staging

Category: ΑΠΟΨΕΙΣ

  • Η Βουλή ως reality show: επεισόδια,ρόλοι και αγαπημένοι ‘‘χαρακτήρες’’

    Η Βουλή ως reality show: επεισόδια,ρόλοι και αγαπημένοι ‘‘χαρακτήρες’’

    Αν κάποιος παρακολουθούσε την ελληνική πολιτική για πρώτη φορά, χωρίς
    όμως να γνωρίζει τι ακριβώς βλέπει, θα μπορούσε εύκολα να νομίσει ότι
    πρόκειται για reality show. Ένα μακροχρόνιο πρόγραμμα με σταθερό κάστ,
    επαναλαμβανόμενα επεισόδια και χαρακτήρες που επιστρέφουν ξανά και ξανά,
    παίζοντας πάντα τον ίδιο ρόλο. Μόνο που εδώ δεν υπάρχει τελικός νικητής –
    μόνο πολιτική φθορά που διαχέεται μέχρι να εξαφανιστεί.
    Η Βουλή δεν λειτουργεί πια μόνο ως θεσμός, αλλά και ως σκηνικό. Έτσι είναι οι
    Εξεταστικές Επιτροπές καθώς θυμίζουν special επεισόδια: μεγάλη διάρκεια,
    υψηλές προσδοκίες, ένταση, αλλά σχεδόν ποτέ καθαρή. Το κοινό παρακολουθεί,
    σχολιάζει, νευριάζει και μετά πάει στο επόμενο επεισόδιο.


    Επεισόδιο 1: «ΟΠΕΚΕΠΕ – Η επιδότηση που κανείς δεν ήξερε»
    Το επεισόδιο του ΟΠΕΚΕΠΕ ξεκίνησε όπως όλα τα καλά επεισόδια reality, με
    αποκαλύψεις. Παράτυπες επιδοτήσεις, έλεγχοι που δεν έγιναν ποτέ, πρόστιμα
    από την Ευρωπαϊκή Ένωση και ένα ερώτημα που πλανιόταν πάνω από τη
    Βουλή: ποιος ήξερε και ποιος ευθύνεται;
    Η Εξετατική Επιτροπή στάθηκε για να απαντήσει σε αυτό το ερώτημα, όμως
    τελικά, μόνο αυτό δεν έκανε. Αντίθετα, λειτούργησε περισσότερο ως σκηνή
    αναπαράστασης ρόλων.

    Ο ‘’Δεν ήξερα’’
    Πρωταγωνιστικός ρόλος του επεισοδίου. Πρών υπουργοί Αγροτικής Ανάπτηξης
    και αρμόδια στελέχη εμφανίστηκαν δηλώνοντας ότι: δεν είχαν ενημέρωση, δεν
    γνώριζαν τις λεπτομέρειες και βασίζονταν στις υπηρεσίες.
    Η ευθύνη μεταφέρθηκε σε έναν απρόσωπο διοικητικό μηχανισμό. Όλοι ήταν
    «θεσμικά παρόντες», αλλά πολιτικά απόντες.

    Ο “Θεσμικός”
    Βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας επικαλέστηκαν διαδικασίες,
    χρονοδιαγράμματα και υπηρεσιακές αρμοδιότητες. Το επιχείρημα ήταν σαφές:
    «Αν κάτι πήγε στραβά, δεν ήταν πολιτική απόφαση».
    Ο θεσμικός λόγος λειτούργησε ως φίλτρο: ό,τι δεν χωρούσε σε κανονισμό,
    απλώς δεν συζητήθηκε.

    Ο “Επιθετικός”
    Σε κρίσιμα σημεία, η συζήτηση ξέφυγε από την ουσία και μετατράπηκε σε
    ανταλλαγή κατηγοριών περί «πολιτικής εργαλειοποίησης» και «αντιπολίτευσης
    χωρίς προτάσεις». Το ενδιαφέρον μετατοπίστηκε από τις επιδοτήσεις και τους
    ελέγχους στο ποιος κερδίζει πολιτικά από την υπόθεση. Η ένταση ανέβηκε· η
    διερεύνηση υποχώρησε.Ένα χαραστηριστικό παράδειγμα ήταν μια στιγμή στην
    Εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, όταν ερώτηση για τους ελλιπείς ελέγχους και τις
    ευρωπαϊκές κυρώσεις δεν απαντήθηκε επί της ουσίας, αλλά προκάλεσε έντονη
    πολιτική αντιπαράθεση.

    Ο “Ηθικός Κριτής”
    Η αντιπολίτευση ανέλαβε τον ρόλο του υπερασπιστή της διαφάνειας. Μίλησε
    για διασπάθιση δημόσιου χρήματος και ευρωπαϊκή ντροπή. Όμως το επεισόδιο
    είχε ήδη φορτωθεί με παρελθοντικές αναφορές: τι γινόταν παλιότερα, ποιος
    έκανε τι όταν κυβερνούσε.
    Το παρόν θάφτηκε κάτω από το παρελθόν.
    Το επεισόδιο τελειώνει χωρίς να επιλυθεί
    Η Εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ ολοκληρώθηκε όπως πολλές άλλες – με
    διαφορετικά πορίσματα, αντικρουόμενες αφηγήσεις και κανέναν σαφή
    υπεύθυνο. Το επεισόδιο τελείωσε χωρίς καμία λύση, αφήνοντας το κοινό με την
    αίσθηση ότι ότι «κάτι πήγε στραβά», αλλά κανείς δεν φταίει συγκεκριμένα.


    Επεισόδιο 2: «Υποκλοπές – Ποιος κρυβόταν πίσω από τις οθόνες;»
    Το δεύτερο επεισόδιο του πολιτικού reality ξεδιπλώνεται γύρω από την
    Εξεταστική Επιτροπή για τις υποκλοπές, μια υπόθεση που τάραξε την κοινή
    γνώμη πριν από χρόνια αλλά εξακολουθεί να επιστρέφει στο πολιτικό
    προσκήνιο.

    1. Η σκιά του Μητσοτάκη και αναπάντητα ερωτήματα
      Δεν γίνεται να μιλήσουμε για το επεισόδιο των υποκλοπών χωρίς να
      αναφερθούμε στους πρωταγωνιστές που έφεραν το θέμα στη δημόσια σφαίρα.
      Η υπόθεση ξεκίνησε όταν αποκαλύφθηκε ότι ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Νίκος
      Ανδρουλάκης, παρακολουθήθηκε με παράνομο λογισμικό – κάτι που οδήγησε σε
      δημόσια καταγγελία και πολιτική κρίση. Μετά από δικαστική απόφαση,
      διαπιστώθηκε ότι τα μητρώα παρακολούθησης έπρεπε να έχουν κοινοποιηθεί –
      και όμως, επανειλημμένα ερωτήματα για τον λόγο που παρακολουθήθηκε
      πολιτικός αρχηγός παραμένουν ανοιχτά.
      Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή επιτροπή PEGA έχει καταστήσει σαφές ότι ο
      πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει τεράστια ευθύνη για τον τρόπο που
      διοικητικά οργανώθηκε αυτή η ιστορία – είτε γνώριζε είτε έπρεπε να γνωρίζει,
      καθώς η ΕΥΠ αργότερα υπάγεται απευθείας στην πολιτική ηγεσία.
      Αυτά τα μεγάλα ερωτήματα – ποιος έδωσε την εντολή, γιατί η κυβέρνηση
      επέλεξε να μην δημοσιοποιήσει ουσιαστικά στοιχεία, γιατί δεν κλήθηκαν
      μάρτυρεςκλειδιά – απασχολούν ακόμα την κοινή γνώμη και την ίδια την
      Εξεταστική επιτροπή, που δεν έχει βγάλει καθαρό πόρισμα.
    2. Υποκλοπές: Ερωτήσεις που φαίνονταν ότι ήταν ήδη γραμμένες
      Νεότερη εξέλιξη που τράβηξε την προσοχή στην Εξεταστική αφορά έναν πρώην
      συνεργάτη εταιρίας που εμπλέκεται στις υποκλοπές.Ο Σταμάτης Τριμπάλης
      κατέθεσε ότι είχε λάβει προκατασκευασμένες ερωτήσεις από την κυβερνητική
      πλευρά πριν ξεκινήσει η ακρόασή του, κάτι που εγείρει ερωτήματα για το κατά
      πόσο οι απαντήσεις του ήταν ήδη «προγραμματισμένες».
      Με αυτόν τον τρόπο, το επεισόδιο αποκτά νέα διάσταση: δεν πρόκειται μόνο για
      αντιπαράθεση απόψεων, αλλά υπάρχει η υποψία ότι η διαδικασία
      χειραγωγείται, ώστε να αποφευχθεί η αποκάλυψη σημαντικών στοιχείων πριν
      εξεταστούν λεπτομερώς.
    3. Η στάση της Βουλής και η μυστική συνεδρίαση
      Η ύπουλη δραστηριότητα για τον χαρακτηρισμό των πληροφοριών που
      συλλέχθηκαν ως κρατικά μυστικά, έχει κηκλοφορήσει ως φήμες, και εχουν
      υπάρξει δοκιμασμένα σενάρια μυστκών συνεδριάσεων της Ολομέλειας για τη
      συζήτηση των ευρημάτων της έρευνας υπό μυστικότητα. Οι ενέργειες
      περιγράφονται ως απόκρυψη ουσιωδών πληροφοριών με βάση την εθνική
      ασφάλεια και η αντιπολίτευση κατηγορεί ανοιχτά αυτές τις τακτικές ως
      συγκάληψη των πραγματικων πληροφοριών. Αυτή η σκηνή περιγράφει πως μια
      έρευνα που βασίζεται στη διαφάνεια μπορείνα μετατραπεί σε ένα περίπλοκο
      σύστημα εσωτερκών διαδικασιών, οι οποίες γίνονται παρόμοιες με πολιτικη
      συγκάλυψη.
      Στο τέλος αυτού του επεισοδίου, η εντύπωση που φτάνει στον πολίτη είναι
      συχνά αυτή ενός θεάματος που παρακολουθούμε, όχι μιας διερεύνησης που
      επιλύει. Με ονόματα όπως Ανδρουλάκης και υποθέσεις που σχετίζονται με το
      κράτος και τη νομιμότητα, δεν μιλάμε για απλά «θεατρικά». Ωστόσο, αν τα
      ερωτήματα παραμένουν αναπάντητα και οι διαδικασίες χειραγωγούνται, τότε η
      πολιτική ευθύνη μοιάζει να αποφεύγεται από όσους την κατέχουν – και οι
      θεατές μένουν με το παράπονο ότι το επεισόδιο δεν τελειώνει ποτέ.

