staging

Tag: Απόψεις

  • Είναι το διαδίκτυο πράγματι νεκρό;

    Είναι το διαδίκτυο πράγματι νεκρό;

    Διαδίκτυο. Κυβερνοχώρος. Το ένα και μοναδικό ίσως μέρος όπου ο καθένας μπορεί να γίνει
    ό,τι ονειρεύεται:     Με ‘ονόματα χρήστη’ όπως “wiz_of_ozz233”, “knight_templar_44”, το
    μόνο που χρειάζεται κανείς για να δημιουργήσει μία νέα ταυτότητα, είναι μερικά λεπτά και
    λίγα κλικ, σε κάποια “ύποπτη” γωνιά του Ίντερνετ, για ανθρώπους που ¨ψάχνονται” και
    ψάχνουν. Από το πιο απλό πράγμα για κάποιους, έναν σύντροφο, έως και το πιο πολύπλοκο,
    απαντήσεις σε ερωτήματα υπαρξιακά, εσωτεριστικά, ερωτήματα όπου η κοινή λογική σπάνια
    μπορεί να ανταποκριθεί. Έτσι και έγινε όταν μια μέρα – ή μια νύχτα, ποιος ξέρει – του 2016,
    ο χρήστης IlluminatiPirate έκανε μια περίεργη ανάρτηση ακόμη και για τα μέτρα του
    αντικειμενικά περίεργου forum “Agora Road’s Macintosh Cafe” όπου ισχυριζόταν πως η
    απλή σκέψη που εξισώνει ένα username με ένα ανθρώπινο ον πίσω από την οθόνη ίσως
    ήταν…παρατραβηγμένη.

    Δηλαδή; Το ίντερνετ, όπως το ξέρουμε, δεν είναι τίποτα άλλο από bots και εταιρικά δίκτυα
    που παράγουν αυτοματοποιημένο περιεχόμενο, η κινητικότητα του οποίου καθοδηγείται και
    διαχειρίζεται από αλγόριθμους.     Οι άνθρωποι, δηλαδή, αποτελούν τη μειοψηφία του ευρέως
    διαθέσιμου διαδικτύου.     Με άλλα λόγια, η καθημερινή διαδραστική φύση του ίντερνετ είναι
    απλά μια ψευδαίσθηση: το Διαδίκτυο πέθανε και απλώς αναμοχλεύουμε άσκοπα τα λείψανά
    του.

    Κατά πόσο όμως αυτή η θεωρία, πως το Διαδίκτυο δηλαδή είναι νεκρό, έχει κάποιο,
    οποιοδήποτε, αντίκτυπο στην πραγματική ζωή; Ας δούμε, για αρχή τι συνέβη αμέσως μετά
    την δημοσίευση αυτού του ποστ. Και για να είμαστε ακριβείς, το 2021, η εξωφρενική αυτή
    ιδέα πέρασε και επίσημα στη σφαίρα της ποπ κουλτούρας.     Εάν η ανάρτηση στο forum
    γράφτηκε στο υπόγειο κάποιου απελπισμένου γονιού που πολύ θα ήθελε το παιδί του να
    βγαίνει λίγο περισσότερο έξω, ή σε ένα πολυτελές ρετιρέ κάπου στη Σιγκαπούρη, λίγη
    σημασία είχε. Η εφημερίδα Atlantic, με άρθρο της με τίτλο “Maybe you missed it, but the
    internet ‘Died’ five years ago” (σε ελεύθερη απόδοση, “Ίσως το χάσατε, αλλά το Ίντερνετ
    “πέθανε” πέντε χρόνια πριν”), έδωσε και επίσημα τη σφραγίδα της mainstream άποψης πάνω
    στο ζήτημα.     Οι συνέπειες λοιπόν, δεν άργησαν να φανούν. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι
    άρχισαν να δυσπιστούν απέναντι σε λογαριασμούς με παστέλ χρώματα ή φανταστικούς
    χαρακτήρες στις εικόνες προφίλ. Ακόμη και δίχως εικόνα προφίλ, τέτοιοι λογαριασμοί, με
    λόγο τέλεια προσαρμοσμένο στις ανάγκες κάθε κοινωνικού δικτύου.     Σχόλια για βελτίωση
    της αλληλεπίδρασης κάτω από βίντεο στο YouTube και στο TikTok, απλές φράσεις
    ημερολογιακού στυλ στο Χ (πρώην Twitter|) κ.ο.κ.

    Το συμπέρασμα, επομένως, είναι απλό. Ένα μέρος του διαδικτύου είναι πράγματι νεκρό.
    Εταιρικά δίκτυα που ανατροφοδοτούν το ένα το άλλο μέσω bot, πολλές φορές μέχρι και για
    κακόβουλους σκοπούς, η δυσκολία να αναγνωρίσει κανείς που αρχίζει ο ανθρώπινος
    παράγοντας και που τελειώνει ο μετα-ανθρώπινος     – άλλωστε μεγάλο μέρος του περιεχομένου
    αυτού του είδους γίνεται ολοένα και λιγότερο εύκολο να αναγνωριστεί ως απλή γλωσσική
    παραγωγή κάποιου “ρομποτικού μυαλού” και όχι κάποιου ανθρώπου. Εξίσου όμως δύσκολη
    μοιάζει και η αποδοχή μιας τέτοιας θεωρίας στο σύνολό της. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι
    σχεδόν αδύνατο να μην αναγνωριστεί σε οποιαδήποτε γωνιά του ίντερνετ και αν βρεθεί
    κανείς:     από τους δημιουργούς περιεχομένου στο TikTok και στο Youtube μέχρι τους
    Redditors με τα σχεδόν αδιανόητα subreddits τους, μέχρι τα forums όπου τέτοιες θεωρίες
    προστίθενται καθημερινά στον κυκεώνα της συνωμοσιολογίας και θολώνουν τα όρια της
    αναλυτικής σκέψης με αυτά του κυνηγιού χίμαιρας.

