Με ιδιαίτερη επιτυχία ολοκληρώθηκε, τη Δευτέρα 29 Σεπτεμβρίου, το debate για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα με τίτλο “The Return of the Parthenon Sculptures: Who Owns the History?”, που πραγματοποιήθηκε στο ιστορικό κτήριο της Παλιάς Βουλής. Η εκδήλωση διοργανώθηκε από το Debate House, ένα εγχείρημα που έχει καταφέρει να θεωρείται ένας άτυπος θεσμός, σε συνεργασία με το Democracy and Culture Foundation, με μεγάλο χορηγό τη Victorious Network και partner τον οργανισμό NovelCore, στο πλαίσιο του Athens Democracy Forum 2025 και υπό την αιγίδα του Ιδρύματος Μελίνα Μερκούρη.
Κοινό υψηλού κύρους και ευρεία κάλυψη
Στην αίθουσα παρευρέθησαν, Υπουργοί, πολιτικά πρόσωπα από όλο το φάσμα, καθώς και επιστημονικοί συνεργάτες της Βουλής των Ελλήνων και της Αγγλίας, μαζί με επαγγελματίες του πολιτιστικού και επιχειρηματικού τομέα. Η εκδήλωση καλύφθηκε από μεγάλα ελληνικά και διεθνή ΜΜΕ, επιβεβαιώνοντας τη διεθνή απήχησή της.
Την ιδιαίτερη σημασία του θέματος υπογράμμισε παρέμβαση του Εξοχότατου Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Κωνσταντίνου Τασούλα, με επίσημη επιστολή του προς το Debate House, η οποία διαβάστηκε κατά την έναρξη της εκδήλωσης. Το Debate House, για να τονίσει την καθολικότητα του θέματος αλλά και τον εκδημοκρατισμό της δημόσιας συζήτησης, παρείχε προσβάσιμη εμπειρία για όλους με ταυτόχρονη διερμηνεία για το μη αγγλόφωνο κοινό και ελεύθερη είσοδο.
Ομιλητές υπέρ της επιστροφής
● Καθ. Δρ. Ειρήνη Σταματούδη Stamatoud, Καθηγήτρια, Υπεύθυνη του Τμήματος Νομικής, Πανεπιστήμιο Λευκωσίας ● Δρ. Έλενα Κόρκα, Αρχαιολόγος και Επίτιμη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Υπουργείο Πολιτισμού
● Λόρδος Vaizey, Μέλος της Βουλής των Λόρδων στο Ηνωμένο Βασίλειο και πρώην Υπουργός Πολιτισμού
Ομιλητές κατά της επιστροφής
● Dr. Mario Trabucco della Torretta, Διακεκριμένος Κλασικός Αρχαιολόγος και αρθρογράφος. ● Dr. Dominic Selwood, Ιστορικός, Νομικός και Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, στο Λονδίνο.
Είναι τιμή για τη χώρα μας η διοργάνωση μιας τέτοιας, διεθνούς ενδιαφέροντος, εκδήλωσης με εκλεκτούς ομιλητές, σε ένα ιστορικό κτήριο και με τέτοιο υψηλό επίπεδο αντιπαράθεσης. Η χώρα που γέννησε την δημοκρατία δείχνει πως δεν έχει ξεχάσει την ιστορία της συνδυάζοντας την παράδοση της Φιλοξενίας και της Δημοκρατίας. Χρωστάμε ένα μεγάλο “ευχαριστώ” στους μεγάλους εμπνευστές: Τον Φίλιππο Πετρόπουλο (Πρόεδρο και Ιδρυτή του Debate House), τον Χρήστο Λαγκαδιανό (Αντιπρόεδρο του Debate House) αλλά και σε όλους όσοι βοήθησαν να πραγματωθεί αυτό το ιστορικό debate.
Σαν χώρα ποτέ δεν είχαμε Υπουργείο «Παιδείας». Η λέξη «παιδεία» χρησιμοποιούνταν καθ’ υπερβολήν καθώς παιδεία δε φτιάχνεις με ελλείψεις καθηγητών, με ετοιμόρροπα κτήρια, απαρχαιωμένα βιβλία κι αναποτελεσματικές μεθόδους διδασκαλίας. Η πρόταση για μείωση των ωρών του μαθήματος των αρχαίων στην πρώτη λυκείου με σκοπό να ενταχθεί στο πρόγραμμα το μάθημα των οικονομικών ήρθε για να επιβεβαιώσει αυτή μου την αντίληψη. Γιατί τώρα; Τι εξυπηρετεί αυτή η αλλαγή;
Να ξεκαθαρίσουμε πως ο γράφων δεν έχει καμία σχέση με τις ανθρωπιστικές σπουδές, αντιθέτως οι σπουδές του είναι στα οικονομικά.
Γιατί τώρα και τι εξυπηρετεί;
Γιατί τώρα λοιπόν; Γιατί είναι καλοκαίρι. Γιατί τα σχολεία είναι κλειστά. Γιατί οι καθηγητές βρίσκονται σε διακοπές και επομένως δε μπορούν εύκολα να συσπειρωθούν και να διαμαρτυρηθούν. Γιατί έτσι κάνουν όλες οι κυβερνήσεις όταν θέλουν να περάσουν εκπαιδευτικά νομοσχέδια-εγκλήματα.
Αυτό ήταν εύκολο να το απαντήσουμε. Το δύσκολο είναι να απαντήσουμε ποιους εξυπηρετεί αυτή η αλλαγή. Η απάντηση είναι η εξής: Το καπιταλιστικό σύστημα. Παντού στον κόσμο οι ανθρωπιστικές σπουδές σημειώνουν μεγάλη πτώση. Αυτό επιβεβαιώθηκε και πριν από λίγες ημέρες με τις βάσεις των πανελλαδικών εξετάσεων στις σχολές της φιλολογίας, της ιστορίας και της φιλοσοφίας. Σε μια εποχή που τα πάντα είναι αυτοματοποιημένα, η κοινωνία έχει ανάγκη αυτούς που θα συντηρούν και θα ενισχύουν αυτή την αυτοματοποίηση στη ζωή μας πατώντας κουμπάκια και αυτούς που θα την «καταναλώνουν». Οι ανθρωπιστικές σπουδές, η μελέτη σπουδαίων κειμένων και ο προβληματισμός πάνω σε ό,τι έχει γραφτεί αιώνες πριν, μοιάζουν, στην καλύτερη περίπτωση, με πολυτέλειες αργόσχολων και στη χειρότερη, με χάσιμο χρόνου.
“Η γλώσσα μου είναι ο κόσμος μου”
Δεν είναι μόνο αυτό όμως, οι ρίζες βρίσκονται βαθύτερα. Η νεοελληνική γλώσσα και η αρχαία δεν είναι δύο διαφορετικές γλώσσες. Η πρώτη αποτελεί τη συνέχεια της δεύτερης και επομένως δε μπορείς να γνωρίζεις σε βάθος την νεοελληνική χωρίς γνώση της αρχαίας. Εδώ θα βρεθεί κάποιο «πρακτικό μυαλό» και θα πει: «Και τι πειράζει; Σημασία έχει να καταφέρνουμε να συνεννοούμαστε. Η γλώσσα είναι απλώς ένας κώδικας επικοινωνίας». Η γλώσσα όμως δεν είναι απλώς αυτό. Η γλώσσα μας είναι τα όρια της σκέψης μας. Όσο μικρότερες οι γλωσσικές μας δεξιότητες, τόσο μικρότερη και η ικανότητας σκέψεώς μας ή πιο απλά όπως έλεγε ο σπουδαίος φιλόσοφος Λούντβιχ Βιτγκενστάϊν: «Η γλώσσα μου είναι ο κόσμος μου».