    Επεισόδιο 3: «ΟΠΕΚΕΠΕ – Η συνέχεια που περιμένουμε»
    Η Εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ δεν έχει ολοκληρωθεί και οι πολίτες περιμένουν
    με αγωνία τα επόμενα επεισόδια. Η πρώτη φάση έδειξε τις αντιπαραθέσεις
    μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης, με όλους τους κλασικούς ρόλους: τον «Δεν ήξερα», τον «Θεσμικό» και τον «Ηθικό Κριτή». Αλλά πολλά ερωτήματα
    παραμένουν αναπάντητα. Στα υπόλοιπα επεισόδια περιμένουμε νέους μάρτυρες,
    συγκεκριμένα στοιχεια και πιθανές παραλείψεις ή ευθύνες πολιτικών που θα
    δείξουν αν η κυβερνητική πλειοψηφία γνώριζε τα λάθη ή τα απέδωσε
    αποκλειστικά στις υπηρεσίες.
    Αν οι επόμενες καταθέσεις δεν ρίξουν φως στην υπόθεση, η Εξεταστική
    κινδυνεύει να γίνει άλλο ένα «επεισόδιο» χωρίς αποτέλεσμα.
    Ίσως κάποια στιγμή τα επεισόδια να τελειώσουν, αλλά μέχρι τότε, η Βουλή
    παραμένει ο θίασος όπου οι ρόλοι δεν αλλάζουν ποτέ, η ένταση δεν πέφτει και οι
    απαντήσεις σπάνια φτάνουν στην οθόνη μας.

  • Κάτω από τα ραντάρ: Ο «Φραπές» και η μεγαλειώδης σιωπή του

    Κάτω από τα ραντάρ: Ο «Φραπές» και η μεγαλειώδης σιωπή του

    Μια Εξεταστική που σκοντάφτει στην ίδια την αλήθεια

    Αν η Εξεταστική για τον ΟΠΕΚΕΠΕ είχε soundtrack, θα ήταν ένα διαρκές «μπιπ» από μικρόφωνα που ανοίγουν και κλείνουν, διακοπές, εντάσεις και… απόλυτη σιωπή. Όχι οποιαδήποτε σιωπή – αλλά η σιωπή που επιλέγει ο άνθρωπος που βρίσκεται στο επίκεντρο της υπόθεσης: ο Γιώργος Ξυλούρης, ο περιβόητος «Φραπές».

    Και κάπως έτσι, μια επιτροπή που συστάθηκε για να ρίξει φως, παλεύει με σκοτάδια που δεν δημιουργούν τα συστήματα ή τα έγγραφα, αλλά οι ίδιοι οι μάρτυρες.

     

    Ο Ξυλούρης εμφανίστηκε, κάθισε μπροστά στους βουλευτές, άκουσε τις ερωτήσεις – και επέλεξε να απαντήσει σε ελάχιστες από αυτές. Επικαλέστηκε δικαίωμα σιωπής και το έκανε με τρόπο σχεδόν προκλητικό. Δεν είναι η πρώτη φορά που μάρτυρας εμφανίζεται «φειδωλός», αλλά είναι ίσως η πρώτη φορά που η επιλογή αυτή γίνεται… brand name.

    Σε μια υπόθεση όπου έχουν ζητηθεί εξηγήσεις για:

    • παρατυπίες στις επιδοτήσεις,
    • περίεργες διαδρομές χρημάτων,
    • διοικητικά κενά που μοιάζουν με εθνικό ανέκδοτο,

    η σιωπή μοιάζει λιγότερο με «δικαίωμα» και περισσότερο με στρατηγική επιβίωσης.

    Από τη μία, μια αντιπολίτευση που απαιτεί να μιλήσουν όλοι – και μάλιστα χθες. Από την άλλη, μια κυβερνητική πλειοψηφία που δείχνει να συγκρατεί την Εξεταστική από το να εξελιχθεί σε πολιτική μπόρα.

    Κάπου στη μέση, ένας μάρτυρας που φέρεται να απειλεί βουλευτή, άλλοι που επικαλούνται «δεν θυμάμαι», «δεν γνωρίζω», «δεν είναι δική μου αρμοδιότητα» και πρακτικά που φεύγουν για τον εισαγγελέα λες και είναι σουβέρ από καφέ.

    Η Εξεταστική δεν εξελίσσεται απλώς σε πεδίο σύγκρουσης. Εξελίσσεται σε μια υπόθεση όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο το «τι έγινε», αλλά το ποιος θα το παραδεχτεί πρώτος – ή ποιος θα μιλήσει καθόλου.

    Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, χρόνια τώρα, είναι ένας οργανισμός που δεν διαχειρίζεται απλώς χρήματα. Διαχειρίζεται την αγροτική επιβίωση ενός ολόκληρου πληθυσμού. Γι’ αυτό το σκάνδαλο έχει πολιτικό βάρος: αγγίζει τις τσέπες χιλιάδων αγροτών και την αξιοπιστία ενός κράτους που οφείλει να τους στηρίζει – όχι να τους κάνει να νιώθουν ότι είναι οι τελευταίοι που μαθαίνουν τι πραγματικά συμβαίνει.

    Η Εξεταστική θα μπορούσε να γίνει ευκαιρία εξυγίανσης. Επιστροφής της εμπιστοσύνης. Ανασυγκρότησης ενός οργανισμού που τα τελευταία χρόνια λειτουργεί με την αθόρυβη σιγουριά ενός γραφειοκρατικού τέρατος.

    Αντί γι’ αυτό, γίνεται μια θεσμική στασιμότητα με έντονη οσμή συγκάλυψης, αδιαφάνειας, εσωτερικής σύγκρουσης και πολιτικής στρατηγικής.

    Και τώρα;

    Η κατάθεση του «Φραπέ» δεν έκλεισε τίποτα. Αντίθετα, άνοιξε:

    • περισσότερα ερωτήματα,
    • περισσότερες εντάσεις,
    • περισσότερη δυσπιστία από την κοινωνία που βλέπει μάρτυρες να σιωπούν, βουλευτές να εκνευρίζονται, και μια υπόθεση που δείχνει να έχει πολλά κρυμμένα στρώματα.

    Η Εξεταστική συνεχίζεται αλλά το ερώτημα δεν είναι αν θα ολοκληρωθεί. Το ερώτημα είναι: θα μιλήσει ποτέ κανείς ή θα μείνουμε με έναν «Φραπέ» που γίνεται το σύμβολο ενός συστήματος που ξέρει να λουφάζει, να σιωπά – και να επιβιώνει;

  • Ο ρόλος της θρησκείας στη σύγχρονη γεωπολιτική τάξη

    Ο ρόλος της θρησκείας στη σύγχρονη γεωπολιτική τάξη

    *Του Σπυρίδωνα Θεοχαράκου

    Η διεθνής πολιτική τα τελευταία τριάντα χρόνια χαρακτηρίζεται από μια έντονη αναθεώρηση του ρόλου της θρησκείας στην παγκόσμια γεωπολιτική. Το αφήγημα του εκκοσμικευμένου κόσμου, όπως είχε διαμορφωθεί κυρίως στη Δύση, δεν επιβεβαιώθηκε στην πράξη. Στις περισσότερες περιοχές του πλανήτη, οι θρησκευτικές ταυτότητες όχι μόνο επιβίωσαν, αλλά αναδύθηκαν ως κεντρικοί άξονες κοινωνικής οργάνωσης και πολιτικής νομιμοποίησης. Στο νέο αυτό περιβάλλον, η κατανόηση της θρησκείας δεν αποτελεί πολυτέλεια για τους υπεύθυνους χάραξης διεθνούς πολιτικής. Αποτελεί αναγκαία συνθήκη για την λήψη ρεαλιστικών και αποτελεσματικών πολιτικών αποφάσεων .

    Η υπόθεση ότι το πέρασμα στη νεωτερικότητα θα συνοδευόταν από την υποχώρηση της θρησκείας δεν ισχύει πλέον πέρα από τον ευρωπαϊκό χώρο. Ο Peter Berger, παλαιότερα υπέρμαχος της θεωρίας της εκκοσμίκευσης, παραδέχτηκε ήδη από τη δεκαετία του 1990 ότι ο κόσμος του 21ου αιώνα είναι “εξαιρετικά θρησκευόμενος”, με εξαίρεση ορισμένα τμήματα της Δυτικής Ευρώπης. Η θρησκεία συνεχίζει να λειτουργεί ως συλλογική γλώσσα νοήματος, ως ερμηνευτικό υπόβαθρο για ιστορικά γεγονότα και ως εργαλείο κοινωνικής συνοχής.

    Η τρέχουσα γεωπολιτική πραγματικότητα δείχνει ότι οι κοινωνίες δεν αντιλαμβάνονται τη θρησκεία απλώς ως μια ατομική επιλογή πίστης, αλλά ως κεντρικό στοιχείο ταυτότητας. Η ανάδυση της θρησκείας στη δημόσια σφαίρα αποτελεί αντίδραση στις κρίσεις, στην αβεβαιότητα και στις ταχείες πολιτικές και οικονομικές αλλαγές. Ιδιαίτερα στον αραβικό κόσμο, η θρησκεία παραμένει βασικός παράγοντας που καθορίζει συλλογικές συμπεριφορές, κοινωνικές ιεραρχίες και πολιτικούς προσανατολισμούς.

    Η Μέση Ανατολή, εν παραδείγματι, αποτελεί το κατ’ εξοχήν πεδίο όπου οι θρησκευτικές δυναμικές διαμορφώνουν την πολιτική πραγματικότητα. Σουνιτικές και Σιιτικές ταυτότητες, Ισλαμιστικά κινήματα, κοσμικά καθεστώτα που χρησιμοποιούν θρησκευτική νομιμοποίηση, θρησκευτικές μειονότητες με ιδιαίτερο ιστορικό βάρος, όλα συγκροτούν ένα σύνθετο μωσαϊκό όπου η θρησκεία δεν μπορεί να απομονωθεί από την πολιτική.

