Υπάρχει μια στιγμή στον πόλεμο που ο μηχανισμός της κρατικής πολιτικής καταφεύγει σε κάτι παλαιότερο από τη γλώσσα του εθνικού συμφέροντος και της αποτροπής. Στην αντιπαράθεση της κυβέρνησης Τραμπ με το Ιράν, αυτή η στροφή δεν προέκυψε από απόρρητες εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών ή από τις αίθουσες του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αντίθετα, ήρθε στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια μιας συνέντευξης Τύπου τη Δευτέρα του Πάσχα. Εκεί, ο Αμερικανός Υπουργός Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ συνέδεσε μια στρατιωτική επιχείρηση διάσωσης των ΗΠΑ στο Ιράν με την ανάσταση του Ιησού Χριστού. Δεν ήταν λάθος στη γλώσσα ή μια διακοσμητική μεταφορά. Ήταν μια δημόσια έκφραση ενός θεολογικού πλαισίου που έχει γίνει όλο και πιο ορατό στη γλώσσα που περιβάλλει την αμερικανική πολεμική δραστηριότητα.
Διαβάστε επίσης:
Λίγο αργότερα, ο Τραμπ πρόσφερε τη δική του θεϊκή υποστήριξη στην εκστρατεία: «Ο Θεός υποστηρίζει τον πόλεμο», είπε, «επειδή ο Θεός είναι καλός και ο Θεός θέλει να βλέπει τους ανθρώπους να φροντίζονται». Η παρατήρησή του εκφράστηκε σχεδόν άνετα. Αυτή η άνεση είναι ακριβώς αυτό που θα έπρεπε να ανησυχεί όποιον μελετά τη σχέση μεταξύ γλώσσας και εξουσίας. Υποδήλωνε ότι το θεολογικό πλαίσιο της αμερικανικής πολεμικής δράσης είχε μετακινηθεί από τα περιθώρια του πολιτικού λόγου πολύ πιο κοντά στο κέντρο. Αυτή δεν είναι μια ασήμαντη ρητορική μετατόπιση. Μπορεί να αποδειχθεί μία από τις πιο σημαντικές και λιγότερο εξετασμένες εξελίξεις στη σύγχρονη αμερικανική πολεμική ρητορική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν επανειλημμένα χρησιμοποιήσει θρησκευτική ρητορική για τους σκοπούς της εξωτερικής πολιτικής. Αυτό, φυσικά, δεν αποτελεί νέα παρατήρηση. Μελετητές όπως ο Άντριου Πρέστον, του οποίου το έργο Sword of the Spirit, Shield of Faith (Το Ξίφος του Πνεύματος, η Ασπίδα της Πίστης) ανατρέχει στη στενή σχέση μεταξύ του αμερικανικού χριστιανισμού και της αμερικανικής πολιτικής τέχνης σε τέσσερις αιώνες, έχουν δείξει πόσο βαθιά έχει διαμορφώσει η θρησκεία τον πολιτικό σκοπό των ΗΠΑ. Ο Γουόλτερ Ράσελ Μιντ, στο God’s Country? (Η Χώρα του Θεού;), επίσης, χαρτογράφησε τα ευαγγελικά και τζάκσονικά ρεύματα που υποκρύπτονται στη στρατηγική σκέψη των ΗΠΑ. Συνολικά, αυτά τα έργα τεκμηρίωσαν πόσο βαθιά οι θρησκευτικές πεποιθήσεις διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο οι Αμερικανοί αντιλαμβάνονται τον ρόλο της χώρας τους στον κόσμο. Αυτή η παράδοση δεν παρέμεινε περιορισμένη στο πολιτισμικό υπόβαθρο ή στις ιδιωτικές πεποιθήσεις. Αντίθετα, έχει επανειλημμένα αναδυθεί στη γλώσσα μέσω της οποίας οι Αμερικανοί ηγέτες έχουν ερμηνεύσει τον πόλεμο, την τάξη και τον εθνικό σκοπό.