Η αναγκαιότητα του “άχρηστου”
Σε ένα σύστημα λοιπόν που, όπως είπαμε και πριν, έχει ανάγκη από καταναλωτές και όχι από σκεπτόμενους ανθρώπους, η βαθιά γνώση της γλώσσας δεν είναι απλώς άχρηστη αλλά και επικίνδυνη για το ίδιο το σύστημα. Η γνώση της Αρχαίας θα μας έφερνε σε άμεση επαφή με την αρχαιοελληνική γραμματεία και με την πιο απελευθερωτική σκέψη που έχει υπάρξει.
Δυστυχώς για εμάς, οι «από πάνω» το έχουν καταλάβει εδώ και χρόνια. Γι’ αυτό και έχουν βαλθεί εδώ και δεκαετίες να μας πείσουν πως την γλώσσα μας την χρειαζόμαστε μόνο για να συνεννοούμαστε για καθημερινούς και πρακτικούς λόγους. Γι’ αυτό και προσπαθούν να μας πείσουν πως τα αρχαία μάς είναι άχρηστα. Γι’ αυτό κι εμείς έχουμε ανάγκη το… «άχρηστο». Για να επιβιώσουμε σ’ αυτή τη χρησιμοθηρική κοινωνία.
*Διαβάστε την αποκλειστική συνέντευξη του Άγγελου Συρίγου στο Vérité και τον Ηρακλή Μίγδο εδώ
Σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής ρευστότητας, ο λόγος που αρθρώνεται από ανθρώπους που γνωρίζουν την γεωπολιτική σκακιέρα έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Τέτοιος είναι και ο λόγος που αρθρώνεται από τον Άγγελο Συρίγο, διεθνολόγο και βουλευτή της ΝΔ. Βρεθήκαμε στο γραφείο του και μας μιλά αποκλειστικά στο staging.upflow.gr/ για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Μέση Ανατολή, το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, το εκπαιδευτικό μας σύστημα και την ελληνική νοοτροπία.
Ηρακλής Μίγδος: Να ξεκινήσουμε με την Μέση Ανατολή. Η χώρα μας έχει πάγια θέση και στρατηγική ή απλώς ακολουθεί τη στάση των συμμάχων της;
Άγγελος Συρίγος: Εδώ και επτά χρόνια έχουν υπάρξει ευρείες ανακατατάξεις στη Μέση Ανατολή. Παλιά το Ισραήλ είχε σταθερά απέναντί του όλα τα Αραβικά κράτη. Από τα μέσα της προηγούμενης δεκαετίας αυτή η κατάσταση έχει αλλάξει με τις λεγόμενες συμφωνίες του Αβραάμ. Η Ελλάδα παραδοσιακά είχε καλές σχέσεις με τον Αραβικό κόσμο. Από το 2010 και μετά έχει γίνει μια στρατηγική επιλογή βελτιώσεως των σχέσεων μας με το Ισραήλ. Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτή την στρατηγική την έχουν ακολουθήσει όλες οι κυβερνήσεις και του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ και φυσικά και η δική μας. Επομένως μιλάμε για μια εθνική στρατηγική.
Ηρακλής Μίγδος: Αυτό πώς το εξηγείτε;
Άγγελος Συρίγος: Σχετίζεται με την αντιπαλότητά μας με την Τουρκία. Υφιστάμεθα απειλή υπαρξιακού χαρακτήρα. Αυτό μας υποχρεώνει να βρούμε αντίβαρα διαμορφώνοντας καλές σχέσεις με την Αίγυπτο και το Ισραήλ έναντι της Τουρκίας.
Ηρακλής Μίγδος: Μετά από όλες τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή, ή χώρα μας, σε σχέση με την Τουρκία, μοιάζει κερδισμένη ή χαμένη διπλωματικά;
Άγγελος Συρίγος: Βρισκόμαστε ακόμη σε μεταβατική φάση. Είναι νωρίς για να καταλήξουμε ποιος θα βγει κερδισμένος ή χαμένος από τις εξελίξεις, ιδίως στη Μέση Ανατολή. Αυτό το οποίο διαπιστώνω είναι ότι η Τουρκία προσπαθεί να φτιάξει ένα δικό της σύστημα ασφαλείας το οποίο θα λειτουργεί παράλληλα με το σύστημα ασφαλείας του ΝΑΤΟ. Μετά το 2015 η Τουρκία έχει δημιουργήσει μια σειρά από στρατιωτικές βάσεις σε Κατάρ, Συρία, Ιράκ, Σομαλία, Σουδάν, Λιβύη, Αζερμπαϊτζάν και Τσάντ. Αυτό σημαίνει ότι αναζητά στρατιωτική ανεξαρτησία από την δύση.
Ηρακλής Μίγδος: Ας πάμε στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ τώρα. Όλα αυτά τα 6 χρόνια της διακυβέρνησής σας καθετί θετικό το πιστώνεται ο πρωθυπουργός. Στα δύσκολα όμως ποτέ δε γνωρίζει. Πώς γίνεται αυτό; Εσάς θα σας έπειθε;
Άγγελος Συρίγος: Καλή ερώτηση… Λόγω της κρισιμότητάς της θέσεώς του, υπάρχει αυτονόητα ένα προστατευτικό δίχτυ γύρω από τον εκάστοτε πρωθυπουργό. Δείτε το σαν ένα πελώριο σκάκι που τα πιόνια προστατεύουν αυτονόητα τον βασιλιά και θυσιάζονται για αυτόν. Έτσι είναι ο τρόπος λειτουργίας του πολιτικού μας συστήματος που έχει στο κέντρο του τον πρωθυπουργό. Από αυτόν εκπορεύεται η Πολιτική με «Π» κεφαλαίο. Αυτόν γνωρίζει και ψηφίζει ο λαός. Έχει παράλληλα και την πολιτική ευθύνη για το σύνολο της κυβερνήσεως. Έτσι το αντιλαμβάνεται ο λαός. Οπότε ασχέτως του τι θα σας πω εγώ ή τι σκέφτεστε εσείς, η πραγματικότητα είναι ότι ο λαός κρίνει τον πρωθυπουργό στο τέλος της τετραετίας, από το σύνολο της εικόνας, τα καλά και τα κακά.
Ηρακλής Μίγδος: Από την πρώτη μέρα που αναλάβατε την διακυβέρνηση της χώρας μιλάτε για ατομική ευθύνη. Τώρα με τον ΟΠΕΚΕΠΕ γιατί αυτή η νοοτροπία της ατομικής ευθύνης καταστρατηγείται και καλούμαστε όλοι να πληρώσουμε για τους λίγους;
Άγγελος Συρίγος: Τα όσα αναφέρετε έχουν δύο πτυχές. Η πρώτη αφορά στις ποινικές συνέπειες που πρέπει να έχουν όλοι αυτοί που πήραν παρανόμως χρήματα. Αυτές οι περιπτώσεις θα πάνε δικαστικά. Όσο για την ατομική ευθύνη, εφόσον εμπλέκεται εισαγγελέας εξατομικεύεται το θέμα. Η δεύτερη πτυχή αφορά στην επιστροφή των χρημάτων. Εξ όσων γνωρίζω υπάρχει μια σειρά από κινήσεις που θα προσπαθήσουν να αποκαταστήσουν αυτή την αδικία. Έχει ήδη ξεκινήσει μια διαδικασία ανακτήσεως χρημάτων από ανθρώπους που δικαιούνταν επιδότηση αλλά πήραν περισσότερα από όσα δικαιούνταν. Υπάρχουν και αυτοί που πήραν επιδότηση χωρίς να το δικαιούνται. Αυτοί πρέπει να εντοπισθούν και να επιστρέψουν τα χρήματα.
