Κάτω από τα ραντάρ: Η Δικαιοσύνη που αργεί, συμμετέχει

Δεν χρειάζεται πια να μιλάμε αφηρημένα για τη Δικαιοσύνη στην Ελλάδα. Τα παραδείγματα είναι εδώ. Είναι γνωστά. Και είναι επαναλαμβανόμενα.

Υποθέσεις που συγκλόνισαν την κοινωνία, που άνοιξαν δημόσιες συζητήσεις, που δημιούργησαν προσδοκία κάθαρσης – παραμένουν επί χρόνια σε εκκρεμότητα, σε στάδιο «έρευνας», σε φάση αναμονής. Και όσο ο χρόνος περνά, η δικαιοσύνη δεν καθυστερεί απλώς. Ξεθωριάζει.

Σε μεγάλες υποθέσεις με κοινωνικό και πολιτικό βάρος – δυστυχήματα, σκάνδαλα, υποκλοπές, θεσμικές εκτροπές – το μοτίβο είναι γνώριμο: αρχική ένταση, δημόσια υπόσχεση διερεύνησης, πολύχρονη διαδικασία, και τελικά μια κοινωνία που κουράζεται να περιμένει. Όχι επειδή δεν την αφορά. Αλλά επειδή καταλαβαίνει ότι η αναμονή λειτουργεί ως φίλτρο λήθης.

Η καθυστέρηση δεν είναι απλώς γραφειοκρατική αδυναμία. Είναι ο πιο ήσυχος τρόπος να εκτονωθεί η κοινωνική πίεση χωρίς να υπάρξει πραγματική λογοδοσία.

Όταν τραγωδίες με ανθρώπινες απώλειες παραμένουν για χρόνια χωρίς τελική απόδοση ευθυνών, το μήνυμα που εκπέμπεται δεν είναι «η Δικαιοσύνη είναι σχολαστική». Είναι ότι ο χρόνος μπορεί να προστατεύσει περισσότερο από τον νόμο. Οι συγγενείς περιμένουν. Η κοινωνία παρακολουθεί. Και το κράτος σιωπά πίσω από διαδικασίες. Αυτό δεν λέγεται θεσμική σοβαρότητα. Λέγεται αδυναμία να σταθείς στο ύψος της ευθύνης.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται και σε υποθέσεις πολιτικής ή οικονομικής φύσης. Δικογραφίες αλλάζουν χέρια. Αρμοδιότητες μεταφέρονται. Και η ουσία χάνεται μέσα στον χρόνο. Όταν μια υπόθεση κρατά τόσο ώστε κανείς πια να μη θυμάται γιατί ξεκίνησε, τότε η Δικαιοσύνη μπορεί να έχει κινηθεί τυπικά – αλλά έχει αποτύχει ουσιαστικά. Γιατί η δικαίωση που έρχεται όταν έχει εξαντληθεί η κοινωνική μνήμη, δεν αποκαθιστά. Απλώς κλείνει φακέλους.

Το πιο επικίνδυνο στοιχείο δεν είναι οι ίδιες οι καθυστερήσεις. Είναι ότι αρχίζουμε να τις θεωρούμε φυσιολογικές. «Έτσι είναι η Δικαιοσύνη». «Θέλει χρόνο». «Δεν γίνεται αλλιώς». Και κάπου εκεί, η κοινωνία παραιτείται από την απαίτηση για λογοδοσία. Όχι γιατί δεν πιστεύει στη Δικαιοσύνη, αλλά γιατί δεν πιστεύει πια ότι θα τη δει εγκαίρως.

Η Δικαιοσύνη δεν αποτυγχάνει μόνο όταν αθωώνει ή καταδικάζει λάθος. Αποτυγχάνει όταν αργεί τόσο ώστε να μη σημαίνει τίποτα. Και σε μια χώρα όπου οι μεγάλες υποθέσεις σέρνονται μέχρι να πάψουν να πονάνε, το πρόβλημα δεν είναι νομικό. Είναι βαθιά πολιτικό και κοινωνικό. Γιατί όταν ο χρόνος γίνεται σύμμαχος της εξουσίας και αντίπαλος της αλήθειας, τότε η Δικαιοσύνη δεν είναι απλώς αργή. Είναι μέρος του προβλήματος.