσα ανήκουν στην καθημερινή πολιτική αντιπαράθεση. Παράλληλα, απηύθυνε ευχές για τη σημερινή ημέρα σε όλους τους Έλληνες και τις Ελληνίδες, με ιδιαίτερη αναφορά στην ομογένεια, επαναλαμβάνοντας ότι η Ελλάδα, παρά τις δυσκολίες, παραμένει μια χώρα που προχωρά μπροστά.
Μετά την ολοκλήρωση της μεγάλης στρατιωτικής παρέλασης για την εθνική επέτειο της 25ης Μαρτίου, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας έστειλε μήνυμα με επίκεντρο την ενότητα και την ευθύνη σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας και αβεβαιότητας. Η τοποθέτησή του συνέδεσε τον εορτασμό της Επανάστασης του 1821 με τις σημερινές ανάγκες της χώρας, δίνοντας έμφαση όχι μόνο στη μνήμη αλλά και στο συλλογικό χρέος του παρόντος.
Η Επανάσταση απέναντι σε μια υπέρτερη αυτοκρατορία
Ο Κωνσταντίνος Τασούλας στάθηκε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι ο Αγώνας του 1821 ξεκίνησε χωρίς να ευνοείται από τους συσχετισμούς ισχύος. Όπως σημείωσε, η Ελληνική Επανάσταση εκδηλώθηκε κόντρα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και απέναντι σε όλα τα ποσοτικά δεδομένα, για να οδηγήσει τελικά, το 1830, στη διεθνή αναγνώριση του ελληνικού κράτους. Με αυτή την αναφορά επιχείρησε να αναδείξει τη δύναμη της ιστορικής βούλησης απέναντι στους φαινομενικά αρνητικούς όρους της εποχής.
Το 1821 ως αφετηρία μιας μακράς εθνικής πορείας
Στην ίδια παρέμβαση, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας υπογράμμισε ότι η Επανάσταση δεν αποτέλεσε ένα γεγονός περιορισμένο μόνο στο 1821, αλλά την αφετηρία μιας μεγαλύτερης διαδρομής εθνικής ολοκλήρωσης. Έτσι, συνέδεσε τον Αγώνα με τους επόμενους σταθμούς της ελληνικής επέκτασης, από το 1864 και το 1881 έως τους Βαλκανικούς Πολέμους, τις εξελίξεις της περιόδου 1920-1923 και τελικά την ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων το 1947. Η ουσία του μηνύματός του ήταν ότι η ελληνική κρατική διαμόρφωση υπήρξε μακρόχρονη ιστορική διαδικασία και όχι ένα στιγμιαίο γεγονός.
Επίκαιρο μήνυμα για το σήμερα
Μέσα από αυτή την ιστορική αναδρομή, ο Κωνσταντίνος Τασούλας θέλησε να περάσει και ένα καθαρά σύγχρονο πολιτικό μήνυμα. Σε έναν κόσμο που, όπως περιέγραψε, παραμένει ταραγμένος και αβέβαιος, η ελευθερία που έχει κατακτηθεί δεν θεωρείται αυτονόητη, αλλά απαιτεί συνοχή, ωριμότητα και υπευθυνότητα. Με αυτή τη λογική, ο εορτασμός της 25ης Μαρτίου παρουσιάστηκε όχι μόνο ως φόρος τιμής στο παρελθόν, αλλά και ως υπενθύμιση των απαιτήσεων που θέτει το παρόν.
Η ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης δεν αποτελεί μόνο ένα εθνικό κεφάλαιο του παρελθόντος, αλλά μια διαρκή παρακαταθήκη που συνεχίζει να διαμορφώνει την ταυτότητα και τη συλλογική συνείδηση του σύγχρονου ελληνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η παρουσία και η δράση των απογόνων των αγωνιστών του 1821 αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς λειτουργούν ως ζωντανοί φορείς μνήμης και ιστορικής συνέχειας.