Ηρακλής Μίγδος: Πάντα πίστευα πως το μέλλον μιας χώρας εξαρτάται από το εκπαιδευτικό της σύστημα. Έχοντας θητέυσει στο Υπουργείο Παιδείας ως υφυπουργός και έχοντας δει από πρώτο χέρι την κατάσταση που επικρατεί, τι πιστεύετε πως πρέπει να αλλάξει και γιατί τόσα χρόνια δεν έχουν γίνει καθοριστικά βήματα;
Άγγελος Συρίγος: Αυτή είναι η ερώτηση του ενός εκατομμυρίου. Να διευκρινίσω ότι είμαι γνήσιο τέκνο της ελληνικής δημοσίας εκπαιδεύσεως οπότε όλη αυτή η συζήτηση και με πονάει και με ενδιαφέρει. Με ενοχλεί που έχω στείλει τα παιδιά μου σε ιδιωτικό σχολείο γιατί θεώρησα πως εκεί θα ήταν καλύτερο το επίπεδο.Με ενοχλεί ότι πολλοί νέοι φεύγουν να σπουδάσουν στο εξωτερικό. Που σκοντάφτει όμως σήμερα το σύστημα; Νομίζω είναι θέμα νοοτροπίας όλης της κοινωνίας. Να σας δώσω ένα παράδειγμα. Αν πήγαιναν οι γονείς μου στο σχολείο, όταν ήμουν μαθητής και ο καθηγητής τους έλεγε πως δεν διαβάζω, «μαύρο φίδι που με έφαγε». Σήμερα, αυτό έχει αλλάξει. Είναι πολύ πιθανό οι γονείς να τα βάλουν με τον καθηγητή θεωρώντας ότι εκείνος είναι υπεύθυνος και όχι το παιδί τους!
Ηρακλής Μίγδος: Αυτό πιστεύετε πως οφείλεται στην απομυθοποίηση του δασκάλου;
Άγγελος Συρίγος: Σίγουρα υπάρχει και απομυθοποίηση του δασκάλου αλλά δεν πιστεύω πως είναι ο βασικότερος παράγοντας. Θα σας φανεί ίσως περίεργο αλλά έχω καταλήξει ότι φταίει η υπογεννητικότητα και η μεγάλη μείωση του αριθμού των παιδιών. Όταν πρώτα ήταν στο σπίτι 3-4 παιδιά, μάθαιναν να μην είναι το κέντρο του κόσμου. Σήμερα που το παιδί στην οικογένεια είναι ένα, νοιώθει σαν πρίγκιπας ή πριγκίπισσα γιατί έχει γύρω του γονείς, παππούδες, γιαγιάδες, θείους κτλ. Σπεύδουν να του κάνουν τα χατίρια, να το προσέξουν, να το προστατεύσουν.
Ηρακλής Μίγδος: Πόσο πιστεύετε έχει επηρεάσει την χώρα και το έργο της κυβέρνησης ο κατακερματισμός της αντιπολίτευσης;
Άγγελος Συρίγος: Πάρα πολύ και μάλιστα αρνητικά. Όταν δεν αισθάνεσαι την ανάσα του άλλου στον σβέρκο σου δεν τρέχεις πιο γρήγορα. Η κυβέρνηση όμως δε μπορεί να φτιάξει την αντιπολίτευση. Πρέπει μόνη της η αντιπολίτευση να δει σοβαρά τι έχει κάνει λάθος.
Ηρακλής Μίγδος: Γιατί πιστεύετε πως ο Έλληνας βλέπει εχθρικά το κράτος και προσπαθεί συνεχώς να το κλέψει;
Άγγελος Συρίγος: Αυτό είναι πολύ περίεργο. Είναι περίεργο γιατί το κράτος μας το έχουμε δημιουργήσει εμείς οι ίδιοι. Οι πρόγονοι μας έκαναν ένα θαύμα. Άοπλοι χωρικοί, επαναστάτησαν κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και ελευθερώθηκαν. Οι αντιλήψεις όμως περί του κράτους που ίσχυαν κατά την Τουρκοκρατία, συνεχίστηκαν και μετά. Αντιμετωπίζουμε το κράτος επιφυλακτικά ή και εχθρικά. Επιπλέον, υπάρχουν και ορισμένες αντιλήψεις που παρέμειναν ζωντανές από τότε. Τρανό παράδειγμα είναι αυτό του κοτζαμπασισμού που διατηρήθηκε και μετά το 1821 και σε κάποιες περιπτώσεις επιβιώνει και σήμερα με άλλη μορφή. Έτσι, ο Έλληνας βλέπει το κράτος σαν εμπόδιο, πρόβλημα, ταλαιπωρία.Προσωπικά, η πρώτη φορά που είδα φιλικά το κράτος ήταν η περίοδος του κορονοϊού.
Ηρακλής Μίγδος: Αυτό που λέτε έχει ενδιαφέρον, γιατί λίγο πριν τον κορονοϊό είχατε αποφασίσει να κατεβείτε για πρώτη φορά στις εκλογές με την ΝΔ. Με ένα κόμμα δηλαδή που εν πολλοίς είναι το κράτος το οποίο εσείς βλέπατε εχθρικά.
Άγγελος Συρίγος: Ναι ούτε τότε πίστευα πως το κράτος ήταν φιλικό απέναντι στον πολίτη αλλά ούτε και τώρα. Δεν παραγνωρίζω τα τεράστια βήματα που έγιναν τα τελευταία έξι χρόνια με την ψηφιοποίηση πλήθους κρατικών λειτουργιών. Θεωρώ όμως πως ακόμα καισήμερα σε πολλούς τομείς το κράτος ταλαιπωρεί τον πολίτη. Αυτό πρέπει να αλλάξουμε.
Ηρακλής Μίγδος: Μα γι’ αυτό δεν έχει ευθύνη το κόμμα σας;
Άγγελος Συρίγος: Ευθύνεται και το κόμμα μου, ναι. Γι’ αυτό και κατέβηκα στην πολιτική. Επειδή θεωρώ πως τα πράγματα πρέπει να αλλάξουν.
Ηρακλής Μίγδος: Κλείνοντας θα ήθελα να μου αναφέρετε μια μεγάλη επιτυχία της κυβέρνησης αυτά τα 6 χρόνια και μια μεγάλη αποτυχία.
Άγγελος Συρίγος: Μεγάλη επιτυχία νομίζω ήταν η αντιμετώπιση του κορονοϊού. Από την άλλη, αποτυχία είναι ότι δεν αντιμετωπίσαμε τις εγγενείς παθογένειες του ΟΠΕΚΕΠΕ. Αποτυχίες είναι λογικό να υπάρχουν. Μόνο αν δεν κάνεις τίποτα δεν θα έχεις αποτυχίες…
Εδώ και χρόνια λέγεται πως η καταγωγή του αρχιστράτηγου της Επανάστασης του ’21, Γεωργίου Καραϊσκάκη, δεν είναι σίγουρη. Παντού στο διαδίκτυο γράφεται πως κατάγεται από την Σκουλικαριά της Άρτας ή από το Μαυρομάτι της Καρδίτσας. Αυτή η διαστρέβλωση της ιστορικής αλήθειας μπορεί να έχει συμβεί τυχαία, μπορεί να κρύβει από πίσω σκοπιμότητες ή μπορεί απλώς να είναι μια ακόμη ένδειξη της αλλοίωσης που υφίσταται στις μέρες μας γενικότερα η αλήθεια. Όπως και να έχει η αλήθεια πρέπει να αποκατασταθεί. Ο Καραϊσκάκης καταγόταν από το ορεινό χωριό της Άρτας που ονομάζεται Σκουληκαριά.
