Τσε Γκεβάρα: Ο γιατρός που έγινε σύμβολο της επανάστασης

Σαν σήμερα, 9 Οκτωβρίου 1967, δολοφονείται ο άνθρωπος που ενσάρκωσε το ιδεώδες της εξέγερσης

Ο Ερνέστο Τσε Γκεβάρα γεννήθηκε το 1928 στην Αργεντινή. Σπούδασε ιατρική στο Πανεπιστήμιο του Μπουένος Άιρες και ταξίδεψε με μοτοσικλέτα στη Λατινική Αμερική, όπου είδε από κοντά φτώχεια, ανισότητες και καταπίεση. Οι εμπειρίες αυτές καθόρισαν την πολιτική του συγκρότηση. Το 1953 έλαβε το πτυχίο ιατρικής και, συνεχίζοντας τα ταξίδια του, δραστηριοποιήθηκε σε αριστερές οργανώσεις και επαφές με τοπικά κινήματα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950, γνώρισε στο Μεξικό τον Φιντέλ Κάστρο και τους εξόριστους Κουβανούς αντάρτες. Συμμετείχε στον αγώνα που οδήγησε το 1959 στην ανατροπή του Φουλχένσιο Μπατίστα. Στη νέα κυβέρνηση υπηρέτησε ως στενός συνεργάτης του Κάστρο και υπουργός Βιομηχανίας, προωθώντας ένα μοντέλο σοσιαλιστικού εκσυγχρονισμού. Ήταν σθεναρός αντίπαλος της ηγεμονίας των ΗΠΑ στη Λατινική Αμερική και υπερασπίστηκε αγρότες και εργάτες απέναντι στην κοινωνική αδικία. Ο Κάστρο τον περιέγραψε αργότερα ως «καλλιτέχνη του επαναστατικού πολέμου».

Ρήξη, αποχώρηση και αναζήτηση νέων μετώπων

Το 1965 ο Τσε παραιτήθηκε – σύμφωνα με άλλες πηγές, απομακρύνθηκε – από τα κυβερνητικά του καθήκοντα στην Κούβα, πιθανότατα λόγω διαφωνιών με τον Κάστρο στην οικονομική και εξωτερική πολιτική. Ακολούθησε περίοδος αφάνειας με μετακινήσεις στην Αφρική και, τελικά, επιστροφή στη Βολιβία, με στόχο τη διάδοση της επανάστασης στην ήπειρο.

Η εν ψυχρώ εκτέλεση στη Βολιβία

Ήταν Κυριακή 9 Οκτωβρίου 1967 όταν ο 39χρονος Τσε εκτελέστηκε από τον βολιβιανό στρατό, με υποστήριξη της CIA. Την προηγουμένη, 8 Οκτωβρίου, εντοπίστηκε στην Κεμπράδα Ντελ Ιούρο ύστερα από πληροφορίες χωρικών. Ακολούθησε σκληρή μάχη: οι περισσότεροι από τους 17 συντρόφους του σκοτώθηκαν – ανάμεσά τους οι σωματοφύλακές του, Αντόνιο και Πάντσο – ενώ ο Τσε τραυματίστηκε στο πόδι και συνελήφθη.

Στις 9 Οκτωβρίου, μεταφέρθηκε σε ένα εγκαταλελειμμένο σχολείο στο χωριό Λα Χιγκέρα. Η εντολή του δικτάτορα Ρενέ Μπαριέντος ήταν ξεκάθαρη: ο Τσε έπρεπε να πεθάνει, αλλά όλα να δείχνουν πως σκοτώθηκε στη μάχη. Την εκτέλεση πραγματοποίησε ο λοχίας Μάριο Τεράν. Αναφέρονται διαφορετικές εκδοχές των τελευταίων του λόγων· κοινός παρονομαστής ήταν η πρόκληση προς τους εκτελεστές ότι μπορούν να σκοτώσουν έναν άνθρωπο, όχι τις ιδέες του. Εννέα σφαίρες διαπέρασαν τον θώρακα και το στήθος του.

Το απόγευμα της ίδιας ημέρας, το σώμα του μεταφέρθηκε δεμένο στα πέδιλα προσγείωσης ελικοπτέρου στη Βαγιεγκράντε. Παρά τις προσπάθειες απομάκρυνσης του πλήθους, χιλιάδες κάτοικοι συνέρρευσαν να δουν τη σορό που στη συνέχεια επιδείχθηκε στο νοσοκομείο της πόλης.

Απόρρητη ταφή και επιστροφή στην Κούβα

Ένας στρατιωτικός γιατρός ακρωτηρίασε τα χέρια του Τσε ως απόδειξη ταυτοποίησης και η σορός τάφηκε μυστικά σε άγνωστο σημείο. Το 1997 ο τάφος εντοπίστηκε κοντά στο αεροδρόμιο της Βαγιεγκράντε από κουβανούς ιατροδικαστές. Τα οστά μεταφέρθηκαν στην Κούβα και τάφηκαν στο Μαυσωλείο της Σάντα Κλάρα, σε τελετή με την παρουσία του Φιντέλ Κάστρο και χιλιάδων Κουβανών.

Η εικόνα που έγινε παγκόσμιο σύμβολο

Η φωτογραφία του Alberto Korda (1960) με τον Τσε σε μαύρο μπερέ με το αστέρι έγινε εικονίδιο του 20ού αιώνα. Από αφίσες και πανό έως T-shirts, η μορφή του συμβολίζει αντίσταση, ελευθερία και ρομαντική επανάσταση.