Ο Στέφανος Ληναίος σε μια συζήτηση για την Τέχνη του Θεάτρου (Μάιος 2018)

«Ένα ποτάμι θάλασσα»

Η γνωριμία μου με τον σπουδαίο Στέφανο Ληναίο, έγινε όπως όλα τα σπουδαία της ζωής, απροσδόκητα. Ακολούθησαν πολλές συζητήσεις για το θέατρο, τη λογοτεχνία, την πολιτική, με αποκορύφωμα μια εκδήλωση την οποία διοργάνωσα το 2018 στην Π.Ε.Λ με αφορμή την επέτειο της άλωσης της Πόλης και την κυκλοφορία τότε,  του βιβλίου μου «Κωνσταντίνος ΙΑ΄Παλαιολόγος». Τότε ο Στέφανος Ληναίος ως κεντρικός ομιλητής αναφέρθηκε στη σχέση του με το έργο του Νίκου Καζαντζάκη, για την ενσάρκωση του κρητικού συγγραφέα στη βιογραφική ταινία του Γιάννη Σμαραγδή αλλά και για την ακριβή του σύντροφο  Έλλη Φωτίου.

Κ.Μ: Κύριε Ληναίε, η παρουσία σας στο ελληνικό θέατρο είναι πολυετής και ουσιαστική. Ποιο νήμα ενώνει τις επιλογές σας;

Στέφανος Ληναίος: Η πίστη στο κείμενο και στον άνθρωπο. Από το «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ»;, που αποτέλεσε σταθμό για μένα, μέχρι πιο σύγχρονες παραστάσεις, αναζητώ πάντα την υπαρξιακή ένταση. Το κείμενο είναι το βασικότερο. Εσύ ως συγγραφέας με καταλαβαίνεις. Αν το κείμενο δεν στέκεται και καταρρέει, μαζί του θα συμπαρασύρει αναπόφευκτα θίασο και θεατές. Πώς το λέει ο Σεφέρης σε εκείνο το ποίημα του, το ωραίο;

«Στήνουμε θέατρα και τα χαλνούμε / όπου σταθούμε κι όπου βρεθούμε /στήνουμε θέατρα και σκηνικά, /όμως η μοίρα μας πάντα νικά/ και τα σαρώνει και μας σαρώνει/ και τους θεατρίνους και το θεατρώνη /υποβολέα και μουσικούς /στους πέντε ανέμους τους βιαστικούς…»**

Κ.Μ: Έχετε συνδεθεί με σπουδαία έργα του παγκόσμιου ρεπερτορίου. Ποιες ερμηνείες σας θεωρείτε κομβικές;

Στέφανος Ληναίος: Το έργο «Ο Θάνατος του Εμποράκου» ήταν μια βαθιά ανθρώπινη εμπειρία. Επίσης, ο «Γυάλινος Κόσμος» με έφερε αντιμέτωπο με εύθραυστους χαρακτήρες που απαιτούν εσωτερική σιωπή. Βέβαια να πούμε ότι τα έργα δεν θα σήμαιναν τίποτα χωρίς το όλο πολιτικό και κοινωνικό γίγνεσθαι εκείνης της ταραγμένης ιστορικά περιόδου. Η χούντα για παράδειγμα ήταν καταλυτική εποχή από την οποία προέκυψε η σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα με όλα τα θετικά και αρνητικά της.

Κ.Μ: Η πολυετής καλλιτεχνική συνεργασία σας με τη σύζυγό σας, την Έλλη Φωτίου, πρέπει να υπήρξε καθοριστική για την πορεία σας.

Στέφανος Ληναίος: Μαζί δημιουργήσαμε έναν, ας μου επιτραπεί να πω, δικό μας θεατρικό πυρήνα. Παραστάσεις όπως το «Οι Δούλες» ή το «Το Παιχνίδι της Σφαγής» σφράγισαν αυτή τη διαδρομή. Αλλά το βασικότερο ζήσαμε το όνειρο της ζωής. Αυτό δεν είναι η ζωή, όπως το λέει και ένας αρχαίος σοφός; Ένα όνειρο. Έ, εμείς το ζήσαμε.