Ο Γούντροου Γουίλσον εμπότισε το όραμά του για τη Φιλελεύθερη Διεθνή Τάξη με ένα διακριτά καλβινιστικό χριστιανικό ήθος. Ομοίως, ο Φράνκλιν Ντ. Ρούζβελτ παρουσίασε τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ως μια καθοριστική μάχη μεταξύ των δυνάμεων του χριστιανικού πολιτισμού και της ειδωλολατρικής βαρβαρότητας. Το 1983, ο χαρακτηρισμός της Σοβιετικής Ένωσης ως «αυτοκρατορίας του κακού» από τον Ρόναλντ Ρέιγκαν, που εκφωνήθηκε μπροστά σε ακροατήριο ευαγγελικών χριστιανών, ήταν τόσο θεολογικός όσο και γεωπολιτικός. Η θρησκεία έχει από καιρό στηρίξει τη δομή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, αλλά συνήθως παρέμενε πίσω από την πρόσοψη. Αυτό που είναι διαφορετικό τώρα είναι ότι έχει προωθηθεί, ως βασικός πυλώνας και ορατή, στην επίσημη αιτιολόγηση για θανατηφόρες στρατιωτικές ενέργειες.
Η τελευταία φορά που ένας πρόεδρος των ΗΠΑ επέτρεψε στη γλώσσα του ιερού πολέμου να διαρρεύσει στο κοινό με τόσο γυμνό τρόπο ήταν τις ημέρες μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, όταν ο Τζορτζ Μπούς περιέγραψε την επερχόμενη αντίδραση ως «σταυροφορία». Οι βοηθοί του έσπευσαν μέσα σε λίγες ώρες να το ανακαλέσουν. Η λέξη, κατάλαβαν, έφερε μαζί της αιώνες συγκεκριμένης και καταστροφικής σημασίας σε ολόκληρο τον μουσουλμανικό κόσμο. Ήταν μια μικρογραφία διπλωματικής καταστροφής. Η διόρθωση ήταν άμεση, επειδή η κυβέρνηση κατάλαβε τι επικοινωνούσε η λέξη στον μουσουλμανικό κόσμο, όπου οι Σταυροφορίες δεν είναι κάτι μακρινό, αλλά ένα ιστορικό τραύμα.
Δυστυχώς, αυτή τη φορά δεν έγινε καμία τέτοια διόρθωση. Αυτό που κάποτε έπρεπε να αποκηρυχθεί ως διπλωματικό εμπόδιο, τώρα φαίνεται να έχει υιοθετηθεί ως κυρίαρχη ρητορική του πολέμου.
Αυτό που έχει αλλάξει δεν είναι απλώς η αφήγηση· είναι η θεσμική πραγματικότητα που κρύβεται πίσω από αυτήν. Ο Πιτ Χέγκσεθ δεν είναι μια τυχαία φιγούρα. Εδώ και χρόνια εκφράζει ανοιχτά τις πεποιθήσεις του, συμπεριλαμβανομένου του οράματός του για τον αμερικανικό στρατό ως μια χριστιανική μαχητική δύναμη. Στο βιβλίο του του 2024, The War on Warriors: Behind the Betrayal of the Men Who Keep Us Free, απεικονίζει το Πεντάγωνο ως έναν θεσμό που έχει διαφθαρεί από κοσμικές και προοδευτικές αξίες, έναν θεσμό που πρέπει να ανακτηθεί για χάρη ενός πολεμικού χριστιανισμού. Ο διορισμός του ερμηνεύτηκε τόσο από τους υποστηρικτές όσο και από τους επικριτές του ως μια ιδεολογική δήλωση σχετικά με το ποιος, κατά την άποψη της κυβέρνησης Τραμπ, είναι ο ρόλος του στρατού.
Αυτό είναι το πλαίσιο στο οποίο πρέπει να ερμηνευθεί η μεταφορά του για την ανάσταση. Δεν ήταν μια απλή φιγούρα. Σήμανε σε ένα συγκεκριμένο εκλογικό σώμα ότι ο πόλεμος φέρει θεϊκή έγκριση, ότι οι Αμερικανοί στρατιώτες κάνουν το έργο του Θεού και ότι ο εχθρός, κατά συνέπεια, βρίσκεται στη λάθος πλευρά μιας κοσμικής τάξης. Αυτό είναι κάτι πραγματικά επικίνδυνο να επικοινωνηθεί, για λόγους που ξεπερνούν κατά πολύ τη διπλωματική ευαισθησία.