    Το διαδίκτυο, μια σύγχρονη ‘αρένα’ της πληροφορίας, δεν παύει να είναι απλά ο
    αναμεταδότης της ανθρώπινης πληροφορίας,     πράγμα που καλό θα ήταν να βρίσκεται στο
    πίσω μέρος του μυαλού μας κάθε φορά που κάτι στο ίντερνετ μας ιντριγκάρει ή μας απωθεί.
    Παράλληλα αξίζει να σημειωθεί και ο βαθμός αυτοματοποίησης που έχουν προσφέρει τα
    bots και τα εταιρικά δίκτυα.     Είναι απλά μια φυσική εξέλιξη των πραγμάτων: οι περιζήτητες
    δουλειές γραφείου (white collar jobs) ρισκάρουν στις μέρες μας να βρεθούν στα πρόθυρα
    εξαφάνισης – ή σημαντικής αναδιάρθρωσης- χωρίς το Διαδίκτυο.     Η ανθρώπινη εργασία και η
    μεταφορά της ονλάιν προϋποθέτει έναν σημαντικό βαθμό αυτοματοποίησης του ίντερνετ,
    χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα και το τέλος της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης στα
    πλαίσιά του.

    Με παρόμοια λογική, οι προβλέψεις μεγιστάνων του χώρου της πληροφορίας δείχνουν πως
    έως το 2030 η πλειοψηφία της διαδικτυακής κινητικότητας θα είναι μια σειρά
    αυτοματοποιημένων λειτουργιών.     Η πραγματικότητα είναι πως δεν υπάρχει καμία απόδειξη
    ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί απαραίτητα στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ή με ακριβώς
    αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Νεκρού Διαδικτύου.     Είναι απλά μια ακόμη
    μαθηματική πρόβλεψη για το πλέον απρόβλεπτο των πραγμάτων – το ίντερνετ. Επιπλέον, ο
    ψηφιακός αλφαβητισμός αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, ενώ οι ανεξάρτητοι δημιουργοί
    περιεχομένου και το ίδιο το περιεχόμενό τους (blogs, forums) συνεχίζει να υφίστανται, να
    δημιουργούν και να συζητούν, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος είναι ‘ζώο κοινωνικό’.     Και όσο
    απρόβλεπτο και να είναι το ίντερνετ, δεν παύει να είναι καθρέφτης δικός μας, που αντανακλά
    τη δική μας συνείδηση και την δική μας υπαρξιακή ανάγκη για σύνδεση με τους γύρω μας,
    η οποία δεν φαίνεται να εκλείπει από τα τρέχοντα ιντερνετικά τεκταινόμενα. Ένα σκρολάρισμα
    στο Instagram ή στο TikTok είναι αρκετό για να το διαπιστώσει ο καθένας μας.

    Αν μη τι άλλο, το διαδίκτυο, δεν κινδυνεύει από αφανισμό, τουλάχιστον όχι περισσότερο από
    την ίδια μας την ανθρωπιά.

  • Τι είναι ιστορία και ποιοι είναι οι σκοποί της;

    Τι είναι ιστορία και ποιοι είναι οι σκοποί της;

    Ένα τόσο απλό ερώτημα, μα και τόσο διαχρονικό. Όταν γίνεται αυτή η ερώτηση όμως σε μαθητές και φοιτητές είναι εξαιρετικά δύσκολο να δώσουν μια σαφή απάντηση.

    Πολλοί από εμάς, στα πρώτα χρόνια που φοιτούσαμε στο Τμήμα Ιστορίας νομίζαμε πως η ιστορία είναι κάτι το μονοδιάστατο: η καταγραφή παρελθοντικών γεγονότων και η ανάλυση τους. Στην πορεία των φοιτητικών μας χρόνων και ερχόμενοι σε μεγαλύτερη τριβή με το επιστημονικό πεδίο της, μπορούμε να καταλήξουμε στο ότι:

    Η πορεία-ζωή του ανθρώπου αποτελεί μια ιστορία. Η ζωή συνίσταται από τα βιώματα, τις εμπειρίες, τα συναισθήματα, τους άστατους και ήρεμους καιρούς, γεγονότα και φαινόμενα. Η ιστορία είναι κάτι υπαρκτό που συμβαίνει στο εδώ και τώρα και δεν είναι άσχετο ούτε κάτι μακριά από εμάς.

    Δυστυχώς σήμερα η ιστορία διδάσκεται ως κάτι ξεχωριστό, άσχετο και μακρινό από το παρόν. Ειδικότερα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος ο τρόπος μετάδοσης της γνώσης διότι μέσα από την διδασκαλία οφείλουν να αναπτυχθούν όχι μόνο οι γνωστικές δεξιότητες του μαθητή (κριτική σκέψη, ανάλυση, ερμηνεία, σύγκριση, ταύτιση) αλλά και οι συναισθηματικές – δηλαδή η ικανότητα να μπαίνει στην θέση των ατόμων/φαινομένων που μελετάει, η ικανότητα να διερωτάται, να επιδοκιμάζει και να αποδοκιμάζει στάσεις/αξίες/φαινόμενα/πρόσωπα.

    Η ρομποτικοποίηση και η στείρα αποστήθιση αποτελούν τροχοπέδη και παρακωλύουν τον σκοπό της διδασκαλίας. Ας αναλογισθούμε τον σκοπό πίσω από αυτό το φαινόμενο. Το κράτος, με οποιαδήποτε κυβέρνηση και αν έχει, θέλει μόνο να παράξει εργατικό δυναμικό έτοιμο να μπει στην αγορά εργασίας, να κυνηγά ό,τι είναι χρήσιμο (όχι και απαραίτητα ωφέλιμο) και να μην εμβαθύνει πουθενά. Το μόνο που γίνεται είναι ένας καταιγισμός πληροφοριών και να αναμένεται η αποστήθιση και τίποτα περισσότερο.

