Author: Ρένια Ασημομύτη

Dolce far niente λένε οι Ιταλοί, η γλύκα του να μην κάνεις τίποτα, μια φράση υπενθύμισης για την απόλαυση της ηρεμίας και της χαλάρωσης. Ρομαντικό; Ίσως. Ανέμελο; Σίγουρα, μα είναι όλη η αλήθεια; Ζούμε σε μια εποχή όπου η αδράνεια έχει εξιδανικευτεί. Ο καναπές έγινε το ησυχαστήριο του σύγχρονου ανθρώπου, το scrolling η νέα μορφή διαλογισμού, και το «δεν κάνω τίποτα»  βαφτίστηκε «αυτοφροντίδα». Και κάποιες φορές, είναι. Όχι όμως συνέχεια. Γιατί υπάρχει και μια άλλη «γλύκα» – η γλύκα του να κάνεις τα πάντα.

Και τώρα, που μπήκε το φθινόπωρο, τη νιώθουμε πιο έντονα. Εκείνο το γνώριμο βάρος στο στήθος, όταν οι μέρες μικραίνουν, οι ρυθμοί αλλάζουν, και οι υποχρεώσεις ξαναπαίρνουν τη θέση τους μπροστά. Κανείς δεν λαχταρά να ξυπνάει με ξυπνητήρι ή να τρέχει από υποχρέωση σε υποχρέωση. Και ναι, είναι φυσιολογικό να μην έχεις πάντα διάθεση. Δεν χρειάζεται να προσποιείσαι τον ενθουσιασμό, ούτε να γίνεις «μηχανή» παραγωγικότητας.

Όμως… πίσω από το τρέξιμο να τα προλάβεις όλα, το άγχος που το συνοδεύει και τις αμέτρητες φορές που θα νιώσεις πως η υπομονή σου εξαντλείται, υπάρχει ένα μικρό «αλλά» που μπορεί να αλλάξει για πάντα το σκεπτικό σου. Η γλύκα του να φτιάχνεις κάτι με τα χέρια σου και να το βλέπεις να παίρνει μορφή. Η χαρά του να μαθαίνεις κάτι καινούργιο και να νιώθεις πως το μυαλό σου γυμνάζεται. Η ικανοποίηση του να φροντίζεις το σώμα σου, να ιδρώνεις για κάτι που σε γεμίζει, να ξυπνάς με σκοπό. Δεν μιλάμε για φρενήρη παραγωγικότητα. Δεν μιλάμε για να «τρέχεις να προλάβεις». Μιλάμε για ζωντάνια. Για κίνηση. Για επιλογή.

Και ακόμα και αν δεν είναι θέμα επιλογής η εργασία, όταν θα κλείσεις την πόρτα και θα πέσεις κουρασμένος στον καναπέ σου ξέρεις πως τα κατάφερες. Πως έβγαλες την ημέρα. Πως ήσουν παρών στη ζωή σου και διεκδικείς αυτά που θέλεις , δεν είσαι αδρανής. Γιατί κάποιες φορές, η ησυχία του καναπέ δεν είναι ξεκούραση. Είναι απλώς μια σιωπηλή παραίτηση.

Και αν είμαστε ειλικρινείς, ξέρουμε πότε η ξεκούραση μάς γεμίζει… και πότε απλά μας μουδιάζει.

Η γλύκα του να κάνεις τα πάντα δεν είναι στο «όλα» – αλλά στο να μην αφήνεις τη ζωή να σου ξεγλιστράει. Να μη χάνεις την ημέρα σου κοιτώντας τις ζωές των άλλων από μια οθόνη. Να μη ζεις μόνο στο «αργότερα», στο «θα ήθελα», στο «κάποια στιγμή».

Η ζωή είναι τώρα. Όχι σε replay. Όχι σε παύση.

Το καλοκαίρι δεν είναι απλώς μία εποχή. Είναι συναίσθημα. Με την άφιξη των πρώτων υψηλών θερμοκρασιών η μιζέρια και η μουντάδα του χειμώνα εγκαταλείπουν. Ξαφνικά ο κόσμος μοιάζει πιο όμορφος, πιο ανέμελος. Ο ήλιος καίει, η μέρα μεγαλώνει και το μυαλό μικρών και μεγάλων τρέχει στις παύσεις της καθημερινότητας, στην αλμύρα της θάλασσας, σε εκείνα τα απογεύματα που μοιάζουν να κρατούν για πάντα, σε μία στάση για παγωτό, στον έρωτα που ξαφνικά είναι λες και βρίσκεται παντού γύρω μας. Ο κινηματογράφος όπως και όλες οι τέχνες άλλωστε, έχουν εξιδανικεύσει και υμνήσει το καλοκαίρι αμέτρητες φορές και παρακάτω οι ταινίες που ακολουθούν αιχμαλωτίζουν την ουσία του καλοκαιριού.