Ο κίνδυνος του «ιερού πολέμου» ως πολιτικής έννοιας δεν έγκειται μόνο στον ενθουσιασμό που προκαλεί, αλλά και στο πόσο λίγο περιθώριο αφήνει για αμφιβολία, αυτοσυγκράτηση ή αναθεώρηση. Όταν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις ενσωματώνονται σε μια ιερή αφήγηση, τα συνήθη εργαλεία της πολιτικής τέχνης, της αναπροσαρμογής και της αξιολόγησης κόστους-οφέλους αρχίζουν να υπονομεύονται.
Δεν πρόκειται για θεωρητικό ζήτημα. Οι ιστορικοί των Σταυροφοριών έχουν από καιρό επισημάνει πώς η θεολογία του δίκαιου πολέμου, μόλις συγχωνεύθηκε με τη θεολογία της ιερής αποστολής, οδήγησε σε εκστρατείες εξαιρετικής βίας που συνεχίστηκαν πολύ πέρα από κάθε λογική στρατηγική λογική, ακριβώς επειδή οι συμμετέχοντες τις αντιλαμβάνονταν ως συμμετοχή στη θεία ιστορία. Η λεηλασία της Ιερουσαλήμ το 1099, για την οποία ο χρονογράφος Ραϋμόνδος του Αγκιλέρ έγραψε ότι οι σταυροφόροι έτρεχαν μέσα σε αίμα που έφτανε μέχρι τα χαλινάρια των αλόγων τους, δεν θεωρήθηκε από τους δράστες ως φρικαλεότητα. Θεωρήθηκε ως εκπλήρωση προφητείας.
Μόλις η στρατιωτική δράση χαρακτηριστεί ως ιερή υποχρέωση, ενέχει κινδύνους που τα κοσμικά στρατηγικά πλαίσια δεν είναι επαρκώς εξοπλισμένα για να περιορίσουν. Οι ιερές υποχρεώσεις δεν είναι αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Είτε εκπληρώνονται είτε αποτυγχάνουν.
Υπάρχει μια βαθιά ειρωνεία σε αυτή την αλλαγή. Αυτή η θρησκευτική διατύπωση της αμερικανικής στρατιωτικής δράσης εμφανίζεται ακριβώς μετά από δύο δεκαετίες κατά τις οποίες οι Ηνωμένες Πολιτείες επέμεναν απέναντι στις χώρες με μουσουλμανική πλειοψηφία ότι οι συγκρούσεις τους δεν ήταν θρησκευτικοί πόλεμοι. Για χρόνια, το επιχείρημα ήταν ότι ο εχθρός ήταν μια συγκεκριμένη εξτρεμιστική ιδεολογία, όχι το ίδιο το Ισλάμ, και ότι η Αμερική σέβεται τον μουσουλμανικό λαό.
Αυτό το επιχείρημα, που βρισκόταν πάντα υπό πίεση λόγω της πραγματικής αμερικανικής πολιτικής, τώρα υπονομεύεται από μέσα. Όταν ο υπουργός Άμυνας πλαισιώνει μια επιχείρηση στο Ιράν χρησιμοποιώντας τη γλώσσα της ανάστασης του Ιησού, δεν μιλάει στο κενό. Οι δηλώσεις του αντηχούν σε όλο το παγκόσμιο σύστημα των μέσων ενημέρωσης και μεταφράζονται αμέσως στα αραβικά, τα περσικά, τα ουρντού, τα τουρκικά και τα ινδονησιακά. Σε αυτές τις περιοχές, η ιστορική μνήμη των χριστιανικών ιεραποστολικών προσπαθειών ως μέρος του ευρύτερου πλαισίου του ευρωπαϊκού αποικιοκρατισμού είναι ακόμα πολύ ζωντανή.
Ομάδες όπως το ISIS και η Αλ Κάιντα έχουν χρησιμοποιήσει τον ισχυρισμό ότι η Δύση διεξάγει μια «Σταυροφορία» εναντίον του Ισλάμ ως κεντρικό στοιχείο των μηνυμάτων στρατολόγησής τους. Για χρόνια, αξιωματούχοι των ΗΠΑ και δυτικοί αναλυτές έχουν προσπαθήσει να διαψεύσουν αυτή την αφήγηση, υποστηρίζοντας ότι δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια παρανοϊκή παραμόρφωση σχεδιασμένη να υποκινήσει τη βία. Η γλώσσα του Hegseth δείχνει το αντίθετο: έναν αξιωματούχο του αμερικανικού υπουργικού συμβουλίου που χρησιμοποιεί τη διαλεκτική του χριστιανικού Ιερού Πολέμου για να περιγράψει μια στρατιωτική επιχείρηση.