    Θέλω, λοιπόν, να τονίσω ότι το εκπαιδευτικό σύστημα υποβαθμίζει τον χαρακτήρα και τους σκοπούς της ιστορίας, καθιστώντας την φορτική και ανυπόφορη. Γι’ αυτό πάμε να δούμε μαζί ποιοι πραγματικά είναι οι σκοποί της ιστορίας:

    1) Ανάπτυξη κριτικής σκέψης μέσα από την προσέγγιση πρωτογενών/δευτερογενών πηγών.

    2) Η έρευνα. Τα παιδιά μέσα από την έρευνα συμμετέχουν ενεργά στην διδασκαλία και το μάθημα καθίσταται μαθητοκεντρικό και όχι δασκαλοκεντρικό (ενεργός ο ρόλος των μαθητών).

    3)Ανάπτυξη της έννοιας του ιστορικού χρόνου: ικανότητα να συγκρίνουν και να ταυτίζουν γεγονότα και φαινόμενα του παρελθόντος με καταστάσεις του παρόντος, να εντοπίζουν ομοιότητες και διαφορές (ενεργοί και κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες).

    4) Ανάπτυξη της ιστορικής συνείδησης και σκέψης.

    Εν κατακλείδι, δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον. Υπάρχει μόνο παρόν. Η ιστορία είναι γραμμένη στο εκάστοτε “τώρα” της κάθε εποχής. Μέσα από αυτήν τα άτομα γνωρίζουν τον εαυτό τους και τους γύρω τους. Η ιστορία, λοιπόν, είναι ψυχολογία, κοινωνιολογία, πολιτική, φιλοσοφία, γεωγραφία, θρησκευτικά. Δεν είναι ούτε άχρηστη ούτε νεκρή.

  • Ο θάνατος (;) των αυτοκρατοριών

    Ο θάνατος (;) των αυτοκρατοριών

    1944, αντιπρόσωποι από 44 συμμαχικά έθνη έχουν συγκεντρωθεί στο Mount Washington Hotel στο Bretton Woods του New Hampshire. Μέσα σε ένα δωμάτιο πρόκειται να παρθεί μια απόφαση που θα άλλαζε την παγκόσμια οικονομία για τα επόμενα ογδόντα χρόνια.

    Η Μεγάλη Βρετανία,η παγκόσμια οικονομική υπερδύναμη για πάνω από δύο αιώνες, έχει πτωχεύσει. Το δημόσιο χρέος της έχει εκτοξευθεί στο 249% του ΑΕΠ. Μετά από δύο καταστροφικούς πολέμους,η αυτοκρατορία που κάποτε κυβερνούσε τις θάλασσες, είναι οικονομικά εξαντλημένη και όλοι σ’ εκείνη την αίθουσα το γνωρίζουν γι’ αυτό και πρόκειται να κάνουν κάτι που έχει συμβεί λίγες φορές στην Ιστορία.

    Μεταβίβασαν το καθεστώς του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος από τη μια αυτοκρατορία στην άλλη, από την αγγλική λίρα στο αμερικανικό δολάριο. Αλλά αυτή δεν ήταν μόνο μια οικονομική μεταβίβαση. Ήταν η συνέχεια ενός μοτίβου που επαναλήφθηκε μέσα σε πέντε αιώνες. Ένας προβλέψιμος κύκλος ανόδου, κορύφωσης,υπερέκτασης και κατάρρευσης. Κάθε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα έχει ακολουθήσει τον ίδιο κύκλο. Και σήμερα το αμερικανικό δολάριο δείχνει τα ίδια προειδοποιητικά σημάδια που προηγήθηκαν.

    Για να το καταλάβουμε όμως αυτό πρέπει να πάμε πίσω. Το 1450 το πορτογαλικό ρεάλ ήταν το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα για περίπου ογδόντα χρόνια. Η Πορτογαλία δέσποζε στο παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό δε συνέβη τυχαία. Η Πορτογαλία είχε φέρει επανάσταση στη ναυτιλία και το παγκόσμιο εμπόριο, χαράζοντας νέες θαλάσσιες διαδρομές προς την Αφρική,την Ασία και την Αμερική. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, οι παλιοί δρόμοι των μπαχαρικών ήταν αποκλεισμένοι. Η Πορτογαλία βρήκε τρόπο να τους παρακάμψει ταξιδεύοντας γύρω από την Αφρική, εγκαινιάζοντας έτσι μια νέα εποχή ανακαλύψεων. Η Λισαβόνα έγινε το κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου, το ρεάλ γινόταν δεκτό στην Ευρώπη και την Ασία. Στο αποκορύφωμά της η πορτογαλική αυτοκρατορία εκτεινόταν από την Αφρική,την Ινδία,τη Μαλαισία έως την Ιαπωνία και την Κίνα. Αλλά όπως πάντα η υπερέκταση έχει τίμημα. Το να συντηρεί στρατιωτικές βάσεις σε τέσσερις ηπείρους ήταν κάτι που εξουθένωσε οικονομικά την Πορτογαλία. Ο ανταγωνισμός με τους Ολλανδούς, τους Βρετανούς και τους Γάλλους έγινε άγριος. Το 1530 μια κρίση στη διαδοχή του θρόνου αποσταθεροποίησε το βασίλειο. Μέχρι το 1580 η Πορτογαλία απορροφήθηκε από την Ιβηρική Ένωση. Το πορτογαλικό ρεάλ που κυριαρχούσε στον κόσμο για ογδόντα χρόνια αντικαταστάθηκε από το ισπανικό ασήμι. Η άνοδος της Ισπανίας ξεκίνησε με την ανακάλυψη του μεγαλύτερου κοιτάσματος αργύρου στον κόσμο. Το όρος Πότσι, ψηλά στις Βολιβιανές Άνδεις ανακαλύφθηκε το 1545. Παρήγαγε σχεδόν το μισό ασήμι στον κόσμο από το 1575 έως το 1635. Οι Ισπανοί έκοψαν νόμισμα το οποίο έγινε το πιο σταθερό και αξιόπιστο στο δυτικό κόσμο. Η ισπανική κυριαρχία κράτησε περίπου 110 χρόνια. Αλλά το γνωστό μοτίβο εμφανίστηκε ξανά. Υπερέκταση και χρέος. Ο Κάρολος ο πέμπτος άφησε στο γιο του Φίλιππο τον δεύτερο χρέος ύψους 36 εκατομμυρίων δουκάτων το οποίο ο Φίλιππος απέτυχε να αποπληρώσει. Η ατελείωτη ροή αργύρου προκάλεσε τεράστιο πληθωρισμό. Οι τιμές στην Ισπανία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φιλίππου τετραπλασιάστηκαν και όταν η παροχή αργύρου έπεσε στο μισό η οικονομία κατέρρευσε και επήλθε πτώχευση. Μέχρι το 1641 η Ιβηρική Ένωση είχε διαλυθεί και η απόλυτη κυριαρχία της Ισπανίας τελείωσε.