Ο Αντώνης Πετμεζάς, απόγονος της ιστορικής οικογένειας Πετμεζά και Γραμματέας του Πατριωτικού Ομίλου Απογόνων Αγωνιστών του 1821, εκπροσωπεί αυτή ακριβώς τη σύνδεση του χθες με το σήμερα. Ο Όμιλος, που ιδρύθηκε το 1938 με στόχο τη διατήρηση και ανάδειξη των ελληνικών παραδόσεων και της ιστορικής μνήμης, συνεχίζει μέχρι σήμερα να καλλιεργεί το εθνικό φρόνημα μέσα από δράσεις, εκδηλώσεις και την ενεργή συμμετοχή των απογόνων ιστορικών οικογενειών .
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Αντώνης Πετμεζάς μιλά στο Vérité και την Ωραία Σπαρτσή για τη σημασία της ιστορικής κληρονομιάς, τον ρόλο των απογόνων των αγωνιστών στη σύγχρονη κοινωνία και την ανάγκη να παραμείνει ζωντανό το πνεύμα του 1821, όχι ως ανάμνηση, αλλά ως ενεργό στοιχείο εθνικής συνείδησης.
Ωραία Σπαρτσή: Νιώθετε ότι η καταγωγή σας από μία οικογένεια αγωνιστών, δημιουργεί για εσάς μια ιδιαίτερη ευθύνη απέναντι στην κοινωνία και την ιστορική μνήμη της χώρας μας;
Αντώνης Πετμεζάς: Από τη στιγμή που σέβεσαι την ιστορία των προγόνων σου αισθάνεσαι μία ευθύνη αλλά και η υπερηφάνεια συγχρόνως. Φυσικά εσύ, το μόνο που μπορείς να κάνεις στη σημερινή κοινωνία είναι να αφήνεις -όσο είναι δυνατόν περισσότερο- θετικό αποτύπωμα. Δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτό που κάνανε οι πρόγονοί μας, διότι αυτοί -ελάχιστοι- τα βάλανε με τη μεγαλύτερη και πιο σκληρή αυτοκρατορία της εποχής εκείνης. Την οθωμανική αυτοκρατορία.
Ωραία Σπαρτσή: Ο Πατριωτικός Όμιλος Απογόνων Αγωνιστών Του 1821 αποτελεί έναν ιδιαίτερο οργανισμό με ιστορικές ρίζες. Ποια είναι η βασική αποστολή του συλλόγου σήμερα;
Αντώνης Πετμεζάς: Ο όμιλος ιδρύθηκε το 1938 από τους εγγονούς των ηρώων αγωνιστών του 1821. Από τότε μέχρι σήμερα ο βασικός του σκοπός είναι να μεταδίδει στο σήμερα το όραμα και τους αγώνες των αγωνιστών του 1821 και από τις θυσίες των προγόνων να βαστάμε τη φλόγα και όχι τη στάχτη. Ο όμιλος έχει βραβευτεί και από την ακαδημία Αθηνών.