    Για τους πληθυσμούς της περιοχής, η θρησκεία αποτελεί τόσο κώδικα αξιών όσο και πλαίσιο κοινωνικής εμπιστοσύνης. Ταυτόχρονα, λειτουργεί ως σημείο αναφοράς σε περιόδους κρατικής αποτυχίας, εμφύλιων συγκρούσεων ή διεθνών παρεμβάσεων. Από τη σιιτική ημισέληνο και την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν, έως την επιρροή της Μουσουλμανικής Αδελφότητας και τον ρόλο Σαλαφιστικών κινημάτων, η θρησκευτική ταυτότητα παραμένει φορέας ισχύος, συσπείρωσης και πολιτικής κινητοποίησης.

    Σε αυτό το περιβάλλον, η άγνοια των θρησκευτικών κωδίκων μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες πολιτικές εκτιμήσεις, όπως συνέβη με πολλές Δυτικές παρεμβάσεις που υποτίμησαν το βάθος του θρησκευτικού παράγοντα στις κοινωνικές δομές.

    Η θρησκεία λειτουργεί σήμερα ως μορφή ήπιας ισχύος (soft power), επηρεάζοντας την κοινή γνώμη, την κοινωνική νομιμοποίηση και τις διεθνείς συμμαχίες. Τα θρησκευτικά δίκτυα, οι ιεραποστολικές δράσεις, η προσφορά ανθρωπιστικής βοήθειας και το θρησκευτικό κύρος θεσμών, όπως του Βατικανού, των Εκκλησιαστικών Ορθόδοξων Πατριαρχείων ή των σημαντικών Ισλαμικών κέντρων, διαμορφώνουν ευρέως πολιτικές και κοινωνικές συμπεριφορές.

    Στη Μέση και Εγγύς Ανατολή, η Σαουδική Αραβία, το Ιράν και η Τουρκία έχουν υιοθετήσει μοντέλα εξωτερικής πολιτικής που αξιοποιούν θρησκευτικούς κώδικες για να επηρεάσουν κοινότητες εκτός των συνόρων τους. Η Σαουδαραβική προώθηση του Ουαχαμπισμού, η Ιρανική Σιιτική δικτύωση και ο νεοοθωμανικός θρησκευτικός λόγος της Τουρκίας αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

    Η θρησκεία δεν είναι μόνο εργαλείο των κρατών, αλλά συνιστά ταυτόχρονα μέσο επιρροής και για μη κρατικούς δρώντες. Οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, οι Χούθι και η Χαμάς, χρησιμοποιούν τη θρησκευτική ταυτότητα ως μέσο πολιτικής νομιμοποίησης, κοινωνικής οργάνωσης και στρατολόγησης, με σκοπό να εδραιωθούν και να προωθήσουν τα δικά τους συμφέροντα.

    Η θρησκευτική ταυτότητα εξυπηρετεί έναν διττό ρόλο: αφενός προσδίδει νόημα και σκοπό στις κοινωνίες, αφετέρου δημιουργεί σύνορα ανάμεσα σε «εμάς» και τους «άλλους». Η λειτουργία αυτή είναι ιδιαίτερα εμφανής στη Μέση Ανατολή, όπου οι θρησκευτικές κοινότητες έχουν ιστορικούς δεσμούς, με προεκτάσεις που γίνονται εμφανείς ακόμη και στις μέρες μας.

    Η έννοια της «ταυτότητας» στην περιοχή δεν είναι αποκομμένη από τη θρησκεία. Αντιθέτως, η θρησκευτική ταυτότητα λειτουργεί ως η βασική δομή μέσα από την οποία οι πληθυσμοί ερμηνεύουν την πολιτική πραγματικότητα. Εθνοτικές και πολιτικές διαφορές διασταυρώνονται με θρησκευτικές, δημιουργώντας πολλαπλές μορφές συσπείρωσης και αντιπαράθεσης.

    Ο Huntington, στη θεωρία του για τις «συγκρούσεις των πολιτισμών», ανέδειξε την πολιτισμική διάσταση των διεθνών σχέσεων, ενώ μελετητές όπως ο Scott Thomas ή ο Jonathan Fox, επικεντρώθηκαν στον ρόλο της θρησκείας ως καθοριστικού παράγοντα των πολιτικών συγκρούσεων. Αν και αυτές οι προσεγγίσεις δεν πρέπει να υιοθετηθούν άκριτα, προσφέρουν χρήσιμα εργαλεία σύγκρισης για την κατανόηση της σύγχρονης πραγματικότητας.

    Συχνά η θρησκεία παρουσιάζεται επίσης ως παράγοντας αστάθειας, ιδιαίτερα όταν συνδέεται με εξτρεμιστικές πρακτικές ή ιδεολογίες. Ωστόσο, οι συγκρούσεις που λαμβάνουν θρησκευτική μορφή συχνά έχουν βαθύτερες κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές ρίζες. Η θρησκεία λειτουργεί ως «φορέας» μέσα από τον οποίο οι πληθυσμοί εκφράζουν αγανάκτηση για τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες ή ταυτότητες που θεωρούν απειλούμενες.

    Παράλληλα, σημαντική είναι και η συμβολή θρησκευτικών θεσμών στην ειρηνοποιό δράση. Πολλά θρησκευτικά δίκτυα λειτουργούν ως φορείς διαλόγου, προσφέροντας δίαυλους επικοινωνίας σε κοινωνίες που δεν εμπιστεύονται τις κρατικές αρχές ή τους διεθνείς θεσμούς. Στη Μέση Ανατολή, θρησκευτικοί ηγέτες έχουν διαμεσολαβήσει σε τοπικές εκεχειρίες, ενώ οργανώσεις με θρησκευτικό υπόβαθρο συμβάλλουν στην κοινωνική ανασυγκρότηση.

    Η μελέτη της θρησκείας δεν αφορά μόνο τη θεωρητική κατανόηση, αλλά συνιστά προϋπόθεση για αποτελεσματικές πολιτικές στον Αραβικό κόσμο και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή. Χωρίς σε βάθος εξέταση της θρησκευτικής κουλτούρας των πληθυσμών, κάθε είδους παρέμβαση, διπλωματικού είτε στρατηγικού χαρακτήρα, κινδυνεύει να αποτύχει.

    Η εμπειρία των Δυτικών πολιτικών στην περιοχή δείχνει ότι η προσπάθεια εφαρμογής εκκοσμικευμένων μοντέλων ή μεταφοράς Δυτικών θεσμών συχνά συγκρούεται με τις κοινωνικές πραγματικότητες. Η θρησκεία δεν είναι εμπόδιο που πρέπει να παρακαμφθεί, αλλά συστατικό στοιχείο των σχέσεων εξουσίας, των κοινωνικών δικτύων και των αντιλήψεων περί νομιμότητας. Αντί για μια προσέγγιση που αγνοεί τις θρησκευτικές ευαισθησίες, απαιτείται μια πολιτική που αναγνωρίζει τον ρόλο τους και προσπαθεί να κατανοήσει τις ανάγκες και τις προσδοκίες των τοπικών κοινωνιών. Μόνο έτσι μπορούν να τεθούν οι βάσεις για ειρηνική συνύπαρξη και πολιτική σταθερότητα.

    Ο κόσμος του 21ου αιώνα δεν μπορεί να αναλυθεί με όρους αποκλειστικά οικονομικούς ή στρατιωτικούς. Η θρησκεία αποτελεί δομικό παράγοντα των διεθνών σχέσεων. Για τους φορείς χάραξης πολιτικής, η κατανόηση της θρησκείας δεν είναι απλώς ένα θεωρητικό εργαλείο. Είναι βασική προϋπόθεση για τον σχεδιασμό ρεαλιστικών πολιτικών και την οικοδόμηση σταθερών γεωπολιτικών στρατηγικών.

    Η Μέση Ανατολή αποτελεί σήμερα το σημαντικότερο παράδειγμα όπου η θρησκεία και η πολιτική δεν μπορούν να διαχωριστούν. Η κατανόηση, επομένως, των θρησκευτικών δομών των κοινωνιών αυτών είναι αναγκαία για την ερμηνεία του παρόντος και τη διαμόρφωση πολιτικών που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες ανθρώπων και κρατών.

    Ενδεικτική βιβλιογραφία:

    • Huntington, S. P. (1996). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order.
    • Mandaville, P. (2023). The Geopolitics of Religious Soft Power. Oxford University Press.‌
    • Haynes, J. (2016). Routledge handbook of religion and politics.

    Πηγή: ΚΕΔΙΣΑ

  • Ματωμένα χωράφια, άδειες τσέπες

    Ματωμένα χωράφια, άδειες τσέπες

    Η εικόνα ενός αγρότη που ξυπνά πριν από τον ήλιο, με τα χέρια βουτηγμένα στη γη, δεν είναι απλώς μια εικόνα παράδοσης. Είναι μια καθημερινή πραγματικότητα που καθορίζει την τροφή μας, τη ζωή των χωριών και την ίδια την οικονομική και κοινωνική σταθερότητα της χώρας. Ταυτόχρονα, είναι μια εικόνα που φέτος έχει βαρύνει με νέες δυσκολίες, που δοκιμάζουν την αντοχή της ελληνικής υπαίθρου περισσότερο από ποτέ.

    Η φετινή χρονιά έχει φέρει έναν καταιγισμό προκλήσεων. Από τις καθυστερήσεις στις επιδοτήσεις, που αφήνουν τους αγρότες χωρίς τη ρευστότητα που χρειάζονται για να συνεχίσουν τη δουλειά τους, μέχρι τις φυσικές καταστροφές, όπως οι πλημμύρες στον θεσσαλικό κάμπο, οι απώλειες είναι πολλαπλές. Καλλιέργειες που έμειναν στο νερό και στα λασπωμένα χωράφια δεν αντιπροσωπεύουν μόνο οικονομικό κόστος· αντιπροσωπεύουν τον κόπο μηνών, τη ζωή που δαπανήθηκε για να ανθίσει η γη.