    Μια νέα οικονομική δύναμη ανέτειλε, η Ολλανδία. Στα 1600 το Άμστερνταμ έγινε το κορυφαίο χρηματοοικονομικό κέντρο του κόσμου. Το ολλανδικό φλορίνι υποστηριζόμενο από την καινοτομία και το εμπόριο αναδείχθηκε ως το de facto αποθεματικό νόμισμα της Ευρώπης. Η τράπεζα του Άμστερνταμ εισήγαγε αξιόπιστα και αποτελεσματικά συστήματα για διεθνείς πληρωμές. Οι Ολλανδοί έμποροι και επενδυτές υπήρξαν πρωτοπόροι και ουσιαστικά διαμόρφωσαν τη σύγχρονη οικονομία. Δημιούργησαν το πρώτο χρηματιστήριο, τη θαλάσσια ασφάλιση και νέα χρηματοοικονομικά μέσα όπως η αποδοχή πιστώσεων και τις μετοχές εισηγμένων εταιρειών. Για περίπου ογδόντα χρόνια το ολλανδικό φλορίνι κυριάρχησε στην παγκόσμιο εμπόριο αντιπροσωπεύοντας το ένα τρίτο των όλων των διεθνών συναλλαγών. Αλλά η Ολλανδία έπεσε στην ίδια παγίδα. Στρατιωτική επέκταση, ειδικά κατά τη διάρκεια του τέταρτου αγγλο-ολλανδικού πολέμου. Η ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών κατέρρευσε υπό το βάρος των συγκρούσεων με τους Βρετανούς. Μέχρι το τέλος του 1700 η Βρετανία άρχισε να παίρνει τη θέση της Ολλανδίας. Η βρετανική λίρα που είχε αποκτήσει τη δύναμή της από τη βιομηχανία και την εκτεταμένη αποικιοκρατία, έγινε το επόμενο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου. Για πάνω από δύο αιώνες διαφέντευε το παγκόσμιο εμπόριο. Μέχρι το 1922 η Βρετανία είχε υπό τον έλεγχό της 458 εκατομμύρια ανθρώπους. Η ιμπεριαλιστική της μανία καταδυνάστευε χώρες της Αφρικής και της Ασίας,με αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ του αποικιακού στρατού και των λαών που πάλευαν για την αποτίναξη του ξένου ζυγού που απομυζούσε τους φυσικούς πόρους των χωρών τους. Η οικονομική δύναμη της Βρετανίας έμοιαζε άθραυστη. Και τότε ήρθε το γνωστό μοτίβο. Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος εκτόξευσε το βρετανικό χρέος στα 650 εκατομμύρια το 1917 και σε πάνω από 7 δις μέχρι το 1919. Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος ήταν ακόμα πιο καταστροφικός. Μέχρι το 1945 το χρέος έφτασε στο 270% του ΑΕΠ. Η Βρετανία ήταν ανάμεσα στους κερδισμένους του πολέμου, είχε χάσει όμως το οικονομικό της στέμμα.

    Και γυρίζουμε στο 1944 και στο New Hampshire όπου οι αντιπρόσωποι των συμμαχικών εθνών καλούνται να ξαναχτίσουν το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η συμφωνία τους δημιούργησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα. Καθιστούν το αμερικανικό δολάριο το νέο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου και η ισοτιμία του με το χρυσό ορίζεται στα τριάντα δολάρια ανά ουγγιά. Για τα επόμενα χρόνια το δολάριο κυριάρχησε, μέχρι το 1971, όταν ο πρόεδρος Νίξον αναστέλλει την αντιστοιχία του δολαρίου με τον χρυσό. Όμως το αμερικανικό δολάριο δεν κατέρρευσε, αντίθετα ενδυναμώθηκε βρίσκοντας μια νέα αντιστοιχία, αυτή τη φορά με το πετρέλαιο. Μετά  την πετρελαϊκή κρίση του 1973 μια στρατιωτική συμφωνία γίνεται μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και της Σαουδικής Αραβίας. Σε αντάλλαγμα για την στρατιωτική προστασία των ΗΠΑ,το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας στο εξής θα αποτιμάται και θα πωλείται αποκλειστικά σε αμερικανικά δολάρια. Μέχρι το τέλος του 1975 όλες οι χώρες του OPEC συμφώνησαν να κάνουν το ίδιο. Έτσι γεννήθηκε το σύστημα των πετροδολαρίων γιατί όλες οι χώρες χρειάζονταν δολάρια. Για δεκαετίες η κυριαρχία του δολαρίου ήταν αδιαμφισβήτητη.

