Όταν τα δίκτυα αγγίζουν την εξουσία που, αν τις δει κανείς πιο προσεκτικά, αποκαλύπτουν κάτι βαθύτερο και πιο ανησυχητικό: όχι μόνο το ίδιο το γεγονός, αλλά τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η εξουσία γύρω του.
Οι πρόσφατες αποκαλύψεις γύρω από κυκλώματα εκμετάλλευσης ανθρώπων και οι σκιές που αφήνουν πιθανές διασυνδέσεις με πρόσωπα που κινούνται κοντά σε πολιτικά κέντρα δεν αποτελούν απλώς ένα ακόμη ποινικό ζήτημα. Αποτελούν ένα καθαρά πολιτικό ερώτημα: πόσο προστατευμένη είναι η δημόσια ζωή από τέτοιες γκρίζες ζώνες;
Η εμπορία ανθρώπων είναι από τα πιο σκοτεινά εγκλήματα. Αυτό είναι αδιαμφισβήτητο. Το κρίσιμο ζήτημα όμως δεν είναι μόνο η ύπαρξή της, αλλά το πώς τέτοια δίκτυα μπορούν να λειτουργούν χωρίς να γίνονται άμεσα ορατά – και ακόμη περισσότερο, πώς καταφέρνουν να κινούνται, έστω και περιφερειακά, σε χώρους όπου η εξουσία δεν είναι μακριά.
Στην ελληνική πραγματικότητα, οι αποστάσεις είναι μικρές. Οι προσωπικές σχέσεις, οι κοινωνικοί κύκλοι και οι πολιτικές διαδρομές συχνά τέμνονται. Αυτό δεν συνιστά από μόνο του πρόβλημα. Το πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή η εγγύτητα δημιουργεί μια επικίνδυνη ασάφεια: όταν δεν είναι σαφές πού τελειώνει η ιδιωτική σχέση και πού αρχίζει η θεσμική ευθύνη.
Δεν είναι δουλειά της αρθρογραφίας να αποδώσει ποινικές ευθύνες. Αυτό ανήκει στη Δικαιοσύνη. Είναι όμως ευθύνη της να θέτει τα ερωτήματα που αφορούν τη λειτουργία των θεσμών. Και το ερώτημα εδώ είναι σαφές: μπορεί μια δημοκρατία να θεωρείται θωρακισμένη όταν τέτοιες υποθέσεις αφήνουν, έστω και έμμεσα, ίχνη εγγύτητας με την εξουσία;
Η ζημιά δεν προκαλείται μόνο όταν αποδεικνύεται ένα αδίκημα. Προκαλείται ήδη από τη στιγμή που διαμορφώνεται η εντύπωση ότι η εξουσία δεν είναι επαρκώς αποστασιοποιημένη από σκοτεινά δίκτυα. Η εμπιστοσύνη δεν χάνεται με δικαστικές αποφάσεις. Χάνεται πολύ νωρίτερα, στο επίπεδο της αίσθησης δικαίου.
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο, ωστόσο, δεν είναι το ίδιο το σκάνδαλο. Είναι η εξοικείωση με αυτό. Όταν τέτοιες υποθέσεις αντιμετωπίζονται ως «μία ακόμη περίπτωση», όταν η κοινωνία δεν σοκάρεται αλλά κουράζεται, τότε η απαίτηση για διαφάνεια αρχίζει να υποχωρεί. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται το σημείο όπου κάθε μορφή παραβατικότητας – είτε κοινωνική είτε θεσμική – βρίσκει χώρο να επιβιώσει.
Η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο από μεγάλες κρίσεις ή θεαματικές συγκρούσεις. Απειλείται και από τις μικρές, επαναλαμβανόμενες σκιές που συσσωρεύονται χωρίς να προκαλούν άμεση αντίδραση. Σκιές που, όσο παραμένουν αδιευκρίνιστες, διαβρώνουν αθόρυβα την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
Και όταν αυτές οι σκιές αρχίζουν να ακουμπούν την εξουσία, τότε το ζήτημα παύει να είναι μεμονωμένο. Γίνεται δομικό.
Αυτό είναι που, για άλλη μια φορά, περνά
κάτω από τα ραντάρ.
Leave a Reply