    Η κτηνοτροφία, από την άλλη, πλήττεται από σοβαρές ασθένειες. Η επιδημία ευλογιάς των αιγοπροβάτων που σάρωσε πολλές περιοχές της χώρας προκάλεσε την μαζική απώλεια κοπαδιών, μια τραγωδία που ξεπερνά τα νούμερα: κάθε ζώο που αφαιρείται είναι ένα κεφάλαιο ζωής, ένα κομμάτι της οικογένειας του παραγωγού, ένα κομμάτι της ταυτότητας μιας κοινότητας. Η εικόνα άδειων στάβλων και κοινοτήτων που βλέπουν τις ζωές τους να χάνονται μπροστά στα μάτια τους προκαλεί μια αίσθηση κενού που δεν αποτυπώνεται στους πίνακες οικονομικών στοιχείων.
    Αλλά οι αγρότες δεν πλήττονται μόνο από φυσικά φαινόμενα ή επιδημίες. Το κόστος παραγωγής έχει εκτοξευθεί: λιπάσματα, καύσιμα, φάρμακα για τα ζώα, εξοπλισμός, όλα έχουν γίνει βαρύ φορτίο που δυσχεραίνει την καθημερινή διαχείριση της εκμετάλλευσης. Οι τιμές πώλησης των προϊόντων, συχνά, δεν ανταποκρίνονται ούτε καν στο κόστος παραγωγής, αφήνοντας τους παραγωγούς σε συνεχή οικονομική πίεση.

    Ταυτόχρονα, η διάκριση μεταξύ μικρών και μεγάλων εκμεταλλεύσεων γίνεται όλο και πιο εμφανής. Τα μικρά αγροκτήματα, που για γενιές αποτελούσαν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής υπαίθρου, μειώνονται συνεχώς, ενώ οι μεγαλύτερες εκμεταλλεύσεις καρπώνονται τα οφέλη των επιδοτήσεων και της πρόσβασης σε αγορές. Αυτό δεν είναι μόνο οικονομικό φαινόμενο· είναι πολιτισμικό και κοινωνικό. Οι κοινότητες βλέπουν τους παραδοσιακούς τρόπους ζωής να εξαφανίζονται, ενώ η γνώση που περνά από γενιά σε γενιά κινδυνεύει να χαθεί.

    Δεν είναι περίεργο, λοιπόν, που ολοένα και λιγότεροι άνθρωποι πλέον δεν προτιμούν να εργαστούν στον πρωτογενή τομέα. Το φαινόμενο της αστικοποίησης δεν έχει μείνει παγωμένο τη δεκαετία του 1960· συνεχίζει να εξελίσσεται, οδηγώντας νέες γενιές στα αστικά κέντρα, απομακρύνοντάς τες από τη γη και τα χωριά τους. Τα εμπόδια, οι απώλειες και η αβεβαιότητα κάνουν το επάγγελμα δυσπρόσιτο, και η κοινωνία βλέπει την ύπαιθρο να στερείται νέων γενιών που θα την κρατήσουν ζωντανή.
    Μέσα σε αυτή τη συνεχή δοκιμασία, οι αγρότες παλεύουν με αξιοπρέπεια. Οι κινητοποιήσεις που συχνά γίνονται αντιληπτές μόνο ως μπλόκα στους δρόμους είναι, στην ουσία, η φωνή μιας ολόκληρης κοινωνίας που ζητά αναγνώριση και στήριξη. Δεν πρόκειται για μια επιθυμία υπερβολής ή για πολιτικό παιχνίδι· είναι μια κραυγή επιβίωσης, η ανάγκη να παραμείνουν οι άνθρωποι αυτοί που τρέφουν τη χώρα και συντηρούν την ίδια την ύπαιθρο.

    Η ελληνική ύπαιθρος διδάσκει κάτι σημαντικό: αντέχει. Αντέχει μέσα από τη συνεχή προσπάθεια, μέσα από τη σιωπηλή αντοχή των ανθρώπων της, μέσα από τις μικρές νίκες και τις μεγάλες απώλειες. Αλλά χρειάζεται να μην την αφήνουμε μόνη. Όσο αντέχει ο αγρότης, αντέχει η κοινωνία· και όσο αγωνίζεται να μείνει όρθιος, κρατά ζωντανή την ελπίδα ότι η γη που μας θρέφει μπορεί να συνεχίσει να ανθίζει, παρά τις δυσκολίες.

    Η ιστορία των αγροτών της Ελλάδας δεν είναι απλώς μια σειρά από αριθμούς, ζημιές και απώλειες. Είναι μια ιστορία ανθρώπων που εργάζονται με πάθος και πίστη, που αγαπούν τη γη τους και που, ακόμη και μέσα στον πόνο, προσπαθούν να κρατήσουν ζωντανό αυτό που τους συνδέει με τη ζωή, την κοινωνία και την ίδια τη χώρα.

  • Το μεταναστευτικό-προσφυγικό ζήτημα στον δημόσιο λόγο: Αιχμές και προκλήσεις για μια ορθολογική προσέγγιση

    Το μεταναστευτικό-προσφυγικό ζήτημα στον δημόσιο λόγο: Αιχμές και προκλήσεις για μια ορθολογική προσέγγιση

    *Του Παύλου Νεράντζη

    Το μεταναστευτικό–προσφυγικό ζήτημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα τελευταία τριάντα χρόνια, αποτελεί βασική συνιστώσα  του δημόσιου λόγου, συνδυάζοντας γεωπολιτικές, κοινωνικές, οικονομικές, νομικές και ανθρωπιστικές διαστάσεις.

    Η Ελλάδα, ως χώρα πρώτης γραμμής στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, επωμίζεται ιδιαίτερα αυξημένο βάρος, γεγονός που καταγράφεται συστηματικά στα στοιχεία της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες.

    Ο δημόσιος διάλογος, όπως αποτυπώνεται στον λόγο των πολιτικών δυνάμεων, στα κυρίαρχα ΜΜΕ και στα social media, αρθρώνεται γύρω από δύο κυρίαρχες και συχνά αντιπαρατιθέμενες αφηγήσεις: την ανθρωπιστική, που εδράζεται στο διεθνές δίκαιο και στις συνθήκες προστασίας προσφύγων, και τον λόγο της ασφάλειας, που επικαλούνται συντηρητικές ή/και ακροδεξιές κυβερνήσεις. Ταυτόχρονα η ρητορική του μίσους, που καλλιεργείται όχι μόνον από την Ακροδεξιά και  στηρίζεται στον αρχέγονο φόβο για τον Άλλο, τον ξένο και στη φτωχοποίηση ευρύτερων κοινωνικών ομάδων, τροφοδοτεί ανησυχίες στους γηγενείς για τη συρρίκνωση των δικαιωμάτων και την αλλοίωση της πολιτισμικής τους ταυτότητας, ιδίως όταν οι νεοαφιχθέντες είναι αλλόθρησκοι.

    Σε αυτό το πλαίσιο αναπτύσσονται ψευδείς ή παραπλανητικές αναπαραστάσεις, που επηρεάζουν τη διαμόρφωση της κοινής γνώμης. Η γλώσσα που χρησιμοποιείται δημιουργεί συγκεκριμένες εικόνες, άλλοτε φοβικές κι άλλοτε συμπονετικές. Στερεότυπα όπως οι όροι «λαθρομετανάστες», «εισβολείς», «κίνδυνος για τη δημόσια υγεία», «εν δυνάμει τρομοκράτες» αναπαράγονται στη δημόσια σφαίρα, παρότι αντιβαίνουν σε διεθνείς συνθήκες, σε πορίσματα ερευνών και στα ίδια τα στατιστικά δεδομένα. Και η επιλογή εικόνων (βάρκες στο Αιγαίο, πολυπληθή κέντρα φιλοξενίας, κ.ά.) ενισχύει αντίστοιχα συναισθήματα συλλογικής απειλής ή ευαισθησίας.

    Η πλειονότητα όσων φθάνουν στην Ευρώπη και στην Ελλάδα προέρχονται από ζώνες πολέμου, πολιτικής αστάθειας ή ακραίας φτώχειας, όπου δεν γίνονται σεβαστά τα ανθρώπινα δικαιώματα και, συνεπώς, δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Επιπλέον, η έννοια της «μονομερούς πίεσης» στην Ελλάδα καταρρίπτεται από τα στοιχεία: εκατομμύρια πρόσφυγες φιλοξενούνται σε χώρες της Ασίας, της Βόρειας Αφρικής και της Μέσης Ανατολής.

    Η Ευρωπαϊκή Ένωση, παρότι προσφέρει στήριξη μέσω χρηματοδοτήσεων και προγραμμάτων, μεταφέρει σε μεγάλο βαθμό την ευθύνη διαχείρισης στις χώρες πρώτης γραμμής, όπως η Ελλάδα, γεγονός που τροφοδοτεί έναν λόγο περί «εγκατάλειψης».

    Ταυτόχρονα όπως αποδεικνύεται από σειρά μέτρων που λαμβάνει, αλλά και το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, η ΕΕ συμπεριφέρεται με τρόπο υποκριτικό: από τη μία πλευρά, υποδαυλίζει ή/και συμμετέχει σε πολέμους σε τρίτες χώρες. Και από την άλλη, κλείνει τα σύνορά της και επιστρέφει τους δικαιούχους διεθνούς προστασίας σε χώρες που αποδεδειγμένα είναι ανασφαλείς, παραβιάζοντας το Ενωσιακό Δίκαιο και διεθνείς συνθήκες.

    Οι πραγματικοί παράγοντες που τροφοδοτούν τις μετακινήσεις πληθυσμών περιλαμβάνουν ένοπλες συγκρούσεις, γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς, νεοαποικιοκρατικές πρακτικές εκμετάλλευσης πόρων, καθώς και την κλιματική κρίση. Παράλληλα, η απουσία ασφαλών και νόμιμων οδών μετακίνησης ενισχύει τη δράση κυκλωμάτων διακίνησης. Τα ΜΜΕ, ελληνικά και διεθνή, διαδραματίζουν κομβικό ρόλο στην οικοδόμηση αφηγήσεων, συχνά συμβάλλοντας στην αναπαραγωγή φόβου και μισαλλοδοξίας.