Ωραία Σπαρτσή: Όπως μας είπατε και πριν, οι πρόγονοί σας πολέμησαν για την ελευθερία της Ελλάδας απέναντι σε μία τεράστια αυτοκρατορία. Σήμερα σε ένα πολύπλοκο γεωπολιτικό περιβάλλον με εντάσεις στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο θεωρείτε ότι η Ελλάδα υπερασπίζεται επαρκώς αυτή την ελευθερία;
Αντώνης Πετμεζάς: Η Ελλάδα μετά από την ελληνική επανάσταση, κατόπιν στρατιωτικών και πολιτικών εξελίξεων, βρέθηκε στη σημερινή κατάσταση. Από πλευράς συνόρων δεν έχει διαμορφωθεί κάτι το διαφορετικό. Φυσικά οι κίνδυνοι είναι πολύ μεγάλοι και αν δεν υπάρχει ομόνοια και υπάρχει διχόνοια -όπως έλεγε και ο εθνικός μας ποιητής “η διχόνοια η δολερή”- τότε θα μπορέσουμε να αντιμετωπίσουμε όλους τους κινδύνους. Διότι σήμερα η ελευθερία δεν είναι κάτι σταθερό ούτε δεδομένο, μεταβάλλεται συνεχώς όπως βλέπουμε. Επομένως, θα πρέπει εμείς -έχοντας γνώση το τι κάναν πρόγονοί μας- τους αγώνες και τις θυσίες, να υπερασπιστούμε το σήμερα και τα σημερινά εθνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Ωραία Σπαρτσή: Γίνεται συχνά λόγος για πολιτική πόλωση και κοινωνικό διχασμό σας θυμίζει αυτό σε κάποιο βαθμό τις εσωτερικές συγκρούσεις που υπήρχαν την περίοδο της επανάστασης;
Αντώνης Πετμεζάς: Δυστυχώς, υπήρχε εσωτερικός διχασμός ο οποίος όμως δημιουργήθηκε από εξωτερικούς παράγοντες. Αυτοί που παίξανε καταλυτικό ρόλο στον εμφύλιο ήταν δυστυχώς ο Κωλέττης και ο Μαυροκορδάτος, βάζοντας μερίδα στρατιωτικών να στραφούν έναντι των άλλων. Επομένως μπορούμε να πούμε, ενώ η επανάσταση ήταν εθνική και επ’ ουδενί δεν ήταν εισαγόμενη, ξαφνικά στο πέρασμα του χρόνου η επανάσταση επηρεάστηκε πολύ από ξένους παράγοντες . Πιο πολύ από τον αγγλικό παράγοντα.
Ωραία Σπαρτσή: Να πάμε λίγο και στους νέους. Να πάμε λίγο στο σήμερα γιατί σίγουρα ο όμιλος έχει και μία ευθύνη να μεταδώσει και τη γνώση και ένα όραμα ίσως. Πολλοί νέοι νοιώθουν απογοητευμένοι από την πολιτική και τις προοπτικές της χώρας. Πιστεύετε ότι σήμερα υπάρχει ένα ιδανικό ικανό να εμπνεύσει τη νέα γενιά όπως συνέβη το 1821;
Αντώνης Πετμεζάς: Ό,τι θετικό έχει συμβεί στην Ελλάδα, έγινε από τους λίγους. Έτσι πιστεύω ότι πάντα υπάρχει μία φλόγα, η οποία πάντα θα είναι αναμμένη. Φυσικά οι νέοι -και αυτό οφείλεται στην παιδεία μας η οποία δεν δίνει την κατάλληλη βάση στα ιστορικά γεγονότα- δεν γνωρίζουν καλά την ιστορία με αποτέλεσμα να μην γνωρίζουν και τις θυσίες που κάνανε οι άνθρωποι την εποχή εκείνη για να φτάσουμε στο σήμερα. Δεν φταίνε οι νέοι όμως. Πιστεύω φταίει η παιδεία που δεν τους μεταφέρεται σωστά και θα σας πω και ένα παράδειγμα. Εμείς όταν πηγαίναμε σχολείο είχαμε τους αγωνιστές μέσα στην τάξη και μας έλεγε ο δάσκαλος “σε αυτούς χρωστάμε την ελευθερία μας. Πρέπει να τους μοιάσετε”. Το θυμάμαι που μας το έλεγε ο δάσκαλος. Στο σχολείο τώρα δεν υπάρχουν αυτά. Έχουν αποκαθηλωθεί οι αγωνιστές. Η ιστορία της επανάστασης του ‘21, όπως και άλλα σημαντικά γεγονότα, είναι μία-δύο σελίδες στο βιβλίο, με αποτέλεσμα οι νέοι να μην γνωρίζουν την ιστορία τους.