    Χρησιμοποιώντας την αρχή της ισχύος οι ΗΠΑ επενέβαιναν στρατιωτικά σε χώρες της Μέσης Ανατολής αποσταθεροποιώντας την περιοχή έτσι ώστε να έχουν τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Οι επεμβάσεις της στη Λατινική Αμερική και τα Βαλκάνια με την επιβολή καθεστώτων και εγκάθετων ηγετών έγινε μια πάγια τακτική που εξυπηρετούσε ένα και μόνο σκοπό,τη διατήρηση της παντοδυναμίας του δολαρίου.

    Τα πράγματα όμως άλλαξαν, κυρίως μετά την οικονομική κρίση του 2008. Η άνοδος χωρών όπως η Κίνα και η Ινδία,ο συνεταιρισμός των χωρών που αποτελούν τους BRICS, αλλάζει τα δεδομένα. Οι χώρες αυτές χτίζουν οικονομικά συστήματα που παρακάμπτουν το δολάριο. Από την αρχή του 2025 αναπτύσσουν μια γέφυρα δικτύου πληρωμών για τη διεκπεραίωση συναλλαγών χρησιμοποιώντας το ψηφιακό νόμισμα της κεντρικής τους τράπεζας.

    Μέσα στον πολυπολικό κόσμο που ανατέλλει υπάρχει ακόμα ο παλιός που προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρατηθεί στην εξουσία. Μπορεί η στρατιωτικές επεμβάσεις να μην είναι τόσο εμφανείς (εξακολουθούν να υφίστανται παρόλα αυτά), οι οικονομικές ελίτ όμως συνεχίζουν να εξουσιάζουν κυβερνήσεις και χώρες. Η παραγωγή έχει μετατοπιστεί σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου όπου διατίθενται φθηνά εργατικά χέρια,τα εργασιακά δικαιώματα είναι ανύπαρκτα και δεν ακολουθείται κανένας κανόνας προστασίας του περιβάλλοντος, ενώ στο λεγόμενο δυτικό κόσμο κυριαρχεί ένα αδιέξοδο χρηματοπιστωτικό σύστημα και τελευταία η βιομηχανία του πολέμου.

    Ο νέος πολυπολικός κόσμος λοιπόν αποτελεί ένα αίνιγμα. Θα ακολουθήσει έναν πιο δίκαιο τρόπο συναλλαγών και συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών ή μήπως διαμορφώνεται ένα νέο είδος αποικιοκρατίας με τη μορφή της οικονομικής διείσδυσης; Ο νέος οικονομικός γίγαντας, η Κίνα, εισβάλλει με διαφορετικό τρόπο στις χώρες των οποίων τις πλουτοπαραγωγικές πηγές εποφθαλμιά, δανείζοντας και απαιτώντας την εξόφληση των δανείων σε είδος.

    Από τη μια πλευρά η αποβιομηχάνιση Ευρώπης αλλά και κατά μεγάλο ποσοστό και της Αμερικής, από την άλλη η υπερπαραγωγή που διψά για περισσότερη και φθηνή ενέργεια, για περισσότερο φυσικό, ορυκτό πλούτο για την κάλυψη των επίπλαστων αναγκών που επιβάλλει ο καπιταλισμός. Και στις δύο πλευρές, οικονομικοί ολιγάρχες που κινούν τα νήματα.

    Και κάπου ανάμεσα φωνές που παλεύουν για ανεξαρτησία και εθνική κυριαρχία, ηγέτες με λαϊκό έρεισμα που υψώνουν το ανάστημά τους ορμώμενοι από γνήσια αγάπη για την πατρίδα. Ηγέτες αποδέκτες θρασύτατων απειλών γιατί τόλμησαν να αμφισβητήσουν το μονοπώλιο των αυτοκρατοριών.

    Ας μη γελιόμαστε, οι αυτοκρατορίες δεν πέθαναν ποτέ, απλώς αλλάζουν πρόσωπο.

  • Η αυτομόρφωση ως αντίδοτο στην πολιτισμική αποσύνθεση

    Η αυτομόρφωση ως αντίδοτο στην πολιτισμική αποσύνθεση

    Σε έναν κόσμο που κυριεύεται από την επιφάνεια, τη φλυαρία και την ταχύτητα, όπου η ουσία θάβεται κάτω από έναν ορυμαγδό άχρηστων πληροφοριών, η αυτομόρφωση δεν είναι πολυτέλεια. Είναι μια αναγκαία, επαναστατική πράξη. Μια φωτιά που σιγοκαίει στο σκοτάδι της αδιαφορίας. Το μόνο αληθινό όπλο απέναντι στη βουβή αποσύνθεση της ψυχής..

    Η κοινωνία μας έχει κατρακυλήσει σε έναν βούρκο φτηνών συνθημάτων και εύκολων απαντήσεων. Τα φτηνά συνθήματα που κυκλοφορούν σαν δήθεν σοφίες, είναι οι αλυσίδες που δένουν το μυαλό σε έναν αιώνιο λήθαργο. Οι μαζικές ψευδαισθήσεις, η «κουλτούρα» του τίποτα, είναι ο καρκίνος που διαβρώνει το σώμα της κοινωνίας. Αυτές οι κούφιες φράσεις, που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά, σαν προσευχές που χάνουν το νόημά τους, είναι το δηλητήριο που επιταχύνει την πτώση. Τα συνθήματα είναι το καταφύγιο των ανόητων και η γλώσσα των αδιάφορων μια μάσκα που καλύπτει το κενό, το κενό που όλο μεγαλώνει μέσα μας.

    Αυτές οι φράσεις-καραμέλες, χωρίς ουσία και βάθος, διαδίδονται σαν νόμος, αποπροσανατολίζοντας, αδρανοποιώντας, απαλύνοντας τις τύψεις και την ανάγκη για σκέψη. Είναι η φτηνή πολυτέλεια της μαζικής κουλτούρας, που εξοντώνει τη μοναδικότητα και σπρώχνει τον άνθρωπο να γίνει απλώς ένας ακόμα πελάτης στην αγορά της ψευδαίσθησης.