    Τελικά, το μεταναστευτικό-προσφυγικό στη δημόσια σφαίρα εργαλειοποιείται για πολιτικούς λόγους, συσκοτίζοντας την ουσία του: ότι πρόκειται πρωτίστως για ζήτημα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, διεθνούς ευθύνης και διαχείρισης των αιτιών που γεννούν τις μετακινήσεις ανθρώπων. Ο δημόσιος λόγος λειτουργεί ως πεδίο σύγκρουσης αλλά και διαπραγμάτευσης αυτών των αξιών.

    Η μελλοντική του εξέλιξη θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις μεταναστευτικές ροές, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο η πολιτική τάξη, τα ΜΜΕ και η κοινωνία θα επιλέξουν να μιλήσουν γι’ αυτό.

    Όλο το άρθρο εδώ

  • Εξεταστική ΟΠΕΚΕΠΕ: Όταν ο ασκός του Αιόλου ανοίγει και τα ΜΜΕ σιωπούν

    Εξεταστική ΟΠΕΚΕΠΕ: Όταν ο ασκός του Αιόλου ανοίγει και τα ΜΜΕ σιωπούν

    *Της Μιχαέλας Λούζη

    Το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς ένα ακόμη πολιτικό σκάνδαλο. Είναι ένα παράθυρο στη συστημική κρίση της ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα.

    Από τις 15 Σεπτέμβρη έως και σήμερα, εξελίσσονται οι συνεδρίες της Εξεταστικής Επιτροπής «για τη διερεύνηση όλων των ζητημάτων που έχουν ανακύψει σχετικά με τη λειτουργία του ΟΠΕΚΕΠΕ», με έναν κυκεώνα επιμέρους σκανδάλων να αποκαλύπτονται το ένα μετά το άλλο. Ξέπλυμα μαύρου χρήματος μέσω λαχείων, κατάχρηση ευρωπαϊκών κονδυλίων, απειλές και συνωμοσίες, όλα ξετυλίγονται και παράλληλα με τον ίδιο ρυθμό συγκαλύπτονται, με τα τηλεοπτικά δελτία να τηρούν «σιγή ιχθύος», για όσα ακούμε και βλέπουμε, εγείροντας σημαντικά ερωτήματα για το πόσο ελεύθερη είναι πράγματι η ενημέρωση στην Ελλάδα.

    Όσο οι αγροτικές κινητοποιήσεις δικαίως επεκτείνονται, η Εξεταστική Επιτροπή συνεχίζει της ακροάσεις μαρτύρων για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, στις οποίες έχουν πρωταγωνιστήσει η πολιτεύτρια της Νέας Δημοκρατίας, Καλλιόπη Σεμερτζίδου, ο σύντροφός της, Χρήστος Μαγειρίας και δύο αγροτικοί παραγωγοί, ο Γιώργος Ξυλούρης («Φραπές») και ο Ανδρέας Στρατάκης («Χασάπης»). Σύμφωνα με τις ακροάσεις, οι εμπλεκόμενοι φαίνεται να έχουν όλοι κερδίσει λαχεία και Τζόκερ, όχι μία, αλλά πολλές φορές, είτε οι ίδιοι, είτε μέλη των οικογενειών τους, αποκαλύπτοντας μία τακτική ξεπλύματος μαύρου χρήματος, που χρήζει σημαντικής διερεύνησης. Παρόλα αυτά, το θέμα περνάει σχεδόν απαρατήρητο έξω από τις αίθουσες της Εξεταστικής Επιτροπής, ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που περνάει απαρατήρητο το γεγονός ότι η Παρασκευή Τυχεροπούλου, η δημόσια υπάλληλος που έφερε στο φως το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ, δέχεται απειλές από τον Γ. Ξυλούρη, απομακρύνθηκε από τη θέση της και της ασκήθηκαν από τον οργανισμό πειθαρχικές διαδικασίες και περικοπή μισθού.

    Διαβάστε περισσότερα εδώ

  • Στον Καιρό του Ratio, η Εκδίκηση του Έρωτα…

    Στον Καιρό του Ratio, η Εκδίκηση του Έρωτα…

    Μήπως είναι πια καιρός να τολμήσουμε να ρωτήσουμε τι ακριβώς βαφτίζεται Λογικό μέσα σε μια Ευρώπη που μοιάζει να έχει παραδώσει τα κλειδιά στον παραλογισμό; Και δίπλα σ’ αυτή τη φαινομενικά αθώα απορία, να στοιχίσουμε τις σωρούς των θυμάτων που γέννησε η ατσάλινη Λογική κάθε μορφής ολοκληρωτισμού. Να προσθέσουμε ακόμη το χυμένο αίμα, τις αχανείς εκτάσεις ανθρώπινου πόνου – αφήνοντας κανείς κατά μέρος τα «επιστημονικά» βασανιστήρια των ζώων ή την αδιάκοπη λεηλασία της φύσης. Πόσο Λογικά είναι, τελικά, όλα αυτά; Ή μήπως αρκεί μια επίκληση στη Λογική για να ξεπλυθούν, να νομιμοποιηθούν, να αθωωθούν; Και προχωρώντας στις μέρες μας, να αναρωτηθούμε: είναι άραγε Λογική αυτή η μνημονιακή γαλέρα στην οποία μας έριξαν όλους με το ζόρι;

    Ε λοιπόν, αυτό που θέλω είναι να ταρακουνήσω όσους εξακολουθούν να πιστεύουν ακλόνητα σε μια μονόδρομη, γραμμική εξέλιξη της Ιστορίας που οδεύει, τάχα, προς μια φαντασιωμένη Πρόοδο ή μια τελική λύση. Να σκουντήξω όσους αυταπατώνται πως ο Ορθός Λόγος κυριαρχεί απέναντι στις σκοτεινές δυνάμεις. Γιατί, ξέρεις, το Ανορθολογικό δεν βρίσκεται απλώς προ των πυλών· έχει ήδη εισβάλει με την ορμή και το ποδοβολητό μιας Μεσαιωνικής στρατιάς, ακόμη κι αν σήμερα φοράει high–definition περιτύλιγμα και κρατά smartphones των χιλίων ευρώ.

    «Η λογική είναι μια έμμονη ιδέα των ψυχιάτρων», σαρκάζει ο Καρούζος. Και για τον μέσο νοικοκυραίο, Λογικό είναι ό,τι του είναι χρήσιμο, ωφέλιμο, αποδοτικό – άντε και ό,τι δείχνει να εξυπηρετεί την κοινωνία, εφόσον δεν τού κοστίζει πολύ. Λογικός στόχος θεωρείται εκείνος που αυξάνει το προσωπικό όφελος και μειώνει το προσωπικό κόστος. Τελεία. Δίχως ερωτηματικά. Όλα τα υπόλοιπα μοιάζουν ρομαντικές βλακείες, παιδικές ιδεοληψίες.

    Κι αν δεν το κατάλαβες, έχει καιρό που ο Ορθός Λόγος αντικαταστάθηκε από έναν τεχνοκρατικό ορθολογισμό, μια ratio–μηχανή. Ένα λογικό black & decker που τρυπά το «είναι» για χάρη του «έχειν». Ένας ορθολογισμός–έκπτωση, που με μανία μετρά την οικονομικότερη προσαρμογή των μέσων σ’ έναν ιδιοτελή σκοπό. Αποδοτικότητα, cost–benefit analysis, βέλτιστη σχέση κόστους και ωφέλειας — αυτά είναι τα κριτήρια της νέας μας Λογικής. Και το ειρωνικό είναι πως αυτός ο υπολογιστικός ορθολογισμός κινείται από μια βαθιά ανορθολογική πηγή που ύστερα καλεί τη Λογική να την υπηρετήσει… ορθολογικά. Σαν να προσπαθεί κανείς να ερωτευτεί ένα πορτοφόλι, μια τσέπη, μια ιδέα καλοζωίας, και να ορκίζεται πως αυτό είναι έρωτας.

    Γι’ αυτό δυσκολευόμαστε να συσχετίσουμε τον Έρωτα με τη Λογική. Ο Έρωτας δεν είναι χρήσιμος, ούτε ωφέλιμος, ούτε αποτελεσματικός. Μια στοιχειώδης ανάλυση κόστους–οφέλους θα μας απέτρεπε από κάθε ολοκληρωμένη, ανιδιοτελή εμπλοκή. Ο εξορθολογισμένος Έρωτας ονομάζεται σήμερα «Αγάπη»: μια εκδοχή εργαλειακής τρυφερότητας, κατασκευασμένη από τριάντα εταιρείες πλυντηρίων μικροαστικής συνείδησης.

    Αν με ρωτήσεις, ποιο είναι το κίνητρο που θα ’θελα να με σπρώχνει στον έρωτα, θα σου πω: η στέρησή μου, η έλλειψή μου, τα ερωτηματικά μου. Κι αμέσως αντιλαμβάνομαι πως κάτι τέτοιο δεν είναι λογικό, καθόλου λογικό, σε αντίθεση με όσους πέφτουν στον έρωτα από περίσσια δύναμη, αυταρέσκεια ή από τον θαυμασμό για τον εαυτό τους.

    Θα ήθελα το όνομά του να είναι ο ήχος με τον οποίο το πρόσωπό του αποσπάται από το σύνολο των άλλων προσώπων γύρω μου· ο ήχος της ανάδυσης του μέσα στον κόσμο μου. Το ίδιο θα ίσχυε αν έλεγα πως αγαπώ την πατρίδα μου. Το όνομά του θα έπρεπε να είναι μια γέννηση – μια πρόσκληση σε ύπαρξη. Ο Έρωτας κάνει τον κόσμο φαινόμενο. Γι’ αυτό η Λογική αρχίζει με τον Έρωτα – και όχι όπως μας έπεισαν, πως ο Έρωτας είναι η αρχή του παραλογισμού. Μόνο από την εμπειρική ψηλάφηση του Έρωτα μπορεί κανείς να κατανοήσει τον συστημικό ανορθολογισμό που παριστάνει τη Λογική.