Ωραία Σπαρτσή: Προέρχεστε από μία οικογένεια που έδωσε ανθρώπους στον αγώνα της ελευθερίας. Αν οι πρόγονοί σας μπορούσαν να δουν την Ελλάδα σήμερα πιστεύετε ότι θα ένοιωθαν περηφάνια για την πορεία της χώρας ή θα μας καλούσαν να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει πραγματικά ελευθερία;
Αντώνης Πετμεζάς: Εκτιμώ ότι καταρχήν υπάρχει ελευθερία. Οι άνθρωποι αυτοί αγωνιστήκανε τότε για να είμαστε εμείς σήμερα ελεύθεροι. Υπάρχουμε γιατί υπήρξαν αυτοί. Τώρα δεν μπορώ να σας πω τι θα αισθανόντουσαν αλλά το μόνο σίγουρο είναι ότι όταν μία οικογένεια “Πετμεζά” έδωσε στα ορλωφικά 16 άτομα, φυσικά θα ήθελαν οι αγώνες τους να έχουνε μία συνέχεια και στο μέλλον. Η ελευθερία όπως είπα δεν είναι κάτι σταθερό, μεταβάλλεται. Επομένως, θα πρέπει με το όραμα και το όνειρο των αγωνιστών του 1821 να μπορέσουμε να διατηρήσουμε την ελευθερία μας.
Ο Λόρδος Μπάιρον ή Βύρωνας όπως καθιερώθηκε να τον λέμε στη χώρα μας, υπήρξε ένας από τους σπουδαιότερους φιλέλληνες. Αριστοκράτης, μέλος της Βουλής των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου και ένας από τους σημαντικότερους ποιητές του ρομαντισμού. Η αγάπη του όμως για τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό τον έκανε να παρατήσει την πολυτέλεια μέσα στην οποία ζούσε και να έρθει στη χώρα μας να αγωνιστεί εναντίον της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Πέθανε στις 19 Απριλίου του 1824 μαχόμενος στο Μεσολόγγι. Ας δούμε την υποδοχή που του επιφύλαξαν οι αγωνιστές του Μεσολογγίου και τι σήμαινε για τον ίδιο τον Λόρδο Μπάιρον η Επανάσταση του 1821 μέσα από τα μάτια του Ιακωβάκη Ρίζου Νερουλού, υπασπιστή του Αλέξανδρου Υψηλάντη.
Απόσπασμα από το βιβλίο «Ιστορία της νεότερης Ελλάδας» υπό Ιακωβάκη Ρίζο Νερουλό και Ιωάννη Καποδίστρια, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Αρμός:
«Ο Μπάιρον έφτασε στο Μεσολόγγι. Τα μέλη της διοικούσας επιτροπής τον υποδέχτηκαν μπροστά από δύο χιλιάδες παρατεταγμένους στρατιώτες. Το πυροβολικό του οχυρού ανήγγειλε με χαρούμενες ομοβροντίες την άφιξη του μεγάλου ανδρός. Όλοι οι κάτοικοι έσπευσαν στην ακτή να τον υποδεχτούνμε επευφημίες. Μόλις μπήκε στην πόλη ανέβηκε στο κτήριο της διοικούσας επιτροπής όπου τον προσφώνησε ο Πορφύριος, αρχιεπίσκοπος Άρτας, Ναυπάκτου και Αιτωλίας, συνοδευόμενος από όλα τα μέλη του κλήρου. Τα πρώτα λόγια του Μπάιρον ήταν: «Πού είναι ο αδελφός του νέου αυτού Λεωνίδα;». Ο Κωνσταντίνος Μπότσαρης, νέος, ψηλός, καλοκαμωμένος άνδρας, παρουσιάστηκε αμέσως μπροστά του και ο Μπάιρον του είπε: «Ευτυχή θνητέ! Είσαι αδελφός ενός ήρωα που το όνομά του θα μείνει αθάνατο στους αιώνες!». Ύστερα, βλέποντας το πλήθος που είχε συγκεντρωθεί από το κτήριο, πλησίασε στο παράθυρο και είπε: «Έλληνες! Κοντά σας βρίσκεται ένας Άγγλος που ποτέ δεν σταμάτησε να μελετά την αρχαία Ελλάδα και να σκέπτεται τη νέα Ελλάδα· ένας Άγγλος ανέκαθεν ταγμένος στην αναζήτηση της ελευθερίας, για την οποία σήμερα εσείς τόσες ηρωικές προσπάθειες κάνετε. Είμαι ευγνώμων για τα συναισθήματα που εκφράζετε. Σε λίγο θα με δείτε ανάμεσα στις φάλαγγες των πολεμιστών σας για να νικήσω ή να πεθάνω μαζί σας».
