Είναι 8 Μαρτίου του 2026. Ανοίγεις τα social media και η οθόνη πλημμυρίζει από μια ομογενοποιημένη, παστέλ αισιοδοξία. Εταιρείες καλλυντικών υπενθυμίζουν στις γυναίκες πόσο «δυνατές» είναι, προσφέροντας εκπτωτικούς κωδικούς για το “self-care” τους. Τράπεζες και πολυεθνικές ντύνουν τα λογότυπά τους στα μωβ, γιορτάζοντας το “empowerment” και την «πολύπλευρη γυναικεία φύση». Και κάπου εκεί, ανάμεσα στις χορηγούμενες αναρτήσεις για τη γυναικεία ηγεσία, σκάει άλλη μια είδηση για μια γυναίκα που δεν πρόλαβε να γυρίσει σπίτι της.
Αυτή η ακραία γνωστική ασυμφωνία (cognitive dissonance) δεν είναι απλώς μια κοινωνική υποκρισία. Είναι ένας ψυχολογικός πόλεμος φθοράς. Η σύγχρονη εκδοχή της Ημέρας της Γυναίκας έχει μετατραπεί σε ένα μνημειώδες, συλλογικό gaslighting. Από τη μία, η ελεύθερη αγορά προσπαθεί να πείσει ότι το πρόβλημα έχει λυθεί, ότι οι ευκαιρίες είναι ίσες και ότι το μόνο που λείπει είναι λίγη ακόμα «αυτοπεποίθηση». Από την άλλη, το ένστικτο επιβίωσης στον σκοτεινό δρόμο της επιστροφής υπενθυμίζει τον βαθύ, αρχέγονο φόβο.
Η Εμπορευματοποίηση της Ενδυνάμωσης
Ψυχολογικά, το να βομβαρδίζεται κανείς με το αφήγημα του «μπορείς να τα έχεις όλα» σε μια κοινωνία που εξακολουθεί να τιμωρεί τη θηλυκότητα, δημιουργεί ένα τοξικό μείγμα ενοχής και εξάντλησης. Ο εταιρικός φεμινισμός (corporate feminism) μεταθέτει την ευθύνη της αλλαγής από το σύστημα στο άτομο. Αν μια γυναίκα δεν πετυχαίνει, δεν φταίει ο συστημικός σεξισμός· φταίει που δεν «πίστεψε αρκετά στον εαυτό της» ή που δεν «διεκδίκησε τη θέση της». Αυτή η ατομικιστική προσέγγιση της χειραφέτησης απομονώνει τα υποκείμενα, στερώντας τους το πιο βασικό θεραπευτικό εργαλείο: τη συλλογικότητα.
Η Γεωπολιτική της Εταιρικής Ηθικής και η Επιλεκτική Ενσυναίσθηση
Αυτή η εταιρική «ευαισθησία», ωστόσο, δεν είναι απλώς ρηχή· είναι αυστηρά γεωγραφική και υπολογισμένη με όρους αλγορίθμου και κέρδους. Η γνωστική ασυμφωνία εκτοξεύεται όταν παρατηρήσει κανείς τη διπλή ζωή των πολυεθνικών. Οι ίδιες εταιρείες που σήμερα στον δυτικό κόσμο βάφουν τα λογότυπά τους ροζ για την 8η Μαρτίου (ή στα χρώματα του ουράνιου τόξου τον Ιούνιο για το Pride), στα υποκαταστήματά τους στη Μέση Ανατολή τηρούν σιγή ιχθύος.
Εκεί, όπου η καταπίεση των γυναικών και των LGBTQ+ ατόμων είναι θεσμοθετημένη και ο ακραίος συντηρητισμός επιβάλλεται με τη βία, δεν υπάρχουν ούτε πολύχρωμα slogans, ούτε καμπάνιες συμπερίληψης. Τα λογότυπα παραμένουν αυστηρά «ουδέτερα». Ακόμα πιο εξοργιστική είναι η στάση τους απέναντι στους πολέμους και τις γεωπολιτικές σφαγές που αποδεκατίζουν αμάχους. Το σύγχρονο corporate marketing επιλέγει να μην έχει καμία απολύτως θέση για τη φρίκη του πολέμου, διότι η καταδίκη της αιματοχυσίας ίσως κοστίσει ακριβά συμβόλαια ή προκαλέσει «επικοινωνιακή κρίση».