    Αλλά, ξέρεις, στον Έρωτα το όνομά του με ακρωτηριάζει. Μαρτυρά το λειψό μου· με ξεκολλά από την εγωκεντρική μου μήτρα, από τον ναρκισσιστικό μου Παράδεισο. Μου υπενθυμίζει την ύστατη ανελευθερία, την επίγνωση του θανάτου, της ευθραυστότητάς μου. Και κυρίως, την έκθεσή μου σ’ έναν κόσμο όπου κάποιος Άλλος μπορεί να πει το όνομά του και να γίνει ο κόσμος του — διαλύοντας τον δικό μου. Έτσι καταλαβαίνω γιατί δεν είμαι πραγματικά ερωτευμένος με τον Τόπο μου: γιατί κάποιος άλλος οικειοποιείται, βιάζει, εξαντλεί το κορμί του, κι εγώ το μόνο που ιδρώνω είναι… όταν έρθει ο ΕΝΦΙΑ.

    Κι ίσως βρίσκω παρηγοριά στο ότι σε κάθε Έρωτα το όνομά του δηλώνει μαζί αυτονομία και εξορία. Απόσταση, ασυνέχεια, ρήξη. Τον διχασμό ανάμεσα στο «εγώ» και το «εσύ».

    Το όνομά του είναι μια πανουργία. Ένα φως που είναι ταυτόχρονα και έλλειψη. Στον αρχαίο κόσμο, ο Έρωτας ήταν παιδί του Πόρου και της Πενίας: το μη–είναι που ενώνεται με το είναι. Ο Έρωτας είναι το όριο που θέλουμε και δεν θέλουμε να ξεπεράσουμε: η επιθυμία για ένωση που απειλεί την αυτοσυνειδησία μας. Η ρήξη ανάμεσα στη ναρκισσιστική αυτοεπιβεβαίωση και στην ανάγκη για συμμετοχή, κοινότητα, υπέρβαση.

    «Homo Sapiens – Homo Σάπιος», ξαναλέει ο Καρούζος. Η σοφία μας και η σήψη μας, σε ένα. Κι ό,τι στη Δύση μάθαμε να αποκαλούμε ανορθολογικό – μύθους, μυστήρια, μεταφυσικές – είναι κι αυτά μορφές Λόγου που ασφυκτιούν γιατί δεν τους δώσαμε δικαίωμα ύπαρξης. Είναι Έρωτες που δεν εκδηλώθηκαν. Επαναστάσεις που δεν ωρίμασαν. Φόβοι ντυμένοι σύνεση.

    Αν θέλεις την αλήθεια, ο δυτικός εργαλειακός ορθολογισμός αποδόμησε τις παλιές μορφές εξουσίας, όχι για να οδηγήσει στην ελευθερία «από», αλλά για να κατασκευάσει νέους μύθους που θα μας κρατούν δέσμιους στην ελευθερία των ανούσιων επιλογών «για να». Και τίποτε δεν είναι πιο παραπλανητικό από τη φράση ότι η Λογική σταματά εκεί όπου αρχίζει ο Έρωτας. Το αντίθετο – και το ξέρουν καλά οι ανέραστοι των ελίτ. Αλλά δεν πρόκειται να στο πουν· γιατί αν το μάθεις, κινδυνεύουν τα πάντα να γκρεμιστούν.

  • Είναι το διαδίκτυο πράγματι νεκρό;

    Είναι το διαδίκτυο πράγματι νεκρό;

    Διαδίκτυο. Κυβερνοχώρος. Το ένα και μοναδικό ίσως μέρος όπου ο καθένας μπορεί να γίνει
    ό,τι ονειρεύεται:     Με ‘ονόματα χρήστη’ όπως “wiz_of_ozz233”, “knight_templar_44”, το
    μόνο που χρειάζεται κανείς για να δημιουργήσει μία νέα ταυτότητα, είναι μερικά λεπτά και
    λίγα κλικ, σε κάποια “ύποπτη” γωνιά του Ίντερνετ, για ανθρώπους που ¨ψάχνονται” και
    ψάχνουν. Από το πιο απλό πράγμα για κάποιους, έναν σύντροφο, έως και το πιο πολύπλοκο,
    απαντήσεις σε ερωτήματα υπαρξιακά, εσωτεριστικά, ερωτήματα όπου η κοινή λογική σπάνια
    μπορεί να ανταποκριθεί. Έτσι και έγινε όταν μια μέρα – ή μια νύχτα, ποιος ξέρει – του 2016,
    ο χρήστης IlluminatiPirate έκανε μια περίεργη ανάρτηση ακόμη και για τα μέτρα του
    αντικειμενικά περίεργου forum “Agora Road’s Macintosh Cafe” όπου ισχυριζόταν πως η
    απλή σκέψη που εξισώνει ένα username με ένα ανθρώπινο ον πίσω από την οθόνη ίσως
    ήταν…παρατραβηγμένη.

    Δηλαδή; Το ίντερνετ, όπως το ξέρουμε, δεν είναι τίποτα άλλο από bots και εταιρικά δίκτυα
    που παράγουν αυτοματοποιημένο περιεχόμενο, η κινητικότητα του οποίου καθοδηγείται και
    διαχειρίζεται από αλγόριθμους.     Οι άνθρωποι, δηλαδή, αποτελούν τη μειοψηφία του ευρέως
    διαθέσιμου διαδικτύου.     Με άλλα λόγια, η καθημερινή διαδραστική φύση του ίντερνετ είναι
    απλά μια ψευδαίσθηση: το Διαδίκτυο πέθανε και απλώς αναμοχλεύουμε άσκοπα τα λείψανά
    του.

    Κατά πόσο όμως αυτή η θεωρία, πως το Διαδίκτυο δηλαδή είναι νεκρό, έχει κάποιο,
    οποιοδήποτε, αντίκτυπο στην πραγματική ζωή; Ας δούμε, για αρχή τι συνέβη αμέσως μετά
    την δημοσίευση αυτού του ποστ. Και για να είμαστε ακριβείς, το 2021, η εξωφρενική αυτή
    ιδέα πέρασε και επίσημα στη σφαίρα της ποπ κουλτούρας.     Εάν η ανάρτηση στο forum
    γράφτηκε στο υπόγειο κάποιου απελπισμένου γονιού που πολύ θα ήθελε το παιδί του να
    βγαίνει λίγο περισσότερο έξω, ή σε ένα πολυτελές ρετιρέ κάπου στη Σιγκαπούρη, λίγη
    σημασία είχε. Η εφημερίδα Atlantic, με άρθρο της με τίτλο “Maybe you missed it, but the
    internet ‘Died’ five years ago” (σε ελεύθερη απόδοση, “Ίσως το χάσατε, αλλά το Ίντερνετ
    “πέθανε” πέντε χρόνια πριν”), έδωσε και επίσημα τη σφραγίδα της mainstream άποψης πάνω
    στο ζήτημα.     Οι συνέπειες λοιπόν, δεν άργησαν να φανούν. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι
    άρχισαν να δυσπιστούν απέναντι σε λογαριασμούς με παστέλ χρώματα ή φανταστικούς
    χαρακτήρες στις εικόνες προφίλ. Ακόμη και δίχως εικόνα προφίλ, τέτοιοι λογαριασμοί, με
    λόγο τέλεια προσαρμοσμένο στις ανάγκες κάθε κοινωνικού δικτύου.     Σχόλια για βελτίωση
    της αλληλεπίδρασης κάτω από βίντεο στο YouTube και στο TikTok, απλές φράσεις
    ημερολογιακού στυλ στο Χ (πρώην Twitter|) κ.ο.κ.

    Το συμπέρασμα, επομένως, είναι απλό. Ένα μέρος του διαδικτύου είναι πράγματι νεκρό.
    Εταιρικά δίκτυα που ανατροφοδοτούν το ένα το άλλο μέσω bot, πολλές φορές μέχρι και για
    κακόβουλους σκοπούς, η δυσκολία να αναγνωρίσει κανείς που αρχίζει ο ανθρώπινος
    παράγοντας και που τελειώνει ο μετα-ανθρώπινος     – άλλωστε μεγάλο μέρος του περιεχομένου
    αυτού του είδους γίνεται ολοένα και λιγότερο εύκολο να αναγνωριστεί ως απλή γλωσσική
    παραγωγή κάποιου “ρομποτικού μυαλού” και όχι κάποιου ανθρώπου. Εξίσου όμως δύσκολη
    μοιάζει και η αποδοχή μιας τέτοιας θεωρίας στο σύνολό της. Ο ανθρώπινος παράγοντας είναι
    σχεδόν αδύνατο να μην αναγνωριστεί σε οποιαδήποτε γωνιά του ίντερνετ και αν βρεθεί
    κανείς:     από τους δημιουργούς περιεχομένου στο TikTok και στο Youtube μέχρι τους
    Redditors με τα σχεδόν αδιανόητα subreddits τους, μέχρι τα forums όπου τέτοιες θεωρίες
    προστίθενται καθημερινά στον κυκεώνα της συνωμοσιολογίας και θολώνουν τα όρια της
    αναλυτικής σκέψης με αυτά του κυνηγιού χίμαιρας.

    Το διαδίκτυο, μια σύγχρονη ‘αρένα’ της πληροφορίας, δεν παύει να είναι απλά ο
    αναμεταδότης της ανθρώπινης πληροφορίας,     πράγμα που καλό θα ήταν να βρίσκεται στο
    πίσω μέρος του μυαλού μας κάθε φορά που κάτι στο ίντερνετ μας ιντριγκάρει ή μας απωθεί.
    Παράλληλα αξίζει να σημειωθεί και ο βαθμός αυτοματοποίησης που έχουν προσφέρει τα
    bots και τα εταιρικά δίκτυα.     Είναι απλά μια φυσική εξέλιξη των πραγμάτων: οι περιζήτητες
    δουλειές γραφείου (white collar jobs) ρισκάρουν στις μέρες μας να βρεθούν στα πρόθυρα
    εξαφάνισης – ή σημαντικής αναδιάρθρωσης- χωρίς το Διαδίκτυο.     Η ανθρώπινη εργασία και η
    μεταφορά της ονλάιν προϋποθέτει έναν σημαντικό βαθμό αυτοματοποίησης του ίντερνετ,
    χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα και το τέλος της ανθρώπινης αλληλεπίδρασης στα
    πλαίσιά του.