    Αλλά η αυτομόρφωση, αυτή η προσωπική, ατομική επανάσταση, απαιτεί κάτι που η εποχή μας μισεί: χρόνο, υπομονή και πειθαρχία. Απαιτεί τον πόνο της αλήθειας, την αμφισβήτηση ακόμα και του ίδιου μας του εαυτού. Δεν είναι ένας δρόμος στρωμένος με λουλούδια, ούτε μια γρήγορη συνταγή επιτυχίας που την καταπίνεις με ένα κλικ. Είναι μια βουτιά στα βαθιά, στα ανοιχτά νερά της γνώσης και της αυτοκριτικής.

    Η αυτομόρφωση είναι η φωτιά που καίει τις αλυσίδες της μάζας, η γλώσσα που σπάει τη σιωπή της πνευματικής νάρκης. Είναι η απάντηση στην πολιτισμική ερήμωση που μας περιβάλλει, το μοναδικό φως μέσα στη ζοφερή ομίχλη της επιφανειακότητας.

    Μέσα από αυτήν την προσωπική αναζήτηση, μέσα από τον αδυσώπητο αγώνα για βαθύτερη κατανόηση, ο πολιτισμός αναγεννιέται όχι σαν αφηρημένη ιδέα, αλλά μέσα από τον κάθε άνθρωπο που αρνείται να γίνει συνένοχος στην πτώση. Που δεν συμβιβάζεται με την ηλιθιότητα, την απάθεια και τη μοιρολατρία.

    Η αυτομόρφωση δεν είναι τελικός σταθμός, είναι ένας ατέλειωτος δρόμος. Ένας δρόμος που απαιτεί θάρρος να κοιτάξουμε πέρα από το φανταχτερό, πέρα από τα εύκολα, πέρα από τον θόρυβο της στιγμής. Χρειάζεται τη δύναμη να παλέψουμε ενάντια στην επιθυμία για άμεση ικανοποίηση, να σκάψουμε κάτω από το ψεύδος και να βρούμε την αλήθεια, ακόμα κι αν αυτή πονάει, ακόμα κι αν μας ανατρέπει.

    Αυτή η επιλογή είναι ο πυρήνας της ελευθερίας. Η ελευθερία να σκεφτόμαστε μόνοι μας, να νιώθουμε βαθύτερα, να ζούμε με νόημα. Κάθε φορά που επιλέγουμε να γυρίσουμε την πλάτη σε άτοπες συνθηματολογίες και να προτιμήσουμε την πραγματική αναζήτηση της γνώσης, κάθε φορά που αρνούμαστε να γίνουμε θύματα της μαζικής αμορφωσιάς, χτίζουμε έναν κόσμο πιο φωτεινό και πιο ανθρώπινο.

    Ο αγώνας για αυτομόρφωση είναι σκληρός και μοναχικός. Δεν είναι για όλους. Αλλά είναι η μόνη άμυνα απέναντι στην ακαριαία, ψευδή ευχαρίστηση που μας πνίγει, την επιφάνεια που μας καταβροχθίζει και την πολιτισμική αποσύνθεση που μας απειλεί.

    Ας μην ξεχνάμε: δεν υπάρχει σωτηρία χωρίς μάθηση, χωρίς αγώνα, χωρίς θυσία. Η αυτομόρφωση δεν είναι απλά μια επιλογή. Είναι ο τελευταίος φάρος μέσα στο χάος, η ελπίδα που δεν θα σβήσει όσο υπάρχει ένας άνθρωπος που τολμά να ψάξει, να μάθει, να σκεφτεί.

  • Πέσαν τα δελφίνια και εμείς από τα…σύννεφα

    Πέσαν τα δελφίνια και εμείς από τα…σύννεφα

    Σάλος έχει ξεσπάσει τις τελευταίες μέρες με την κατάρρευση της τοιχογραφίας των δελφινιών στο παλάτι της Κνωσού. Αμέσως μετά, για να δέσει το γλυκό, ήρθε και η διαφήμιση γνωστής εταιρείας αθλητικών ειδών με φόντο… την ακρόπολη. Μέρες τώρα μονοπωλεί την ενημέρωση η αδιαφορία της πολιτείας για την πολιτιστική μας κληρονομιά και τα ρεπορτάζ δίνουν και παίρνουν. Μα ας είμαστε ειλικρινείς. Πέσαμε από τα σύννεφα;

    Η χώρα μας έχει την ευλογία να έχει μια τόσο πλούσια και βαριά ιστορία που συνεχώς αποδεικνύεται πως δεν είμαστε ικανοί να διατηρήσουμε. Η αδιαφορία του κράτους για τον πολιτισμό όμως, ήρθε μετά από την απαξίωση από τους ίδιους τους πολίτες.  

    Αρχικά, να τονίσουμε πως η πολιτιστική κληρονομιά μας δεν έγκειται μόνο στην αρχαιότητα. Έχουμε την ευλογία να διαβάζουμε από το πρωτότυπο και όχι από μετάφραση, Ελύτη, Σεφέρη, Καβάφη, Ρίτσο, Καρυωτάκη, Καζαντζάκη και η λίστα με τα ονόματα δεν έχει τελειωμό. Έχουμε την ευλογία να έχουμε στο θέατρο προσωπικότητες όπως ο Κάρολος Κουν, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος, ο Ιάκωβος Καμπανέλης και ούτω καθεξής. Θα μπορούσα να κάνω το ίδιο για όλες τις μορφές της τέχνης καθώς τα ονόματα είναι αμέτρητα και η προσφορά τους τεράστια αλλά δε θέλω να κουράσω. Η ουσία ποια είναι όμως; Πόσοι Έλληνες ενδιαφέρθηκαν να μελετήσουν την πλούσια λογοτεχνική μας παράδοση; Πόσοι Έλληνες προτίμησαν αντί να πάνε στο γήπεδο να επισκεφθούν μια έκθεση ζωγραφικής του Τσαρούχη; Πόσοι Έλληνες προτίμησαν να πάνε στο θέατρο αντί για τα μπουζούκια;

    Μεγάλο μερίδιο ευθύνης έχει το σχολείο. Θυμάμαι από τα μαθητικά μου χρόνια πως η ώρα της λογοτεχνίας ήταν η ώρα του… ύπνου ή η ώρα που κάναμε τις ασκήσεις του φροντιστηρίου. Φυσικά δε χρειάζεται να μιλήσω για τα μαθήματα της μουσικής και των εικαστικών. Τις περισσότερες φορές δε γινόντουσαν καθόλου.