Η έρευνα σχετικά με τη ριζοσπαστικοποίηση έχει δείξει με συνέπεια ότι η αντίληψη της πολιτισμικής επιθετικότητας, το αίσθημα ότι η πίστη και η κοινότητα κάποιου δέχονται υπαρξιακή επίθεση, είναι ένας από τους ισχυρότερους κινητήριους μοχλούς του βίαιου εξτρεμισμού. Το θρησκευτικό πλαίσιο που προέρχεται από την Ουάσιγκτον δεν μπορεί να αγνοηθεί.
Όταν ο πόλεμος παρουσιάζεται ως πράξη θείας βούλησης, οι εσωτερικοί πολιτικοί περιορισμοί που διαφορετικά θα μπορούσαν να μετριάσουν τη διεξαγωγή του αποδυναμώνονται. Η κριτική παύει να αποτελεί πολιτική διαφωνία και μετατρέπεται σε κάτι που μοιάζει με ασέβεια. Οι σύμμαχοι που εκφράζουν επιφυλάξεις παρουσιάζονται ως εμπόδιο σε ένα θεϊκό σχέδιο. Οι διπλωματικές διέξοδοι καθίστανται ηθικά αβάσιμες· δεν συμβιβάζεται κανείς με τους εχθρούς του Κυρίου.
Δεν πρόκειται για υποθετικές δυναμικές. Είναι τα προβλέψιμα αποτελέσματα της ιερής σκέψης, ένα μοτίβο ορατό από τους Ευρωπαϊκούς Θρησκευτικούς Πολέμους του 16ου και 17ου αιώνα έως τις θρησκευτικές συγκρούσεις της μετα-αποικιακής εποχής. Είναι ευθύνη της αναλυτικής κοινότητας να ονομάσει αυτό το φαινόμενο όπως ακριβώς είναι. Αντιπροσωπεύει έναν τρόπο σκέψης για τον πόλεμο που τοποθετεί τον εαυτό του πέρα από τα κοσμικά εργαλεία της διπλωματίας, του δικαίου και της στρατηγικής λογικής, στα οποία βασίζεται η διεθνής τάξη για τη διαχείριση της βίας μεταξύ κρατών.
Υπάρχει μια εκδοχή αυτής της ιστορίας που αντιμετωπίζει τη θεολογική γλώσσα ως πολιτικό θέατρο — «τροφή» για την εγχώρια ευαγγελική βάση, όχι ως πραγματικό οδηγό πολιτικής. Ίσως. Όμως, η διάκριση μεταξύ ειλικρινούς πίστης και πολιτικής παράστασης είναι λιγότερο σημαντική από το γεγονός ότι η ίδια η παράσταση διαμορφώνει το περιβάλλον στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αυτό συμβαίνει καθώς οι σύμμαχοι αναπροσαρμόζουν τη σχέση τους με την Ουάσιγκτον με βάση τα μηνύματα της αμερικανικής ηγεσίας σχετικά με την εθνική ταυτότητα, και καθώς οι αντίπαλοι ερμηνεύουν τι θέλει και σκοπεύει να κάνει η Ουάσιγκτον.
Η ανάσταση του Ιησού, στη χριστιανική θεολογία, είναι η οριστική νίκη του Θεού επί του θανάτου και του κακού. Το να την επικαλεστεί κανείς ως πλαίσιο για μια στρατιωτική επιχείρηση σημαίνει να προβάλλει έναν συγκεκριμένο και εξαιρετικά σημαντικό ισχυρισμό: ότι η επιχείρηση ακολουθεί την ίδια λογική του τελικού, θεϊκά προορισμένου θριάμβου. Δεν υπάρχει διαπραγμάτευση με την ανάσταση. Δεν υπάρχει συμβιβασμός στον άδειο τάφο.
Αυτή είναι η συνέπεια όσων λέγονται τώρα από το εσωτερικό του Πενταγώνου. Ο κόσμος πρέπει να δώσει ιδιαίτερη προσοχή στο τι σημαίνουν αυτά τα λόγια.