Από ψυχολογική σκοπιά, αυτή η επιλεκτική ενσυναίσθηση λειτουργεί άκρως κακοποιητικά για τον συλλογικό ψυχισμό. Επιβεβαιώνει κυνικά ότι τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν αντιμετωπίζονται ως οικουμενικές αξίες, αλλά ως εποχιακό εμπόρευμα. Όταν το σύστημα υπερασπίζεται τα δικαιώματα μόνο εκεί που είναι ασφαλές και κερδοφόρο, ενώ γυρνάει την πλάτη σε όσους βιώνουν τον πραγματικό τρόμο του πολέμου και των διώξεων, η λέξη «ενδυνάμωση» χάνει κάθε νόημα και μετατρέπεται στο απόλυτο επικοινωνιακό κενό.
Το Σύνδρομο της Υπερεπαγρύπνησης
Πίσω από τα αστραφτερά slogans, το πραγματικό ψυχολογικό κόστος του να είσαι γυναίκα γράφεται με τους όρους του νευρικού συστήματος. Η καθημερινότητα βιώνεται σε μια μόνιμη κατάσταση υπερεπαγρύπνησης (hypervigilance). Τα κλειδιά ανάμεσα στα δάχτυλα, ο υπολογισμός της πιο φωτισμένης διαδρομής, το μήνυμα «έφτασα». Αυτές δεν είναι απλώς πρακτικές προφύλαξης, αλλά συμπτώματα ενός χαμηλόβαθμου, χρόνιου τραύματος. Το γυναικείο νευρικό σύστημα βρίσκεται σε διαρκή συναγερμό (fight or flight).
Όταν ο δημόσιος χώρος βιώνεται ως δυνητική απειλή και το σπίτι (όπως αποδεικνύουν τραγικά οι στατιστικές των γυναικοκτονιών) δεν αποτελεί πάντα ασφαλές καταφύγιο, ο ψυχισμός στερείται το βασικότερο δικαίωμα: την ανεμελιά. Η κόπωση δεν είναι μόνο σωματική, είναι βαθιά νευρολογική (compassion fatigue και burnout). Πώς να γιορτάσει κανείς την «πολυπλοκότητά» του όταν ο εγκέφαλός του ξοδεύει τεράστια αποθέματα ενέργειας απλώς για να σκανάρει το περιβάλλον για κινδύνους;
Από τα Παστέλ Slogans στην Οργή
Η οργή (female rage) που ξεχειλίζει σήμερα δεν είναι μια υστερική αντίδραση, όπως συχνά επιχειρείται να παθολογικοποιηθεί. Είναι η πιο υγιής ψυχολογική απάντηση απέναντι σε ένα σύστημα που σε ακυρώνει. Είναι η προσπάθεια να σπάσει ο καθρέφτης του gaslighting που επιμένει ότι αντιδρούμε υπερβολικά.
Φέτος στις 8 Μαρτίου, ίσως η πιο ριζοσπαστική πράξη αυτοφροντίδας δεν είναι η αγορά άλλης μιας κρέμας προσώπου με έκπτωση «γιατί μας αξίζει». Η πιο ριζοσπαστική πράξη είναι να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να νιώσει τον θυμό, το πένθος για όσες λείπουν και την εξάντληση. Να αρνηθούμε την τοξική θετικότητα που προσπαθεί να καλουπώσει τον αγώνα σε εύπεπτα, ροζ γραφικά.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, η πραγματική ενδυνάμωση δεν πωλείται σε προσφορά. Κερδίζεται στον δρόμο, στην αλληλεγγύη και στην απαίτηση για το αυτονόητο: το δικαίωμα στην ύπαρξη, χωρίς εκπτώσεις και χωρίς γεωγραφικούς αστερίσκους.
Leave a Reply