    Δε πρέπει να τα ρίχνουμε όμως όλα στο σχολείο και το εκπαιδευτικό σύστημα. Πόσες οικογένειες είναι αυτές που θα πάρουν για δώρο στο παιδί τους ένα καλό βιβλίο αντί για το νέο iphone; Πόσες οικογένειες είναι αυτές που θα περάσουν ποιοτικό χρόνο σε κάποιο μουσείο ή σε κάποιον αρχαιολογικό χώρο; Η επίσκεψη σε ένα μουσείο ή η αγορά ενός βιβλίου είναι πολύ πιο οικονομική από τα δώρα τεχνολογίας που επιλέγουν να κάνουν οι γονείς στα παιδιά τους για να τους δείξουν την αγάπη τους. Ο λόγος που δε τα επιλέγουν είναι πως απαιτείται περισσότερος κόπος και χρόνος για να κάνουν το παιδί να καταλάβει την πραγματική αξία ενός «πνευματικού» δώρου. Επιλέγουν, λοιπόν, τον εύκολο δρόμο κάνοντας στην ουσία κακό στο ίδιο τους το παιδί και κατ’ επέκταση σε ολόκληρη τη κοινωνία, διαμορφώνοντας έτσι μια ακαλλιέργητη και πνευματικά ανάπηρη μάζα.  

    Γιατί πέφτουμε λοιπόν από τα σύννεφα που η κυβέρνηση παραμελεί τους αρχαιολογικούς χώρους; Δείξαμε ποτέ στις κυβερνήσεις μας πως ενδιαφερόμαστε για την πολιτιστική μας κληρονομιά; Τόσα χρόνια δείχνουμε ενδιαφέρον για τον πολιτισμό μας μόνο όταν αυτός μπορεί να συνδεθεί με τον τουρισμό και με το οικονομικό όφελος. Ας μη περιμένουμε λοιπόν από καμιά κυβέρνηση να είναι κάτι άλλο από αυτό που είμαστε εμείς οι ίδιοι. Ας ενδιαφερθούμε πρώτα εμείς για να έχουμε μετά το δικαίωμα να διαμαρτυρηθούμε. Όσο κλισέ και αν ακούγεται, κάθε αλλαγή ξεκινάει από εμάς. 

  • Η Τέχνη στην εποχή του Αλγορίθμου

    Η Τέχνη στην εποχή του Αλγορίθμου

    Αποτελεί γεγονός πως τους τελευταίους μήνες τα βιντεάκια και οι αναρτήσεις στις δημοφιλέστερες πλατφόρμες κοινωνικές δικτύωσης (είτε μιλάμε για το Instagram, είτε το TikTok, είτε την επόμενη viral πλατφόρμα που, λογικά, προβλέπεται ότι θα δημιουργηθεί)  επικεντρώνονται στην δημιουργία ψηφιακών εικόνων μέσω τεχνητής νοημοσύνης. Αρκεί ένα αίτημα στον αλγόριθμο, λίγες λέξεις κοφτές και συνοπτικές, ένα «ζωγράφισε μου» για να δημιουργήσει ό,τι επιθυμεί ο χρήστης, να το αναρτήσει και να νιώσει λίγα δευτερόλεπτα εντυπωσιασμού ή παροδικής χαράς βλέποντας τον εαυτό του και τους αγαπημένους του ως Anime ή ρεαλιστικά textures με έντονη εκφραστικότητα και δυναμικά φωτισμένα περιβάλλοντα. Ο Χαγιάο Μιγιαζάκι, ένας από τους δημιουργούς του Ghibli Style, έχει εκφράσει δημόσια την δυσαρέσκεια του για αυτή τη νέα τάση, λέγοντας χαρακτηριστικά πως: «Είμαι εντελώς αηδιασμένος. Αν πραγματικά θέλετε να φτιάχνετε ανατριχιαστικά πράγματα, μπορείτε να το κάνετε. Εγώ δεν θα ήθελα ποτέ να ενσωματώσω αυτή την τεχνολογία στη δουλειά μου», αλλά μεγάλη ήταν και η αντίδραση του κόσμου θεωρώντας τις δημιουργημένες εικόνες προσβολή προς τον διαπρεπή σκηνοθέτη.

    Το νέο αυτό trend σίγουρα στο άμεσο μέλλον θα έχει αντικατασταθεί από κάποιο άλλο πιο δημοφιλές και ακόμα ίσως πιο επικίνδυνο. Ωστόσο δεν αποτελεί απλώς προσβολή προς τους σκηνοθέτες, τους γραφίστες και τους animators, αλλά άμεση προσβολή προς την Τέχνη. Εύλογα θα αναρωτηθείτε, πώς ακριβώς θα συμβεί αυτό; Περιγράφοντας ιδανικούς συντρόφους, φανταστικά τοπία και ζητώντας προβλέψεις για τον εαυτό μας σε λίγα χρόνια; Ή ζητώντας από την τεχνητή νοημοσύνη να γράψει κείμενα και να επινοήσει ιδέες; Πώς μπορεί αυτή η παγκόσμια τάση για δημιουργία να βλάψει την Τέχνη και τον Πολιτισμό, αντί να τα ενισχύσει αφού ο κόσμος απευθύνεται στις συγκεκριμένες πλατφόρμες για δική του προσωπική ικανοποίηση και βοήθεια; Οι απόψεις διίστανται ακόμα και μεταξύ διεθνώς αναγνωρισμένων καλλιτεχνών. Για παράδειγμα ο γνωστός ηθοποιός, Nicolas Cage, εξέφρασε την άποψη πως η τεχνητή νοημοσύνη υπονομεύει την αλήθεια και την αυθεντικότητα της τέχνης, ενώ η τραγουδίστρια Grimes ανέφερε πως τώρα οι καλλιτέχνες είναι πιο σημαντικοί από ποτέ, με την ίδια να έχει υιοθετήσει την τεχνητή νοημοσύνη στη μουσική της.