Ιστορικές Πηγές
Πρώτα-πρώτα ο σπουδαίος ιστορικός Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, στο έργο του «Γεώργιος Καραϊσκάκης» αναφέρει από την πρώτη πρόταση κιόλας την καταγωγή του μεγάλου επαναστάτη. Πιο συγκεκριμένα «Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης γεννήθηκε το 1782 στη Σκουλικαρυά ή Σκωληκοκαρυά της επαρχίας Άρτας από μητέρα μοναχή. Η μητέρα του ανήκε σε καλή οικογένεια, διότι ήταν αδελφή του Κώνστα Διμισκή και πρώτη εξαδέλφη του ονομαστού Γεωργίου Μπακόλα […]».
Έπειτα ο γραμματέας του Γ. Καραϊσκάκη, Γεώργιος Γαζής, αναφέρει «Ο Γεώργιος Καραϊσκάκης κατήγετο από την Άρταν από το χωρίον Σκουληκαριά».
Τέλος, ο Δημήτριος Αινιάν, υπασπιστής του ήρωα της Επανάστασης και ένας από τους πιο στενούς του ανθρώπους αναφέρει, «Ο Καραϊσκάκης εγεννήθη εις το 1782 έτος. Η μήτηρ του ήτο καλογραία, γεννημένη εις το χωρίον Σκωληκοκαρία της επαρχίας Άρτης».
Ποια η σχέση του με το Μαυρομάτι Καρδίτσας;
Επομένως, δεν υπάρχει καμία σοβαρή ιστορική καταγραφή που να αναφέρεται στο Μαυρομάτι Καρδίτσας. Η σύγχυση δημιουργήθηκε καθώς μια εβδομάδα μετά την γέννηση του Γ. Καραϊσκάκη στο μοναστήρι «Κοίμησις της Θεοτόκου» στη Σκουλικαριά, ο ηγούμενος της μονής Καλλίνικος Τρίμπος, ο οποίος ήταν και θείος της μητέρας του Καραϊσκάκη (το επίθετο υπάρχει ακόμη στο χωριό), έστειλε την μητέρα με το νεογέννητο βρέφος στο μοναστήρι του Αγίου Γεωργίου στο Μαυρομάτι. Μετά από τέσσερα χρόνια η μητέρα του Γ. Καραϊσκάκη, αποφασίζει να γυρίσει πίσω. Η κατάσταση που επικρατεί όμως στο χωριό της είναι επικίνδυνη για την ίδια και το γιο της και έτσι επιλέγει να πάει στην Τούνιστα (σήμερα Σταθάς) του Βάλτου. Εκεί θα δουλέψει στο σπίτι του συγγενή της Δημητρίου Ίσκου, ο οποίος θα μεγαλώσει το γιο της. Έτσι θα πάρει και την κατάληξη -ισκάκης, δηλαδή μικρός Ίσκος καθώς και το «Καράς» λόγω του σκουρόχρωμου δέρματός του. Στα δώδεκα του χρόνια θα επιστρέψει στη Σκουλικαριά όπου θα σκοτώσει και τον πρώτο του Τούρκο.
Ελπίζω με αυτό το άρθρο η αλήθεια να αποκατασταθεί και στην κοινή γνώμη μιας και ιστορικά έχει αποκατασταθεί εδώ και πολλά χρόνια. Αξίζει να σημειωθεί πως στον δήμο Γεωργίου Καραϊσκάκη, στον οποίο ανήκει το πολύ όμορφο χωριό της Σκουληκαριάς, κάθε καλοκαίρι πραγματοποιούνται εκδηλώσεις πολιτιστικές και αθλητικές στη μνήμη του μεγάλου αγωνιστή του 1821 με εξαιρετικά μεγάλη συμμετοχή.
Ηρακλής Μίγδος: Αρχικά να σας ευχαριστήσω για το χρόνο σας και να ξεκινήσω με την πρώτη ερώτηση, με αφορμή όλα αυτά που συμβαίνουν στη Μέση Ανατολή. Η χώρα μας εδώ και κάποια χρόνια έχει πολύ στενές σχέσεις με το κράτος του Ισραήλ. Ποια πιστεύετε πως θα ήταν η σωστή στάση από πλευράς μας και πώς αυτή θα ισχυροποιούσε τη θέση μας στη παγκόσμια σκακιέρα;
Νάσος Ηλιόπουλος: Η σωστή στάση της χώρας ταυτίζεται με το Διεθνές Δίκαιο. Οτιδήποτε άλλο είναι επικίνδυνο. Αν εμείς στηρίζουμε την παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου στην Μέση Ανατολή πως θα το επικαλεστούμε απέναντι στην αναθεωρητική πολιτική του Ερντογάν ή για την κατοχή στην Κύπρο; Δυστυχώς η ΝΔ και ο Κ. Μητσοτάκης λειτουργούν ως υπάλληλοι του ακροδεξιού Νετανιάχου. Προφανώς υπάρχουν και ισχυρά οικονομικά συμφέροντα που αφορούν τόσο τα εξοπλιστικά αλλά και την σχέση με Ισραηλινές εταιρίες που όπως αυτή του παράνομου κατασκοπευτικού λογισμικού predator. Υπάρχει όμως και ένα κρίσιμο ερώτημα που αφορά σήμερα την ίδια την ανθρωπιά μας. Είμαστε η πρώτη γενιά που παρακολουθούμε και επιτρέπουμε μια γενοκτονία σε ζωντανή μετάδοση. Οι έννοιες οφείλουμε να είναι συγκεκριμένες και να κουβαλούν το βάρος τους. Αυτό που διαπράττει σήμερα το Ισραήλ είναι γενοκτονία. Ευτυχώς ο ελληνικός λαός έχει δείξει μέσα από τις κινητοποιήσεις του ότι η ντροπή της Ελληνικής κυβέρνησης, η στήριξη δηλαδή της γενοκτονίας, δεν θα γίνει ντροπή της χωράς. Με βάση τα παραπάνω η στάση είναι αυτονόητη: απαιτούνται κυρώσεις στο Ισραήλ και διακοπή οικονομικής και στρατιωτικής συνεργασίας. Οτιδήποτε άλλο είναι ταυτόχρονα απάνθρωπο και επικίνδυνο.
Ηρακλής Μίγδος: Τους τελευταίους μήνες, με την υπόθεση των Τεμπών, είδαμε τα περισσότερα κόμματα της αντιπολίτευσης να αυξάνουν τα ποσοστά τους. Ακόμα και το, συνήθως, σταθερό δημοσκοπικά ΚΚΕ. Με εσάς δε συνέβη αυτό. Πού οφείλεται κατά την άποψή σας;
Νάσος Ηλιόπουλος: Η πολιτική κατάσταση παραμένει ρευστή και αυτό είναι σημαντικό. Ας θυμηθούμε ότι στις ευρωεκλογές είχαμε ρεκόρ αποχής και στην συνέχεια ζήσαμε τις μεγαλύτερες κινητοποιήσεις στην σύγχρονη ιστορία της χώρας. Αυτό δείχνει ότι ο κόσμος δεν έχει γυρίσει την πλάτη του συνολικά στην πολιτική, ζητάει κάτι το οποίο σήμερα οι οργανωμένες δυνάμεις και ειδικά της αριστεράς δεν έχουν καταφέρει να υπηρετήσουν. Ταυτόχρονα κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις νέες εξελίξεις από το νέο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Έχουμε μπροστά μια κυβέρνηση που λεηλατεί κανονικά το δημόσιο χρήμα, τα κοινωνικά δικαιώματα, τις ελευθερίες, τους φυσικούς πόρους. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση κανείς δεν μπορεί να δηλώνει ικανοποιημένος από την πολιτική δυναμική της αντιπολίτευσης. Εμείς επιμένουμε ότι μπορεί και πρέπει να υπάρξει μαχητική και ενωτική εναλλακτική πρόταση.