Κ.Μ: Πέρα από το θέατρο, αφήσατε έντονο αποτύπωμα και στην τηλεόραση.

Στέφανος Ληναίος: Η τηλεόραση είχε άλλες απαιτήσεις, τουλάχιστον στην εποχή μου. Συμμετοχές σε σειρές όπως το «Ο άνθρωπος δίχως πρόσωπο» ή «Ο Εφιάλτης» με έφεραν πιο κοντά στο ευρύ κοινό, χωρίς να εγκαταλείψω τη θεατρική μου ταυτότητα. Και βέβαια δεν ξεχνώ τον κινηματογράφο. Άλλη μαγική διάσταση αυτή. 16- 17 ταινίες αν θυμάμαι καλά. Δεν είναι και λίγες. Τώρα δεν μπορώ να σου πω τι γίνεται. Ζούμε μια μεταβατική εποχή. Θα δούμε.

Κ.Μ: Η επιρροή του Νίκου Καζαντζάκη είναι εμφανής στη σκέψη σας. Πείτε μου σχετικά. Νομίζω το διαπιστώσαμε και στην προχθεσινή μας εκδήλωση.

Στέφανος Ληναίος: Ο Καζαντζάκης είναι μια συνεχής πρόκληση. Το πνεύμα του διαπερνά κάθε προσπάθεια να προσεγγίσεις τον άνθρωπο επί σκηνής. Θα πρέπει να το γνωρίζεις και εσύ άλλωστε φίλε μου Κωνσταντίνε, αφού αναμετρήθηκες και μάλιστα με αξιοσημείωτη επιτυχία στην έμμετρη διασκευή του όχι και τόσο γνωστού θεατρικού του, «Κωνσταντίνος Παλαιολόγος». Τα είπα και δημοσίως: σου αξίζουν πραγματικά συγχαρητήρια. Δεν είναι εύκολα πράγματα αυτά και μάλιστα από κάποιον που δεν είναι φιλόλογος.

Κ.Μ: Πώς βλέπετε τους νεότερους καλλιτέχνες να προσεγγίζουν τα κλασικά έργα;

Στέφανος Ληναίος: Με τόλμη, και αυτό είναι ελπιδοφόρο. Ειδικά τα νέα παιδιά. Έχουμε να δούμε θαύματα. Σε έργα όπως ο Άμλετ βλέπουμε νέες αναγνώσεις από ηθοποιούς όπως ο Άρης Σερβετάλης, ενώ η Καρυοφυλλιά Καραμπέτη συνεχίζει να δίνει παραδείγματα υψηλής υποκριτικής.

Κ.Μ: Πρόσφατα τιμηθήκατε ως βασικός καλεσμένος σε εκδήλωση της Πανελλήνια Ένωση Λογοτεχνών.

Στέφανος Ληναίος: Ήταν μια ουσιαστική συνάντηση τέχνης και λόγου. Μια ωραία  βραδιά που απέδειξε ότι η πνευματική ζωή του τόπου παραμένει ενεργή. Και βέβαια αντάμωσα παλιούς φίλους, βρέθηκα στα γνωστά μου λογοτεχνικά λημέρια.

Κ.Μ: Αν έπρεπε να συνοψίσετε τη θεατρική σας πορεία σε μια εικόνα;

Στέφανος Ληναίος: Θα ήταν μια σκηνή άδεια, λίγο πριν ανοίξει η αυλαία. Όπως στον Βυσσινόκηπο – όλα είναι ακόμη πιθανά. Χωρίς σκηνικά, χωρίς ηθοποιούς, μόνο με σκιές μιας κάποιας περασμένης ζωής.