 
1. Κυνόδοντας (2009) – Γιώργος Λάνθιμος

Ο πολυβραβευμένος σκηνοθέτης Γιώργος Λάνθιμος, μέσα από την ταινία του «Κυνόδοντας» το 2009, αφηγείται την ιστορία μιας οικογένειας που ζει απομονωμένη με τους γονείς να κρατούν τα παιδιά τους μακριά από κάθε επαφή με τον έξω κόσμο. Ο ήλιος καίει, η πισίνα είναι πεντακάθαρη, αλλά η ελευθερία είναι ανύπαρκτη. Μια σπαρακτική αλληγορία για τον έλεγχο, την εξουσία και τη φυλακή μέσα στον παράδεισο.

2. Ρεβάνς (1983) – Νίκος Βεργίτσης

Για τον Γιάννη η Εύα, η σύντροφος του καλύτερού του φίλου,  αποτελεί ένας απαγορευμένος πόθος. Όλα αλλάζουν όταν αποφασίζει να την διεκδικήσει αγνοώντας τα πάντα και ξαφνικά με φόντο το αστικό καλοκαίρι της δεκαετίας του ’80, ένα ερωτικό τρίγωνο ξετυλίγεται γεμάτο ένταση και παρορμητισμό με τρεις νέους σε κρίση ταυτότητας. Η ταινία τιμήθηκε στο 24^ο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Θεσσαλονίκης το 1983 και απέσπασε πολλά βραβεία μερικά εκ των οποίων αυτά της Καλύτερης Ταινίας, Καλύτερης Σκηνοθεσίας, Μοντάζ και Α’ γυναικείου ρόλου.

3. Call Me by Your Name (2007) – Luca Guadagnino

Στη λουσμένη στον ήλιο ιταλική εξοχή, ο νεαρός Έλιο ανακαλύπτει τον πρώτο μεγάλο έρωτα στο πρόσωπο του Όλιβερ ενός φοιτητή που περνάει το καλοκαίρι μαζί με την οικογένεια του. Ο έρωτας του είναι ξαφνικός και απότομος, ένας έρωτας που μόνο το καλοκαίρι μπορεί να φέρει. Φρούτα, βιβλία, μουσική, σιωπές και βλέμματα συνθέτουν το σκηνικό αυτής της ερωτικής εξομολόγησης, όπου κάθε σκηνή στάζει καλοκαίρι. Μια ταινία που αιχμαλωτίζει την ομορφιά και τον πόνο της ωρίμασης.

Όπως άλλωστε για τον καθένα από εμάς το καλοκαίρι δεν έχει την ίδια μορφή, έτσι και στον κινηματογράφο, άλλοτε είναι φωτεινό και ξέγνοιαστο, άλλοτε κρύβει μια βαθύτερη μελαγχολία. Ωστόσο σε αυτούς τους μονάχα τρεις μήνες τα πάντα βιώνονται πιο έντονα, όλα τα συναισθήματα είναι στο κόκκινο και αναμφίβολα κάτω από την επιφανειακή ανεμελιά του καλοκαιριού, κρύβεται μια βαθύτερη ανάγκη για ζωή και έντονα βιώματα.