Ηρακλής Μίγδος: Έχει περάσει ήδη περισσότερο από ένας χρόνος από την ψήφιση του νόμου για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Εσείς ήσασταν αντίθετοι και αγωνιστήκατε να μη περάσει αυτό το νομοσχέδιο. Σήμερα, που όπως όλα δείχνουν είναι θέμα χρόνου τα ιδιωτικά πανεπιστήμια να έρθουν στη χώρα μας, θα συνεχίσετε τον αγώνα σας; Αν ναι, με ποιον τρόπο;
Νάσος Ηλιόπουλος: Το ελληνικό Σύνταγμα αναφέρει ελάχιστες φορές την λέξη «απαγορεύεται». Η μία αφορά την ίδρυση πανεπιστημιακών σχολών από ιδιώτες. Μία άλλη αναφορά γίνεται στο ζήτημα των βασανιστηρίων. Φαντάζεστε μια εφήμερη πλειοψηφία στο ΣτΕ να αποφάσιζε ότι αυτό το «απαγορεύεται» για τα βασανιστήρια τελικά σημαίνει «επιτρέπεται»; Αυτή η απόφαση του ΣτΕ είμαι σίγουρος ότι για πολλά χρόνια θα διδάσκεται σε μαθήματα Συνταγματικού δικαίου ως παράδειγμα ντροπής. Τίποτα όμως δεν έχει κριθεί ακόμα. Πρώτα από όλα να είναι καθαρό ότι δεν μιλάμε για πανεπιστήμια αλλά για κολλέγια που ήδη λειτουργούσαν στην χώρα και τώρα βαφτίστηκαν ΑΕΙ. Η κυβέρνηση ξέρει ότι ο νόμος είναι αντισυνταγματικός και ότι οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να ακυρωθεί. Για αυτό ο στόχος τους είναι η αναθεώρηση του Α16 έτσι ώστε να κλειδώσουν αυτή την αντιμεταρρύθμιση. Αναθεώρηση του Α16 θα φέρει αργά ή γρήγορα δίδακτρα και στα δημόσια ΑΕΙ. Το επιχείρημα θα είναι ακριβώς αυτό του «αθέμιτου ανταγωνισμού». Κάπως έτσι θα ήθελε η κυβέρνηση να φτάσουμε σε αυτό που είχε πει ο Κ. Μητσοτάκης ότι ένα παιδί από εργατικές λαϊκές γειτονιές όπως το Περιστέρι δεν χρειάζεται να σπουδάσει αλλά να γίνει ψυκτικός. Η αναθεώρηση λοιπόν του Α16 δεν θα είναι καθόλου εύκολη, η κυβέρνηση θα φάει τα μούτρα της όπως έγινε και το 2006-2007 με το μεγάλο εκπαιδευτικό κίνημα. Αυτό σημαίνει ότι αργά ή γρήγορα ο συγκεκριμένο νόμος θα ακυρωθεί.
Ηρακλής Μίγδος: Σαν Νέα Αριστερά αλλά και προσωπικά εσείς, είστε υπέρ των συμμαχιών και τον κοινών μετώπων; Αν ναι, κάτω από ποιες προϋποθέσεις;
Νάσος Ηλιόπουλος: Η Νέα Αριστερά από την πρώτη στιγμή έχει μιλήσει για την ανάγκη ενός Λαϊκού Μετώπου έτσι ώστε να απαλλαγεί η χώρα από την σημερινή πολιτική. Το κρίσιμο εδώ είναι το περιεχόμενο της πολιτικής πρότασης. Ας γίνω συγκεκριμένος: πριν λίγες μέρες ο κ. Πιερακάκης δήλωσε ότι δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για την επαναφορά του 13ου και 14ου μισθού για τους εργαζόμενους στο δημόσιο. Αυτό σημαίνει ότι πχ εκπαιδευτικοί θα πρέπει να συνεχίσουν να ζουν με 800 ευρώ. Την ίδια στιγμή η έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδας δείχνει ότι η κυβέρνηση υλοποιεί φοροαπαλλαγές που αφορούν την κερδοφορία επιχειρήσεων της τάξης των 10 δις. Κοιτάξτε την αντίθεση: η οικονομία αντέχει 10 δις φοροαπαλλαγές αλλά δεν αντέχει λιγότερα από 2 δις που θα είναι ο 13ος και 14ος μισθός. Η χώρα αντέχει 410 εκ πρόστιμο για τον ΟΠΕΚΕΠΕ και σχεδόν άλλα τόσα από την ζημία που έχει ήδη γίνει, αλλά δεν αντέχει να διπλασιάσει τους μισθούς στο Ιατρικό προσωπικό με κόστος 500 εκ. Μέρος του κατώτατου μισθού σήμερα φορολογείται με 9% ακόμα και με 22% και τα μερίσματα με το ντροπιαστικό 5%. Άρα το πρώτο κρίσιμο είναι μια διαφορετική οικονομική πολιτική για τους μισθούς, την στέγαση, τα εργασιακά δικαιώματα, το ιδιωτικό χρέος και την φορολογία. Μία πολιτική που θα διευρύνει τα δικαιώματα των πολλών και θα μειώσει τα προνόμια των λίγων. Δεύτερο κρίσιμο ζήτημα σήμερα είναι η αντίθεση στην στροφή στην πολεμική οικονομία και τους υπερεξοπλισμούς που συμβαίνει στην Ευρώπη, μία αντίθεση που δυστυχώς εκφράστηκε κεντρικά μόνο από την στάση της Ισπανίας.
Ηρακλής Μίγδος: Ποια είναι τα βασικά σημεία των θέσεων του ΣΥΡΙΖΑ που μέχρι στιγμής σας εμποδίζουν να επιστρέψετε;
Νάσος Ηλιόπουλος: Ζητούμενο εδώ είναι η ευρύτερη δυνατή συνεργασία, όχι η συγχώνευση. Σε αυτή την συζήτηση εμείς είμαστε καθαροί στο περιεχόμενο από την αρχή. Η αντιπαράθεση στο πρόγραμμα υπέρ-εξοπλισμών του Κ. Μητσοτάκη πρέπει να είναι καθαρή. Για δύο βασικούς λόγους: μία χώρα που θα δαπανήσει 25 δις για εξοπλισμούς δεν θα κάνει τις απαραίτητες επενδύσεις στις υποδομές, στην υγεία, στην εκπαίδευση και στο κοινωνικό κράτος. Ταυτόχρονα η χώρα έχει πληρώσει πολύ ακριβά την διαφθορά των εξοπλιστικών και για να το πω διαφορετικά δεν εμπιστευόμαστε τον Κ. Μητσοτάκη να διαχειριστεί 5 ευρώ όχι 25 δις. Δεν γίνεται Αριστερές δυνάμεις να υπερψηφίζουν τα εξοπλιστικά του Μητσοτάκη στην Βουλή. Δεύτερο κρίσιμο πεδίο είναι αυτό της φορολογίας. Χωρίς την κατάργηση των προκλητικών φοροαπαλλαγών που απολαμβάνει σήμερα ο πλούτος και τα κέρδη δεν μπορεί να υπάρξει μια εναλλακτική πολιτική. Η Αριστερά δεν μπορεί να είναι η παράταξη των λιγότερων φόρων αλλά των δίκαιων φόρων. Τρίτο πεδίο είναι η προστασία από την κλιματική κρίση και τις περιβαλλοντικές καταστροφές. Η Ελλάδα βρίσκεται στο hot spot της κλιματικής κρίσης. Αυτό αφορά το νερό, την τροφή, το γεγονός ότι οι πόλεις μας γίνονται αφόρητες, την ποιότητα του αέρα και θανάτους που προκαλεί σε πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη και τα Ιωάννινα. Αυτό απαιτεί συνολική αναθεώρηση απέναντι σε ζητήματα όπως πχ οι εξορύξεις.