    Σαφώς και πάντα υπάρχει ο αντίλαλος της άλλης όψης, τίποτα δεν καθίσταται επικίνδυνο με τη σωστή χρήση, όμως η προσβολή προς τον Πολιτισμό και την Τέχνη είναι κάτι πραγματικό και χρίζει την προσοχή όλων, όχι μόνο όσων βάλλονται μέσω της τεχνητής νοημοσύνης όπως πολύ πρόσφατα ο Μιγιαζάκι, αλλά και των απλών χρηστών που την χρησιμοποιούν αλόγιστα, άκριτα και ανεξελέγκτα. Η δημιουργική σκέψη, προσόν λίγων μόνο ανθρώπων, χάνεται όπως χάνεται και η πρωτοτυπία, το ταλέντο και η ικανότητα. Ποιος ο λόγος να σκεφτούμε όταν τις απαντήσεις τις έχουμε έτοιμες με το πάτημα ενός μόνο κουμπιού; Και γιατί να δημιουργήσουμε όταν ο κόσμος ενθουσιάζεται με ένα ψέμα φτιαγμένο από Ai και αγνοεί τους πραγματικούς καλλιτέχνες, που παραμένουν στην σκιά όσο αυτό λάμπει και θαμπώνει; Φυσικά δεν είναι μόνο η εικαστική τέχνη που κινδυνεύει, αλλά όλες οι μορφές της όπως η μουσική, το θέατρο, η λογοτεχνία… οτιδήποτε εμπεριέχει την σύλληψη, την επινόηση και καταληκτικά την δημιουργία. Άτομα χωρίς ουσιαστικό καλλιτεχνικό υπόβαθρο ντύνονται με την μάσκα της «αυθεντικής έκφρασης» χωρίς να γίνεται διάκριση της αξίας με τον εντυπωσιασμό. Έχουμε καταλήξει σε μία εποχή που η απουσία πραγματικού ταλέντου καλύπτεται με επιφανειακές και ψευδής δηλώσεις αυθεντικότητας, ο κόσμος αποφασίζει ποιον θα προωθήσει όχι επειδή θα το αξίζει, αλλά επειδή η κατακραυγή για την αντίθετη γνώμη στην εποχή μας παίρνει διαστάσεις κύματος και κανένας δεν θέλει αυτό να τον συμπαρασύρει.

    Κάπως δυσοίωνη, αλλά όχι τόσο ουτοπική πρόβλεψη, είναι πως στα επόμενα χρόνια οι καλλιτέχνες θα παρουσιάζουν έργα με όλο και λιγότερη φαντασία, κάπως κοινά με όλους τους υπολοίπους σύμφωνα με τις προσταγές της τεχνητής νοημοσύνης και όχι τις προσταγές του μυαλού τους που μέχρι πρότινος ήταν φωτεινό και αντισυμβατικό όπως αρμόζει σε έναν καλλιτέχνη. Άλλωστε, γιατί να σπαταλήσουν πολύτιμες ώρες ενώ απλώς μπορούν να περιγράψουν την ιδέα τους και το αργότερο μέσα σε δέκα λεπτά να είναι έτοιμη; Η τάση αυτή δεν θα αφήσει προφανώς αλώβητες ούτε την λογοτεχνία, ούτε την μουσική, ούτε καμία άλλη μορφή έκφρασης. Για παράδειγμα, τα βιβλία και τα θεατρικά κείμενα, ο κόσμος των μεγάλων ιδεών, θα πάψει να είναι ιδιαίτερος, να υποκινεί ιδέες και ιδανικά που αφυπνίζουν τον αναγνώστη, αλλά θα παρουσιάζονται με γραφή απλή, κοφτή, καθόλου ιδιαίτερη και χαρακτηριστική των συγγραφέων, καθώς θα είναι γραμμένα από προγραμματισμένα ρομπότ και όχι από ανθρώπους με σκοπό να τραντάξουν τις βεβαιότητες του κοινού τους. Άξιο σχολιασμού είναι πως ήδη την μουσική βιομηχανία χαρακτηρίζει η ωμή γραφή στίχων, χωρίς ίχνος λυρικότητας, που σοκάρoυν και ξεσηκώνουν αντιδράσεις, αλλά και η απουσία ταλέντου καθώς το Auto-Tune διορθώνει οτιδήποτε «εκτός τόνου».

    Άραγε, υπάρχει περιθώριο αντιστροφής αυτού του τρομαχτικού πλάνου ή οδηγούμαστε όλοι σε μία εποχή με έλλειψη φαντασίας, αυθεντικότητας και ταλέντου, καλλιτεχνικών έργων σχεδιασμένων από ρομπότ και πολίτες βαθιά υπνωτισμένους; Γιατί ποιος θα ταράξει τα νερά της σκέψης μας αν οι μελλοντικοί συγγραφείς του πλανήτη μας, οι μελλοντικοί στιχουργοί, οι μελλοντικοί καλλιτέχνες μας πέφτουν λανθασμένα στην τάση της εποχής για το γρήγορο, το εύκολο και πάνω από όλα το κοινότυπο αποτέλεσμα;