    Με παρόμοια λογική, οι προβλέψεις μεγιστάνων του χώρου της πληροφορίας δείχνουν πως
    έως το 2030 η πλειοψηφία της διαδικτυακής κινητικότητας θα είναι μια σειρά
    αυτοματοποιημένων λειτουργιών.     Η πραγματικότητα είναι πως δεν υπάρχει καμία απόδειξη
    ότι κάτι τέτοιο θα συμβεί απαραίτητα στο συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, ή με ακριβώς
    αυτά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του Νεκρού Διαδικτύου.     Είναι απλά μια ακόμη
    μαθηματική πρόβλεψη για το πλέον απρόβλεπτο των πραγμάτων – το ίντερνετ. Επιπλέον, ο
    ψηφιακός αλφαβητισμός αυξάνεται με ταχείς ρυθμούς, ενώ οι ανεξάρτητοι δημιουργοί
    περιεχομένου και το ίδιο το περιεχόμενό τους (blogs, forums) συνεχίζει να υφίστανται, να
    δημιουργούν και να συζητούν, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος είναι ‘ζώο κοινωνικό’.     Και όσο
    απρόβλεπτο και να είναι το ίντερνετ, δεν παύει να είναι καθρέφτης δικός μας, που αντανακλά
    τη δική μας συνείδηση και την δική μας υπαρξιακή ανάγκη για σύνδεση με τους γύρω μας,
    η οποία δεν φαίνεται να εκλείπει από τα τρέχοντα ιντερνετικά τεκταινόμενα. Ένα σκρολάρισμα
    στο Instagram ή στο TikTok είναι αρκετό για να το διαπιστώσει ο καθένας μας.

    Αν μη τι άλλο, το διαδίκτυο, δεν κινδυνεύει από αφανισμό, τουλάχιστον όχι περισσότερο από
    την ίδια μας την ανθρωπιά.

  • Τι είναι ιστορία και ποιοι είναι οι σκοποί της;

    Τι είναι ιστορία και ποιοι είναι οι σκοποί της;

    Ένα τόσο απλό ερώτημα, μα και τόσο διαχρονικό. Όταν γίνεται αυτή η ερώτηση όμως σε μαθητές και φοιτητές είναι εξαιρετικά δύσκολο να δώσουν μια σαφή απάντηση.

    Πολλοί από εμάς, στα πρώτα χρόνια που φοιτούσαμε στο Τμήμα Ιστορίας νομίζαμε πως η ιστορία είναι κάτι το μονοδιάστατο: η καταγραφή παρελθοντικών γεγονότων και η ανάλυση τους. Στην πορεία των φοιτητικών μας χρόνων και ερχόμενοι σε μεγαλύτερη τριβή με το επιστημονικό πεδίο της, μπορούμε να καταλήξουμε στο ότι:

    Η πορεία-ζωή του ανθρώπου αποτελεί μια ιστορία. Η ζωή συνίσταται από τα βιώματα, τις εμπειρίες, τα συναισθήματα, τους άστατους και ήρεμους καιρούς, γεγονότα και φαινόμενα. Η ιστορία είναι κάτι υπαρκτό που συμβαίνει στο εδώ και τώρα και δεν είναι άσχετο ούτε κάτι μακριά από εμάς.

    Δυστυχώς σήμερα η ιστορία διδάσκεται ως κάτι ξεχωριστό, άσχετο και μακρινό από το παρόν. Ειδικότερα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση είναι ιδιαίτερα αμφιλεγόμενος ο τρόπος μετάδοσης της γνώσης διότι μέσα από την διδασκαλία οφείλουν να αναπτυχθούν όχι μόνο οι γνωστικές δεξιότητες του μαθητή (κριτική σκέψη, ανάλυση, ερμηνεία, σύγκριση, ταύτιση) αλλά και οι συναισθηματικές – δηλαδή η ικανότητα να μπαίνει στην θέση των ατόμων/φαινομένων που μελετάει, η ικανότητα να διερωτάται, να επιδοκιμάζει και να αποδοκιμάζει στάσεις/αξίες/φαινόμενα/πρόσωπα.

    Η ρομποτικοποίηση και η στείρα αποστήθιση αποτελούν τροχοπέδη και παρακωλύουν τον σκοπό της διδασκαλίας. Ας αναλογισθούμε τον σκοπό πίσω από αυτό το φαινόμενο. Το κράτος, με οποιαδήποτε κυβέρνηση και αν έχει, θέλει μόνο να παράξει εργατικό δυναμικό έτοιμο να μπει στην αγορά εργασίας, να κυνηγά ό,τι είναι χρήσιμο (όχι και απαραίτητα ωφέλιμο) και να μην εμβαθύνει πουθενά. Το μόνο που γίνεται είναι ένας καταιγισμός πληροφοριών και να αναμένεται η αποστήθιση και τίποτα περισσότερο.

    Θέλω, λοιπόν, να τονίσω ότι το εκπαιδευτικό σύστημα υποβαθμίζει τον χαρακτήρα και τους σκοπούς της ιστορίας, καθιστώντας την φορτική και ανυπόφορη. Γι’ αυτό πάμε να δούμε μαζί ποιοι πραγματικά είναι οι σκοποί της ιστορίας:

    1) Ανάπτυξη κριτικής σκέψης μέσα από την προσέγγιση πρωτογενών/δευτερογενών πηγών.

    2) Η έρευνα. Τα παιδιά μέσα από την έρευνα συμμετέχουν ενεργά στην διδασκαλία και το μάθημα καθίσταται μαθητοκεντρικό και όχι δασκαλοκεντρικό (ενεργός ο ρόλος των μαθητών).

    3)Ανάπτυξη της έννοιας του ιστορικού χρόνου: ικανότητα να συγκρίνουν και να ταυτίζουν γεγονότα και φαινόμενα του παρελθόντος με καταστάσεις του παρόντος, να εντοπίζουν ομοιότητες και διαφορές (ενεργοί και κριτικά σκεπτόμενοι πολίτες).

    4) Ανάπτυξη της ιστορικής συνείδησης και σκέψης.

    Εν κατακλείδι, δεν υπάρχει ούτε παρελθόν ούτε μέλλον. Υπάρχει μόνο παρόν. Η ιστορία είναι γραμμένη στο εκάστοτε “τώρα” της κάθε εποχής. Μέσα από αυτήν τα άτομα γνωρίζουν τον εαυτό τους και τους γύρω τους. Η ιστορία, λοιπόν, είναι ψυχολογία, κοινωνιολογία, πολιτική, φιλοσοφία, γεωγραφία, θρησκευτικά. Δεν είναι ούτε άχρηστη ούτε νεκρή.

  • Ο θάνατος (;) των αυτοκρατοριών

    Ο θάνατος (;) των αυτοκρατοριών

    1944, αντιπρόσωποι από 44 συμμαχικά έθνη έχουν συγκεντρωθεί στο Mount Washington Hotel στο Bretton Woods του New Hampshire. Μέσα σε ένα δωμάτιο πρόκειται να παρθεί μια απόφαση που θα άλλαζε την παγκόσμια οικονομία για τα επόμενα ογδόντα χρόνια.

    Η Μεγάλη Βρετανία,η παγκόσμια οικονομική υπερδύναμη για πάνω από δύο αιώνες, έχει πτωχεύσει. Το δημόσιο χρέος της έχει εκτοξευθεί στο 249% του ΑΕΠ. Μετά από δύο καταστροφικούς πολέμους,η αυτοκρατορία που κάποτε κυβερνούσε τις θάλασσες, είναι οικονομικά εξαντλημένη και όλοι σ’ εκείνη την αίθουσα το γνωρίζουν γι’ αυτό και πρόκειται να κάνουν κάτι που έχει συμβεί λίγες φορές στην Ιστορία.

    Μεταβίβασαν το καθεστώς του παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος από τη μια αυτοκρατορία στην άλλη, από την αγγλική λίρα στο αμερικανικό δολάριο. Αλλά αυτή δεν ήταν μόνο μια οικονομική μεταβίβαση. Ήταν η συνέχεια ενός μοτίβου που επαναλήφθηκε μέσα σε πέντε αιώνες. Ένας προβλέψιμος κύκλος ανόδου, κορύφωσης,υπερέκτασης και κατάρρευσης. Κάθε παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα έχει ακολουθήσει τον ίδιο κύκλο. Και σήμερα το αμερικανικό δολάριο δείχνει τα ίδια προειδοποιητικά σημάδια που προηγήθηκαν.

    Για να το καταλάβουμε όμως αυτό πρέπει να πάμε πίσω. Το 1450 το πορτογαλικό ρεάλ ήταν το πρώτο πραγματικά παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα για περίπου ογδόντα χρόνια. Η Πορτογαλία δέσποζε στο παγκόσμιο εμπόριο. Αυτό δε συνέβη τυχαία. Η Πορτογαλία είχε φέρει επανάσταση στη ναυτιλία και το παγκόσμιο εμπόριο, χαράζοντας νέες θαλάσσιες διαδρομές προς την Αφρική,την Ασία και την Αμερική. Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς, οι παλιοί δρόμοι των μπαχαρικών ήταν αποκλεισμένοι. Η Πορτογαλία βρήκε τρόπο να τους παρακάμψει ταξιδεύοντας γύρω από την Αφρική, εγκαινιάζοντας έτσι μια νέα εποχή ανακαλύψεων. Η Λισαβόνα έγινε το κέντρο του παγκόσμιου εμπορίου, το ρεάλ γινόταν δεκτό στην Ευρώπη και την Ασία. Στο αποκορύφωμά της η πορτογαλική αυτοκρατορία εκτεινόταν από την Αφρική,την Ινδία,τη Μαλαισία έως την Ιαπωνία και την Κίνα. Αλλά όπως πάντα η υπερέκταση έχει τίμημα. Το να συντηρεί στρατιωτικές βάσεις σε τέσσερις ηπείρους ήταν κάτι που εξουθένωσε οικονομικά την Πορτογαλία. Ο ανταγωνισμός με τους Ολλανδούς, τους Βρετανούς και τους Γάλλους έγινε άγριος. Το 1530 μια κρίση στη διαδοχή του θρόνου αποσταθεροποίησε το βασίλειο. Μέχρι το 1580 η Πορτογαλία απορροφήθηκε από την Ιβηρική Ένωση. Το πορτογαλικό ρεάλ που κυριαρχούσε στον κόσμο για ογδόντα χρόνια αντικαταστάθηκε από το ισπανικό ασήμι. Η άνοδος της Ισπανίας ξεκίνησε με την ανακάλυψη του μεγαλύτερου κοιτάσματος αργύρου στον κόσμο. Το όρος Πότσι, ψηλά στις Βολιβιανές Άνδεις ανακαλύφθηκε το 1545. Παρήγαγε σχεδόν το μισό ασήμι στον κόσμο από το 1575 έως το 1635. Οι Ισπανοί έκοψαν νόμισμα το οποίο έγινε το πιο σταθερό και αξιόπιστο στο δυτικό κόσμο. Η ισπανική κυριαρχία κράτησε περίπου 110 χρόνια. Αλλά το γνωστό μοτίβο εμφανίστηκε ξανά. Υπερέκταση και χρέος. Ο Κάρολος ο πέμπτος άφησε στο γιο του Φίλιππο τον δεύτερο χρέος ύψους 36 εκατομμυρίων δουκάτων το οποίο ο Φίλιππος απέτυχε να αποπληρώσει. Η ατελείωτη ροή αργύρου προκάλεσε τεράστιο πληθωρισμό. Οι τιμές στην Ισπανία κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Φιλίππου τετραπλασιάστηκαν και όταν η παροχή αργύρου έπεσε στο μισό η οικονομία κατέρρευσε και επήλθε πτώχευση. Μέχρι το 1641 η Ιβηρική Ένωση είχε διαλυθεί και η απόλυτη κυριαρχία της Ισπανίας τελείωσε.