Ηρακλής Μίγδος: Μιας και φημολογείται η ίδρυση νέου κόμματος από τον Αλέξη Τσίπρα, ποια είναι η άποψη σας πάνω σε αυτό; Μπορεί ο Τσίπρας να ενώσει την κεντροαριστερά και να αποτελέσει μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης;
Νάσος Ηλιόπουλος: Όπως ανέφερα και προηγούμενα το ζητούμενο είναι το περιεχόμενο και η πολιτική πρόταση. Όποια πρόταση κινηθεί σε λογικές «μέσου όρου» όπως πχ έκανε η Γερμανική Σοσιαλδημοκρατία απλά θα οδηγήσει στην ήττα και στην περεταίρω ενίσχυση της ακροδεξιάς. Ο σημερινός κατακερματισμός δεν είναι αιτία της ήττας αλλά αποτέλεσμα της.
Ηρακλής Μίγδος: Κλείνοντας, το κόμμα σας αποτελείται από «πρωτοκλασάτα» στελέχη της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ. Από όταν διασπαστήκατε όμως υιοθετήσατε μια πιο αντισυστημική ρητορική. Πόσο αντισυστημικό μπορεί να είναι ένα κόμμα που αποτελείται από πρώην υπουργούς;
Νάσος Ηλιόπουλος: Επιτρέψτε μου να πω ότι ο όρος «αντισυστημικός» προσπαθεί να περιγράψει τόσα πολλά πράγματα που καταλήγει να μην σημαίνει τίποτα. Το ίδιο συνέβη και την περίοδο της κρίσης με την έννοια «λαϊκισμός». Θα κατανοήσουμε καλύτερα την πολιτική γεωγραφία αν στρέψουμε τα μάτια μας σε συγκεκριμένα ερωτήματα όπως το ζήτημα της σύγκρουσης ανάμεσα στην ενίσχυση ενός κοινωνικού κράτους ή την κυριαρχία της «ελεύθερης» αγοράς, το ζήτημα της στάσης απέναντι στον πόλεμο και την ευρωπαϊκή στροφή στην πολεμική οικονομία, το ζήτημα της σύγκρουσης ανάμεσα στην δημοκρατία και τον αυταρχισμό, το ζήτημα της κλιματική κρίσης. Οι παραπάνω είναι συγκεκριμένες πολιτικές τομές στο σήμερα και όχι αφηρημένες κατασκευές που περισσότερο δείχνουν μια ευκολία και θεωρητική οκνηρία. Τώρα σε σχέση με την Νέα Αριστερά, κάθε θέση πρέπει να κρίνεται μέσα στην συγκυρία και την πολιτική στιγμή που εκφράζεται και άρα τις δυνατότητες που υπάρχουν. Μέσα σε πολύ πιο δύσκολες συνθήκες συμμετείχα σε μία κυβέρνηση που επανέφερε τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας, κατήργησε τον υποκατώτατο μισθό για τους κάτω των 25, αυξήσαμε τον κατώτατο μισθό 11%, με τον πληθωρισμό να είναι κάτω από 1% και το ρεύμα να μην έχει ανέβει ούτε ένα ευρώ από το 2015-2019. Προφανώς υπάρχουν και μετατοπίσεις αλλά κατά την γνώμη μου είναι αυτονόητο. Γίνεται σήμερα κάποιος να μην βλέπει ότι στο ζήτημα των κερδών και του μισθού, στο ζήτημα του πολέμου και στο ζήτημα της κλιματική κρίσης δεν απαιτούνται πιο ριζοσπαστικές λύσεις; Ο δογματισμός είναι κακός σύμβουλος και η ανανέωση αποτελεί απαραίτητο στοιχείο για την πολιτική δράση και οργάνωση.
Στη χθεσινή εκπομπή του Τάκη Χατζή στο one, βρέθηκε καλεσμένος ο Γιώργος Καρατζαφέρης. Μπορεί να μην πολιτεύεται πια αλλά συχνά πυκνά σχολιάζει δημοσίως την επικαιρότητα. Είναι από τους θερμότερους υποστηρικτές της κυβέρνησης Μητσοτάκη και δε το κρύβει. Στη χθεσινή του λοιπόν δημόσια εμφάνιση, υποστήριξε πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα εγκαταλείψει το αξίωμα του πρωθυπουργού μέσα στο 2026 για να αναλάβει την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και πως θα τον διαδεχθεί ο Νίκος Δένδιας. Η δήλωση αυτή του Γιώργου Καρατζαφέρη έχει μεγάλη βαρύτητα αν αναλογιστούμε τις πολύ στενές σχέσεις που είχε με τον πατέρα του Έλληνα Πρωθυπουργού και γενικότερα την οικογένεια Μητσοτάκη. Το συγκεκριμένο σενάριο το είχα υποστηρίξει και εγώ ο ίδιος τέσσερις μήνες πριν, συγκεκριμένα στις 23 Ιανουαρίου, με άρθρο μου στο Money&Life. Ας θυμηθούμε μερικά πράγματα από αυτά που είχα γράψει τότε.
“Αυτή τη στιγμή, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου είναι ο Πορτογάλος Αντόνιο Κόστα, του οποίου η θητεία λήγει το 2026. Στην Ευρώπη φημολογείται πως ο Κ. Μητσοτάκης καλοκοιτάζει τη θέση του Κόστα εδώ και καιρό, και οι Ευρωπαίοι ηγέτες φαίνονται δεκτικοί σε ένα τέτοιο σενάριο. Επίσημες δηλώσεις δεν έχουμε φυσικά – έτσι κι αλλιώς, ποτέ κανείς δεν παίζει πολιτικά παιχνίδια με ανοιχτά χαρτιά.
Επομένως, πού καταλήγει αυτός ο συλλογισμός; Ο Κ. Μητσοτάκης έκανε μια επιλογή η οποία θα του λύσει τα χέρια εγχώρια, καθώς θα μπορεί να κάνει ό,τι θέλει έχοντας για Πρόεδρο της Δημοκρατίας έναν υπερκομματικό στρατιώτη μέχρι και το 2026, όπου και θα σηκώσει πανιά για αλλού.
Τώρα τι προβλέπεται από το Σύνταγμά μας; Υπάρχουν δύο ενδεχόμενα. Το πρώτο είναι το κυβερνόν κόμμα να εκλέξει αντικαταστάτη του μέχρι τις εκλογές, και το δεύτερο να πάει η χώρα σε πρόωρες εκλογές. Και τα δύο θα ήταν αρκετά πιθανά σενάρια.
Φυσικά, ό,τι από τα δύο και αν γίνει, κερδισμένος θα είναι ο Ν. Δένδιας, ο οποίος είναι ξεκάθαρο καιρό τώρα πως θα ήθελε να ηγηθεί της ΝΔ, και η βάση του κόμματος δείχνει να τον θέλει πολύ.“
Οι δηλώσεις για την άρση της μονιμότητας στο δημόσιο δίνουν και παίρνουν. Πρώτος από όλους ξεκίνησε ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης και τη σκυτάλη πήραν οι πρωτοκλασάτοι υπουργοί και οι φιλοκυβερνητικοί δημοσιογράφοι.