Ιούνιος 2003. Ο Μάρκο Τούλιο Τζιορντάνα έρχεται να μας υπενθυμίσει την αξία της
ιστορίας, της οικογένειας και της εξέλιξης του ανθρώπου μέσα από τα χρόνια και τις
εμπειρίες του, με την ταινία «Τα καλύτερα μας χρόνια». Η κινηματογραφική αυτή
παραγωγή διαρκεί έξι ώρες (χωρίζεται σε δύο μέρη) και ακολουθεί την ζωή δύο
αδερφών, του Ματέο και του Νίκολα Καράτι, από το 1968 μέχρι το 2003. Στην
πραγματικότητα, στην ταινία δεν αποτυπώνεται μόνο η αλλαγή των δύο αδερφών
καθώς μεγαλώνουν, αλλά μέσα από αυτήν παρατηρούμε και την αλλαγή της Ιταλίας
και ολόκληρης της Ευρώπης, καθώς η σχέση τους γεμάτη αγάπη, συγκρούσεις και
συγκίνηση, λειτουργεί ως καθρέφτης για τις αντιθέσεις της ίδιας της κοινωνίας.
Συγκεκριμένα, ο Ματέο μέσα από τον ρόλο του παρουσιάζεται ένας άνθρωπος βαθιά
ιδεαλιστής, έξυπνος, αλλά εσωστρεφής όπου αποτυγχάνοντας να συμφιλιώσει τις
πεποιθήσεις του με τον έξω κόσμο οδηγείται στην αυτοκαταστροφή. Αντίθετα ο
Νίκολας, πιο σταθερός και λογικός χαρακτήρας, γίνεται ψυχίατρος και με αγάπη,
κατανόηση και λογική προσπαθεί να βοηθήσει όποιον έχει ανάγκη ακόμα και όταν η
οικογένεια του διαλύεται. Μέσα από την Τζόρτζια-φίλη των δύο αδερφών-
παρουσιάζεται η γυμνή αλήθεια της ψυχικής ασθένειας, αλλά και ο αγώνας να
προστατευθούν οι πιο ευάλωτοι από τους ιδεαλιστές και με όραμα ανθρώπους,
αυτούς που απλώς νοιάζονται ακόμα και από τους επαγγελματίες. Η προσπάθεια των
δύο αδερφών να «σώσουν» την φίλη τους ενσαρκώνει την ελπίδα πως οι άνθρωποι με
ψυχικές ασθένειες δεν είναι καταδικασμένοι να μείνουν στο περιθώριο, αλλά γίνονται
αποδεκτοί, παρόλο που το σύστημα αποτυγχάνει να βοηθήσει πραγματικά τους
ανθρώπους που παλεύουν με κάτι αόρατο αλλά υπαρκτό όπως οποιαδήποτε ψυχική
ασθένεια. Επιπλέον, μέσα από την ταινία υποδεικνύεται ξεκάθαρα και το πώς το
όραμα μπορεί να γίνει τρομοκρατία όταν απουσιάζει ο διάλογος και η ενσυναίσθηση,
μέσα από την Τζούλια σύντροφο του Νίκολα και αργότερα μέλος της τρομοκρατικής
οργάνωσης «Ερυθρές Ταξιαρχίες». Άλλωστε, η εποχή στην οποία διαδραματίζεται η
ταινία είναι έντονα πολιτικά ριζοσπαστικοποιημένη. Τέλος, ο Κάρλο Τομάσι
αντιπροσωπεύει την πτυχή του ανθρώπου που παραμένει ιδεολόγος, αλλά βρίσκει
τρόπους να είναι ενεργός μέσα στο σύστημα. Είναι το πρόσωπο της εξέλιξης χωρίς
ακρότητες.
Οι ήρωες αυτού του αριστουργήματος του Τζιορντάνα, διδάσκουν πως η πραγματική
ιστορία γράφεται στα σπίτια και τους δρόμους, ενώ αξίζει να προβάλλεται μέχρι και
σήμερα καθώς η συνύπαρξη της προσωπικότητας με την πολιτική, τα ανθρώπινα
λάθη, οι πληγές, το φοιτητικό κίνημα, η τρομοκρατία, όλα παρουσιάζονται με
ανθρώπινη ματιά και όχι διδακτική. Τα «Καλύτερα μας Χρόνια» ή αλλιώς “La meglio
gioventù”, είναι πολιτικός σταθμός και παρά τις περίπου 6 ώρες διάρκειας της κυλάει
χωρίς να κουράζει. Σε αυτό βέβαια συμβάλλει και η λιτή και ουσιαστική σκηνοθεσία
του Τζιορντάνα, με την φωτογραφία και την μουσική να συμπληρώνουν, δημιουργώντας ακόμα πιο έντονα συναισθήματα στον θεατή. Αβίαστα ανάγεται το
συμπέρασμα πως η εν λόγω ταινία δεν είναι απλώς ένα ακόμα συγκινητικό
κινηματογραφικό φιλμ, αλλά εμπειρία πολιτισμού και μνήμης.

Τι χαρακτηρίζει σχεδόν από πάντα την Ελλάδα μας; Όταν κλείσει κανείς τα μάτια του και αναρωτηθεί, ποιες εικόνες θα κατακλύσουν το μυαλό του; Σίγουρα πρώτα από όλα τα αρχαία, αυτός ο πολιτιστικός πλούτος για τον οποίο αν μη τι άλλο είμαστε ευλογημένοι. Ο Παρθενώνας, ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο, έπειτα η αρχαία αγορά στην Πλάκα… ναι, σίγουρα αυτά πρώτα-πρώτα. Έπειτα όμως, το αμέσως επόμενο που θα σχηματιστεί στο μυαλό του είναι κόσμος, πολύς κόσμος, μουσική, ίσως θάλασσα, πέτρινα σπίτια και μια πλατεία. Πανηγύρι! Στο μυαλό των ελλήνων και των τουριστών που είχαν την τύχη να βρεθούν σε κάποιο από αυτά και όχι σε κάποιο χλιδάτο κέντρο νυχτερινής διασκέδασης στη Μύκονο ή στη Σαντορίνη, σίγουρα την Ελλάδα θα θυμίζει η εικόνα ενός πανηγυριού σε μια πλατεία στις τοπικές κοινότητες της χώρας μας, κατά προτίμηση καλοκαίρι και δη Αύγουστο!