Έναν μήνα αργότερα η κυβέρνηση απέστειλε αντιπροσωπεία επιφορτισμένη να του προσφέρει ένα σπαθί και το έγγραφο με το οποίο τον πολιτογραφούσε Έλληνα· συγχρόνως η πόλη του Μεσολογγίου τον ενέγραψε στα μητρώα της. Ετοίμασαν επίσημη τελετή για να εορτάσουν το γεγονός· η ημερομηνία της τελετής καθορίστηκε εκ των προτέρων· με εγκύκλιες επιστολές εκλήθησαν να παραστούν όλοι οι κάτοικοι των γειτονικών περιοχών· περισσότεροι από είκοσι χιλιάδες άνθρωποι έφτασαν στο Μεσολόγγι. Με ελληνική στολή και συνοδευόμενος από όλους τους στρατιωτικούς που τον λάτρευαν, ο Μπάιρον μετέβη στην εκκλησία όπου ο αρχιεπίσκοπος Πορφύριος και ο επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, ο μάρτυρας της πίστης και της πατρίδας, τον δέχτηκαν στον νάρθηκα του ναού περιβεβλημένοι τα ιερά τους άμφια· μετά τη λήξη της λειτουργίας του προσέφεραν το σπαθί και το πιστοποιητικό με το οποίο αναγνωριζόταν Έλληνας πολίτης. Ο Μπάιρον ζήτησε το σπαθί να αφιερωθεί αρχικώς στον τάφο του Μάρκου Μπότσαρη. Αμέσως όλη η συνοδεία του και ένα τεράστιο πλήθος τον μετέφεραν από την εκκλησία στον στολισμένο με πολύτιμα μάρμαρα τάφο του Μάρκου Μπότσαρη με έξοδα του ποιητή».
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821, παρά τις αρχικές μεγάλες επιτυχίες, γρήγορα φανέρωσε τις εσωτερικές αδυναμίες και τις βαθιές κοινωνικές και πολιτικές διαιρέσεις που χαρακτήριζαν την ελληνική κοινωνία της εποχής. Αντί η κοινή απειλή να ενώσει τους Έλληνες, οι παλιές οικογενειακές και τοπικές αντιπαλότητες αναζωπυρώθηκαν, οδηγώντας σε έναν καταστροφικό εμφύλιο πόλεμο.
Η κατακερματισμένη κοινωνία των επαναστατημένων Ελλήνων, βασισμένη σε πελατειακές σχέσεις και τοπικές ιεραρχίες, δυσκόλευε την ομοψυχία. Η έλλειψη ενός σταθερού κεντρικού πολιτικού συντονισμού επέτρεψε τη γρήγορη ανάδυση αντιπαλοτήτων, που σύντομα πήραν τη μορφή ένοπλων συγκρούσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι μόλις δύο χρόνια μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης, ξέσπασαν οι πρώτες εμφύλιες συγκρούσεις.
Στην ανατολική Κεντρική Ελλάδα, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος εκδήλωσε έντονη αντίθεση προς τη νομιμοποιημένη τοπική κυβέρνηση, ενώ στην Πελοπόννησο, η σύγκρουση πήρε μεγαλύτερες διαστάσεις. Ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και άλλοι καπεταναίοι συγκρούστηκαν με τους πολιτικούς εκπροσώπους της νεοσύστατης κυβέρνησης. Η άρνηση του Μαυροκορδάτου να αναγνωρίσει την αρχιστρατηγία που του απένειμε η Γερουσία και η στάση άλλων ισχυρών τοπικών αρχόντων, όπως του Πλαπούτα και των οικογενειών του Μαυρομιχάλη και του Μούρτζινου στη Μάνη, αποκάλυψαν τη ρευστότητα της εξουσίας και την απουσία ενιαίου οράματος.
Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας επικρατούσε αναταραχή. Η εξέγερση των Γενιτσάρων στην Κωνσταντινούπολη, η πυρκαγιά που κατέστρεψε μέρος της πόλης, και ο τουρκοπερσικός πόλεμος υπονόμευσαν την οθωμανική σταθερότητα, δημιουργώντας προσωρινά ευνοϊκές συνθήκες για τους Έλληνες. Ωστόσο, η διεθνής πολιτική σκηνή δεν ανταποκρίθηκε άμεσα: ο τσάρος Αλέξανδρος της Ρωσίας παρέμεινε διστακτικός, θεωρώντας ότι οι ταραχές στην Πελοπόννησο δεν ήταν απλώς αγώνας ελευθερίας, αλλά κοινωνική ανατροπή.
Μόνο μετά την αυτοκτονία του Κάσλρεϊ και την αντικατάστασή του από τον Κάνιγκ, ο οποίος πίστευε στην πολιτική και θρησκευτική ελευθερία των λαών, βελτιώθηκε ελαφρώς η διεθνής στάση προς την Ελληνική Επανάσταση.
Η Β΄ Εθνοσυνέλευση, αν και έδωσε λόγο στους στρατιωτικούς που είχαν διακριθεί στο πεδίο της μάχης, δεν κατάφερε να κατευνάσει τις αντιπαλότητες. Οι στρατιωτικοί δεν συγκρότησαν ενιαία παράταξη και οι πολιτικοί, ιδίως στη Δυτική Ρούμελη υπό τον Μαυροκορδάτο, συνέχισαν να ευνοούνται. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την ένταση των συγκρούσεων και τη μεταφορά τους σε νέα επίπεδα, με τη συγκέντρωση αντιπολιτευόμενων στη Καρύταινα και τη σύγκληση παράλληλης συνέλευσης.
Η εσωτερική διάσπαση κορυφώθηκε όταν τα ρουμελιώτικα στρατεύματα εισέβαλαν στην Πελοπόννησο με εντολή του Κωλέττη, συλλαμβάνοντας και φυλακίζοντας καπεταναίους και προκρίτους του Μοριά. Η κραυγή αγανάκτησης του Κολοκοτρώνη μέσα από τη φυλακή, όπου εκφράζει την πίκρα του για την αχαριστία της πατρίδας, αποτελεί χαρακτηριστική εικόνα της τραγικότητας εκείνης της περιόδου.
Ο εμφύλιος πόλεμος είχε τραγικές συνέπειες. Αρχικά, διευκόλυνε την κατάληψη της Πελοποννήσου από τον Ιμπραήμ και την προέλαση του Κιουταχή στη Στερεά Ελλάδα. Παράλληλα, η σπατάλη του αγγλικού δανείου και η απληστία ορισμένων ηγετών, που αποχώρησαν πλουτισμένοι στη Ρούμελη, άφησαν την Πελοπόννησο έρμαιο στους Οθωμανούς.
Με μελανές περιγραφές καταγράφεται η δράση σωμάτων όπως αυτά του Ιωάννη Γκούρα, που κατηγορούνται για μέθη, λεηλασίες και βιαιότητες απέναντι στον ντόπιο πληθυσμό. Αν και δόθηκε αμνηστία στους Μοραΐτες για να αποτρέψουν την καταστροφή, ήταν πια αργά: η ενότητα είχε χαθεί και η χώρα βρισκόταν μπροστά σε μια νέα, εξαιρετικά κρίσιμη φάση.
Βιβλιογραφία: 21 ερωτήσεις και απαντήσεις για το ’21 του Θάνου Βερέμη, εκδόσεις Μεταίχμιο