Κάπου εδώ θα πρέπει να θυμηθούμε τον λόγο ύπαρξης μονιμότητας στο δημόσιο. Θα πάμε πολύ πίσω, στην εποχή του Ελευθερίου Βενιζέλου, όταν η αλλαγή κυβέρνησης σήμαινε και αλλαγή του δημοσίου προσωπικού. Κάθε κυβέρνηση δηλαδή έδιωχνε τους προηγούμενους και τοποθετούσε τους δικούς της ψηφοφόρους, δημιουργώντας έτσι ένα κράτος ρουσφετιών. Αυτό το άλλαξε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, νομοθετώντας τη μονιμότητα στο δημόσιο ώστε το κράτος να έχει συνέχεια και να γίνει πιο λειτουργικό και αποτελεσματικό.
Από τότε πέρασαν πολλά χρόνια. Τα ρουσφέτια δε σταμάτησαν ενώ η μονιμότητα του δημοσίου περισσότερο κακό έκανε παρά καλό. Οι δημόσιοι υπάλληλοι επαναπαυθήκαν και το κράτος άρχισε σιγά-σιγά να υπολειτουργεί. Γαλουχήθηκαν ολόκληρες γενιές με την άποψη πως στο δημόσιο μπαίνεις για να κάθεσαι. Το μεγάλο όνειρο του μέσου Έλληνα ήταν (μπορεί και να είναι ακόμα) μια θέση στο δημόσιο χωρίς να καταλαβαίνει πως ένα λειτουργικό δημόσιο πρώτα από όλους ωφελεί τον ίδιο.
Όλη αυτή η κατάσταση έδωσε το πάτημα στη σημερινή κυβέρνηση να θέλει μέσω αξιολογήσεων να βαθμολογεί και να «προβιβάζει» ή να «κόβει». Σίγουρα και οι δημόσιοι υπάλληλοι θα πρέπει να αξιολογούνται όπως και οι υπάλληλοι του ιδιωτικού τομέα όμως, πώς θα εξασφαλίζεται η αξιοκρατία; Πώς θα είμαστε σίγουροι ότι δε θα επιστρέψουμε στις εποχές που αλλαγή κυβέρνησης σήμαινε και αλλαγή δημοσίου προσωπικού; Πώς θα είμαστε σίγουροι ότι μια απόλυση ενός δημοσίου υπαλλήλου δε θα είναι απλώς μια εκδικητική πράξη για τη συνδικαλιστική του δράση;
Όλα αυτά –και πολλά άλλα- είναι ερωτήματα που καλείται να απαντήσει η κυβέρνηση αν θέλει να μας πείσει πως η άρση της μονιμότητας γίνεται με αγνές προθέσεις και πως τα κίνητρα της δεν είναι άλλα.
Σάλος έχει ξεσπάσει τις τελευταίες μέρες με την κατάρρευση της τοιχογραφίας των δελφινιών στο παλάτι της Κνωσού. Αμέσως μετά, για να δέσει το γλυκό, ήρθε και η διαφήμιση γνωστής εταιρείας αθλητικών ειδών με φόντο… την ακρόπολη. Μέρες τώρα μονοπωλεί την ενημέρωση η αδιαφορία της πολιτείας για την πολιτιστική μας κληρονομιά και τα ρεπορτάζ δίνουν και παίρνουν. Μα ας είμαστε ειλικρινείς. Πέσαμε από τα σύννεφα;
Η χώρα μας έχει την ευλογία να έχει μια τόσο πλούσια και βαριά ιστορία που συνεχώς αποδεικνύεται πως δεν είμαστε ικανοί να διατηρήσουμε. Η αδιαφορία του κράτους για τον πολιτισμό όμως, ήρθε μετά από την απαξίωση από τους ίδιους τους πολίτες.
Αρχικά, να τονίσουμε πως η πολιτιστική κληρονομιά μας δεν έγκειται μόνο στην αρχαιότητα. Έχουμε την ευλογία να διαβάζουμε από το πρωτότυπο και όχι από μετάφραση, Ελύτη, Σεφέρη, Καβάφη, Ρίτσο, Καρυωτάκη, Καζαντζάκη και η λίστα με τα ονόματα δεν έχει τελειωμό. Έχουμε την ευλογία να έχουμε στο θέατρο προσωπικότητες όπως ο Κάρολος Κουν, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, ο Ιάκωβος Καμπανέλης και ούτω καθεξής. Θα μπορούσα να κάνω το ίδιο για όλες τις μορφές της τέχνης καθώς τα ονόματα είναι αμέτρητα και η προσφορά τους τεράστια αλλά δε θέλω να κουράσω. Η ουσία ποια είναι όμως; Πόσοι Έλληνες ενδιαφέρθηκαν να μελετήσουν την πλούσια λογοτεχνική μας παράδοση; Πόσοι Έλληνες προτίμησαν αντί να πάνε στο γήπεδο να επισκεφθούν μια έκθεση ζωγραφικής του Τσαρούχη; Πόσοι Έλληνες προτίμησαν να πάνε στο θέατρο αντί για τα μπουζούκια;
Μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχει το σχολείο. Θυμάμαι από τα μαθητικά μου χρόνια πως η ώρα της λογοτεχνίας ήταν η ώρα του… ύπνου ή η ώρα που κάναμε τις ασκήσεις του φροντιστηρίου. Φυσικά δε χρειάζεται να μιλήσω για τα μαθήματα της μουσικής και των εικαστικών. Τις περισσότερες φορές δε γινόντουσαν καθόλου.
Δε πρέπει να τα ρίχνουμε όμως όλα στο σχολείο και το εκπαιδευτικό σύστημα. Πόσες οικογένειες είναι αυτές που θα πάρουν για δώρο στο παιδί τους ένα καλό βιβλίο αντί για το νέο iphone; Πόσες οικογένειες είναι αυτές που θα περάσουν ποιοτικό χρόνο σε κάποιο μουσείο ή σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο; Η επίσκεψη σε ένα μουσείο ή η αγορά ενός βιβλίου είναι πολύ πιο οικονομική από τα δώρα τεχνολογίας που επιλέγουν να κάνουν οι γονείς στα παιδιά τους για να τους δείξουν την αγάπη τους. Ο λόγος που δε τα επιλέγουν είναι πως απαιτείται περισσότερος κόπος και χρόνος για να κάνουν το παιδί να καταλάβει την πραγματική αξία ενός «πνευματικού» δώρου. Επιλέγουν, λοιπόν, τον εύκολο δρόμο κάνοντας στην ουσία κακό στο ίδιο τους το παιδί και κατ’ επέκταση σε ολόκληρη τη κοινωνία, διαμορφώνοντας έτσι μια ακαλλιέργητη και πνευματικά ανάπηρη μάζα.
Γιατί πέφτουμε λοιπόν από τα σύννεφα που η κυβέρνηση παραμελεί τους αρχαιολογικούς χώρους; Δείξαμε ποτέ στις κυβερνήσεις μας πως ενδιαφερόμαστε για την πολιτιστική μας κληρονομιά; Τόσα χρόνια δείχνουμε ενδιαφέρον για τον πολιτισμό μας μόνο όταν αυτός μπορεί να συνδεθεί με τον τουρισμό και με το οικονομικό όφελος. Ας μη περιμένουμε λοιπόν από καμιά κυβέρνηση να είναι κάτι άλλο από αυτό που είμαστε εμείς οι ίδιοι. Ας ενδιαφερθούμε πρώτα εμείς για να έχουμε μετά το δικαίωμα να διαμαρτυρηθούμε. Όσο κλισέ και αν ακούγεται, κάθε αλλαγή ξεκινάει από εμάς.