Παρόλο που ο Έλληνας από πάντα είχε μια ιδιαίτερη αγάπη στο ξέφρενο γλέντι και την ανεμελιά, υπήρξε μια περίοδος που η νεολαία απείχε από τα τοπικά φεστιβάλ και τα πανηγύρια, προτιμώντας να περάσει τα βράδια των διακοπών του στα μπαράκια και όλα τα καινούργια μαγαζιά ενδεχομένως για ένα story και ένα post στα social media. Το πανηγύρι στο χωριό αντιμετωπιζόταν με σνομπισμό και αδιαφορία. Ήταν κάτι σαν το event που θα μαζευόταν η παρέα για να κουτσομπολέψει και να χλευάσει και όχι γιατί θα το προτιμήσει πραγματικά ως τρόπο διασκέδασης. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια μαζική αύξηση στην προσέλευση των νέων στις τοπικές εκδηλώσεις, η οποία είναι πραγματικά απορίας άξια αν συλλογιστεί κανείς πως οι σημερινές γενιές νέων βρίσκονται πιο μακριά από ποτέ (με τη συνηθισμένη αντίληψη πάντα) από τα ήθη και τις παραδόσεις της χώρας, τα τραγούδια με τις παραδοσιακές και λαϊκές επιρροές, ακόμα και από τα ίδια τα χωριά κατά κυριολεξία. Ενώ μοιάζει αλλόκοτο, οι λέξεις «πανηγύρι 2025» εμφανίζονται στις αναζητήσεις του Google και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης από λογαριασμούς ατόμων νεαρής ηλικίας. Ακόμη, μία ισχυρή ένδειξη για την συγκεκριμένη τάση αποτελεί το γεγονός πως βιντεάκια με αυτό το θέμα γίνονται δημοφιλή και «τρεντάρουν» στους αλγορίθμους. Είναι άραγε τα πανηγύρια και πάλι στην καρδιά της νεολαίας;

Αδιαμφισβήτητα οι νέοι έχουν κάνει σημαντική στροφή προς τις τοπικές εκδηλώσεις και αν αναρωτιέστε γιατί συμβαίνει αυτό, αρκεί μόνο να αναλογιστούμε πως ζούμε σε μία εποχή αχόρταγης δίψας για χρήμα, βομβαρδισμένοι με ειδήσεις για πολέμους, εγκλήματα και σχεδόν ελάχιστα ευχάριστα γεγονότα. Η πανδημία και η καραντίνα των προηγούμενων ετών ενίσχυσαν την επιθυμία του κόσμου να βγει έξω και ώθησε τους νέους να νοσταλγήσουν την διασκέδαση και την ανθρώπινη επαφή. Δεν είναι μόνο η νοσταλγία όμως που τους έφερε ένα βήμα πιο κοντά στην παράδοση, αλλά η αυθεντικότητα των ελληνικών πανηγυριών. Η ζεστασιά του κόσμου, η αφασία, η ανεπιτήδευτη χαρά για τα απλά και καθημερινά, το ασταμάτητο γλέντι και η κοινωνική συναναστροφή ανοιχτή σε όλους. Άλλωστε είναι γεγονός πως στην σημερινή εποχή οι νέοι στα club, περισσότερο από ποτέ, επικεντρώνονται στο να γνωρίσουν νέους ανθρώπους και να εντυπωσιάσουν, αντί να απολαύσουν απλώς την διασκέδαση και τη χαρά της στιγμής που τους κερδίζει-όπως όλα δείχνουν-στα πανηγύρια.

Ως τελική σκέψη, παρόλο που εγκυμονεί ο κίνδυνος η τάση αυτή να είναι παροδική και σύντομη, μόνο θετικός οιωνός για το μέλλον αποτελεί η στροφή των νεότερων στις τοπικές εκδηλώσεις, καθώς δεν ενισχύεται μόνο η σύνδεση με την ξεχασμένη παράδοση της χώρας μας, αλλά οι καρδιές τους γεμίζουν αυθεντική χαρά και ενδιαφέρον για τις άδειες επί το πλείστων το Χειμώνα, επαρχιακές περιοχές που περιμένουν να ζωντανέψουν με τα πανηγύρια και τα γλέντια τους.