Ο Ρένος Χαραλαμπίδης είναι από εκείνες τις προσωπικότητες του ελληνικού σινεμά που δεν χρειάζονται ιδιαίτερες συστάσεις. Με μια πορεία που ξεκινά σκηνοθετικά το 1997, όταν μας σύστησε το «No Budget Story» –μια ασπρόμαυρη ρομαντική ιστορία χαμηλού κόστους αλλά υψηλής ευαισθησίας–, ο Χαραλαμπίδης κατάφερε να αφήσει το στίγμα του από την πρώτη κιόλας εμφάνιση. Το 2000 ήρθαν τα «Φτηνά Τσιγάρα», που έκτοτε απέκτησαν φανατικό κοινό, ενώ το 2005 μετέφερε στον κινηματογράφο το μυθιστόρημα του Πέτρου Τατσόπουλου «Η Καρδιά του Κτήνους», δίνοντάς του τη δική του σκοτεινή ματιά.
Ακολούθησαν τα «4 Μαύρα Κουστούμια» το 2010, και πιο πρόσφατα –πριν από έναν χρόνο– η πέμπτη του ταινία, «Νυχτερινός Εκφωνητής». Έργα διαφορετικά μεταξύ τους, αλλά όλα φέρουν τη σφραγίδα του: έναν συνδυασμό λογοτεχνικού βάθους, χιούμορ και μελαγχολίας.
Στην πορεία του απέσπασε σημαντικές διακρίσεις, μεταξύ των οποίων το Κρατικό Βραβείο Ποιότητας Πρωτοεμφανιζόμενου Σκηνοθέτη και το Βραβείο Β’ Ανδρικού Ρόλου για τον Γιώργο Βουλτζάτη στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, καθώς και το FIPRESCI στο Φεστιβάλ Κωνσταντινούπολης.
Ηρακλής Μίγδος: Και για την τελευταία σας ταινία, Ο Νυχτερινός Εκφωνητής, όπως και για τα «Φθηνά Τσιγάρα» δεχτήκατε πολύ σκληρή κριτική. Πιστεύετε πως υπάρχει αδυναμία των κριτικών να αντιληφθούν τα νοήματα των ταινιών σας ή τα αίτια είναι άλλα;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Όχι, δε πιστεύω πως οι κριτικοί δε μπορούν να πιάσουν τα νοήματα των ταινιών μου, απλώς τα νοήματα αυτά τότε δεν είχαν κάποια αξία. Πιστεύω πως οι κριτικοί έχουν χάσει την επαφή τους με τον κόσμο και πια κινούνται μόνο στο επίπεδο της δημοσιογραφίας και όχι της κριτικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε ούτε έναν κριτικό κινηματογράφου που να έχει σπουδάσει θεωρεία. Σε γενικές γραμμές είναι δημοσιογράφοι. Βέβαια είμαι ανοιχτός στην κριτική, μου αρέσει να διαβάζω κριτικές. Δεν είμαι από αυτούς που είναι θυμωμένοι με τους κριτικούς παρόλο που δεν έχουν γράψει καλά για εμένα. Τους βλέπω με συμπάθια αλλά δε τους παίρνω και πολύ στα σοβαρά.
Ηρακλής Μίγδος: Οι πρωταγωνιστές των ταινιών σας χαρακτηρίζονται από ρομαντισμό και από μια ερημίτικη/φιλοσοφική διάθεση. Πόσο σχέση έχουν με εσάς;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Είναι όλοι ένα κομμάτι του εαυτού μου. Άλλοτε μικρότερο, άλλοτε μεγαλύτερο. Οι ταινίες μου είναι ημι-αυτοβιογραφικές και όχι απόλυτα αυτοβιογραφικές. Ασφαλώς υπάρχουν στιγμές της ζωής μου που εντάσσονται αλλά στη μεγάλη πλειοψηφία τους είναι δραματουργικά έργα. Δε κάμω ντοκιμαντέρ για εμένα.
Ωραία Σπαρτσή: Πολλοί νέοι σήμερα, βλέποντας και τις ταινίες σας, νοσταλγούν εποχές που δεν έζησαν. Πώς εξηγείτε αυτή τη ρομαντικοποίηση του παρελθόντος;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Συμβαίνει σε όλες τις γενιές αυτό. Συνέβη και στη δική μου. Όλες οι εποχές είναι μαγικές όπως επίσης και το παρόν είναι υπέροχο. Εμένα προσωπικά δε μου αρέσει η νοσταλγία του παρελθόντος. Θέλω να ζω το εδώ και το τώρα γιατί η νοσταλγία κρύβει και αυταπάτες… θυμάσαι μόνο τα καλά και ποτέ τα κακά. Νομίζω πως η νοσταλγία μιας άλλης εποχής δηλητηριάζει το παρόν.
Ηρακλής Μίγδος: Οι ταινίες σας αγγίζουν τον έρωτα με έναν ιδιαιτέρως ρομαντικό τρόπο. Έχει αλλάξει σήμερα ο τρόπος που αντιμετωπίζουν οι νέοι τον έρωτα;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Δυστυχώς δε ξέρω τους νέους τόσο καλά. Έχω απομακρυνθεί από τη νέα γενιά. Πάντα όμως υπήρχαν και κυνικοί και ρομαντικοί και ποιητές. Θέλω να πιστεύω πως η νέα γενιά δεν είναι ένα πράγμα. Είναι πολλά πράγματα, όπως και κάθε ηλικιακή ομάδα.
Ηρακλής Μίγδος: Έχετε δηλώσει στο παρελθόν πως δε καβαλήσατε ποτέ το καλάμι καθώς εξ αρχής είχατε βάλει πολύ ψηλά τον πήχη. Κοιτώντας πίσω, νοιώθετε περήφανος για την καλλιτεχνική σας πορεία;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Περήφανος ναι είμαι, δεν είμαι τρελός όμως. Δεν ανακάλυψα την πενικιλίνη. Εντάξει, έκανα ταινίες, θέατρο και τηλεόραση. Ήταν ένα κομμάτι της δουλειάς μου. Ξέρεις Ηρακλή, όταν κάτι είναι προϊόν μεγάλου κόπου και ρίσκου δε μπορείς να καβαλήσεις το καλάμι γιατί ξέρεις πως πίσω από όλα αυτά κρύβεται πολύ οδύνη.
Ηρακλής Μίγδος: Σήμερα, ποια είναι η σχέση των νέων με τον κινηματογράφο;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Την νέα γενιά η αλήθεια είναι πως την βλέπω πολύ σινεφίλ και ενημερωμένη. Ο κινηματογράφος από την άλλη πρέπει να επαναπροσδιοριστεί. Δεν είναι αυτό που ήταν σαν τέχνη. Όπως και η όπερα που ξεκίνησε σαν λαϊκό τραγούδι.
Ωραία Σπαρτσή: Μέσα από τις ταινίες σας βλέπουμε μια συνεχή αναζήτηση του εαυτού σας. Τι συμβουλή θα δίνατε σε έναν νέο που ψάχνει τον εαυτό του;
Ρένος Χαραλαμπίδης: Η αναζήτηση του εαυτού δε τελειώνει ποτέ. Η συμβουλή που θα έδινα λοιπόν είναι η εξής. Ψάχνε τον εαυτό όχι όμως μακριά από τον εαυτό σου. Ψάξε κοντά στις ρίζες σου με βάση τα δικά σου όνειρα και όχι κάποιου άλλου. Ψάχνε τον εαυτό σου κοντά στα δικά σου πλαίσια.
Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στον Ηρακλή Μίγδο και την Ωραία Σπαρτσή, για την εκπομπή «Το Τέταρτο» του Ραδιοφωνικού Σταθμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.