    Μια νέα οικονομική δύναμη ανέτειλε, η Ολλανδία. Στα 1600 το Άμστερνταμ έγινε το κορυφαίο χρηματοοικονομικό κέντρο του κόσμου. Το ολλανδικό φλορίνι υποστηριζόμενο από την καινοτομία και το εμπόριο αναδείχθηκε ως το de facto αποθεματικό νόμισμα της Ευρώπης. Η τράπεζα του Άμστερνταμ εισήγαγε αξιόπιστα και αποτελεσματικά συστήματα για διεθνείς πληρωμές. Οι Ολλανδοί έμποροι και επενδυτές υπήρξαν πρωτοπόροι και ουσιαστικά διαμόρφωσαν τη σύγχρονη οικονομία. Δημιούργησαν το πρώτο χρηματιστήριο, τη θαλάσσια ασφάλιση και νέα χρηματοοικονομικά μέσα όπως η αποδοχή πιστώσεων και τις μετοχές εισηγμένων εταιρειών. Για περίπου ογδόντα χρόνια το ολλανδικό φλορίνι κυριάρχησε στην παγκόσμιο εμπόριο αντιπροσωπεύοντας το ένα τρίτο των όλων των διεθνών συναλλαγών. Αλλά η Ολλανδία έπεσε στην ίδια παγίδα. Στρατιωτική επέκταση, ειδικά κατά τη διάρκεια του τέταρτου αγγλο-ολλανδικού πολέμου. Η ολλανδική Εταιρεία Ανατολικών Ινδιών κατέρρευσε υπό το βάρος των συγκρούσεων με τους Βρετανούς. Μέχρι το τέλος του 1700 η Βρετανία άρχισε να παίρνει τη θέση της Ολλανδίας. Η βρετανική λίρα που είχε αποκτήσει τη δύναμή της από τη βιομηχανία και την εκτεταμένη αποικιοκρατία, έγινε το επόμενο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου. Για πάνω από δύο αιώνες διαφέντευε το παγκόσμιο εμπόριο. Μέχρι το 1922 η Βρετανία είχε υπό τον έλεγχό της 458 εκατομμύρια ανθρώπους. Η ιμπεριαλιστική της μανία καταδυνάστευε χώρες της Αφρικής και της Ασίας,με αιματηρές συγκρούσεις μεταξύ του αποικιακού στρατού και των λαών που πάλευαν για την αποτίναξη του ξένου ζυγού που απομυζούσε τους φυσικούς πόρους των χωρών τους. Η οικονομική δύναμη της Βρετανίας έμοιαζε άθραυστη. Και τότε ήρθε το γνωστό μοτίβο. Ο πρώτος παγκόσμιος πόλεμος εκτόξευσε το βρετανικό χρέος στα 650 εκατομμύρια το 1917 και σε πάνω από 7 δις μέχρι το 1919. Ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος ήταν ακόμα πιο καταστροφικός. Μέχρι το 1945 το χρέος έφτασε στο 270% του ΑΕΠ. Η Βρετανία ήταν ανάμεσα στους κερδισμένους του πολέμου, είχε χάσει όμως το οικονομικό της στέμμα.

    Και γυρίζουμε στο 1944 και στο New Hampshire όπου οι αντιπρόσωποι των συμμαχικών εθνών καλούνται να ξαναχτίσουν το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα. Η συμφωνία τους δημιούργησε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και την Παγκόσμια Τράπεζα. Καθιστούν το αμερικανικό δολάριο το νέο αποθεματικό νόμισμα του κόσμου και η ισοτιμία του με το χρυσό ορίζεται στα τριάντα δολάρια ανά ουγγιά. Για τα επόμενα χρόνια το δολάριο κυριάρχησε, μέχρι το 1971, όταν ο πρόεδρος Νίξον αναστέλλει την αντιστοιχία του δολαρίου με τον χρυσό. Όμως το αμερικανικό δολάριο δεν κατέρρευσε, αντίθετα ενδυναμώθηκε βρίσκοντας μια νέα αντιστοιχία, αυτή τη φορά με το πετρέλαιο. Μετά  την πετρελαϊκή κρίση του 1973 μια στρατιωτική συμφωνία γίνεται μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής και της Σαουδικής Αραβίας. Σε αντάλλαγμα για την στρατιωτική προστασία των ΗΠΑ,το πετρέλαιο της Σαουδικής Αραβίας στο εξής θα αποτιμάται και θα πωλείται αποκλειστικά σε αμερικανικά δολάρια. Μέχρι το τέλος του 1975 όλες οι χώρες του OPEC συμφώνησαν να κάνουν το ίδιο. Έτσι γεννήθηκε το σύστημα των πετροδολαρίων γιατί όλες οι χώρες χρειάζονταν δολάρια. Για δεκαετίες η κυριαρχία του δολαρίου ήταν αδιαμφισβήτητη.

    Χρησιμοποιώντας την αρχή της ισχύος οι ΗΠΑ επενέβαιναν στρατιωτικά σε χώρες της Μέσης Ανατολής αποσταθεροποιώντας την περιοχή έτσι ώστε να έχουν τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Οι επεμβάσεις της στη Λατινική Αμερική και τα Βαλκάνια με την επιβολή καθεστώτων και εγκάθετων ηγετών έγινε μια πάγια τακτική που εξυπηρετούσε ένα και μόνο σκοπό,τη διατήρηση της παντοδυναμίας του δολαρίου.

    Τα πράγματα όμως άλλαξαν, κυρίως μετά την οικονομική κρίση του 2008. Η άνοδος χωρών όπως η Κίνα και η Ινδία,ο συνεταιρισμός των χωρών που αποτελούν τους BRICS, αλλάζει τα δεδομένα. Οι χώρες αυτές χτίζουν οικονομικά συστήματα που παρακάμπτουν το δολάριο. Από την αρχή του 2025 αναπτύσσουν μια γέφυρα δικτύου πληρωμών για τη διεκπεραίωση συναλλαγών χρησιμοποιώντας το ψηφιακό νόμισμα της κεντρικής τους τράπεζας.

    Μέσα στον πολυπολικό κόσμο που ανατέλλει υπάρχει ακόμα ο παλιός που προσπαθεί με νύχια και με δόντια να κρατηθεί στην εξουσία. Μπορεί η στρατιωτικές επεμβάσεις να μην είναι τόσο εμφανείς (εξακολουθούν να υφίστανται παρόλα αυτά), οι οικονομικές ελίτ όμως συνεχίζουν να εξουσιάζουν κυβερνήσεις και χώρες. Η παραγωγή έχει μετατοπιστεί σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου όπου διατίθενται φθηνά εργατικά χέρια,τα εργασιακά δικαιώματα είναι ανύπαρκτα και δεν ακολουθείται κανένας κανόνας προστασίας του περιβάλλοντος, ενώ στο λεγόμενο δυτικό κόσμο κυριαρχεί ένα αδιέξοδο χρηματοπιστωτικό σύστημα και τελευταία η βιομηχανία του πολέμου.

    Ο νέος πολυπολικός κόσμος λοιπόν αποτελεί ένα αίνιγμα. Θα ακολουθήσει έναν πιο δίκαιο τρόπο συναλλαγών και συνεργασίας μεταξύ των συμβαλλομένων μερών ή μήπως διαμορφώνεται ένα νέο είδος αποικιοκρατίας με τη μορφή της οικονομικής διείσδυσης; Ο νέος οικονομικός γίγαντας, η Κίνα, εισβάλλει με διαφορετικό τρόπο στις χώρες των οποίων τις πλουτοπαραγωγικές πηγές εποφθαλμιά, δανείζοντας και απαιτώντας την εξόφληση των δανείων σε είδος.

    Από τη μια πλευρά η αποβιομηχάνιση Ευρώπης αλλά και κατά μεγάλο ποσοστό και της Αμερικής, από την άλλη η υπερπαραγωγή που διψά για περισσότερη και φθηνή ενέργεια, για περισσότερο φυσικό, ορυκτό πλούτο για την κάλυψη των επίπλαστων αναγκών που επιβάλλει ο καπιταλισμός. Και στις δύο πλευρές, οικονομικοί ολιγάρχες που κινούν τα νήματα.

    Και κάπου ανάμεσα φωνές που παλεύουν για ανεξαρτησία και εθνική κυριαρχία, ηγέτες με λαϊκό έρεισμα που υψώνουν το ανάστημά τους ορμώμενοι από γνήσια αγάπη για την πατρίδα. Ηγέτες αποδέκτες θρασύτατων απειλών γιατί τόλμησαν να αμφισβητήσουν το μονοπώλιο των αυτοκρατοριών.

    Ας μη γελιόμαστε, οι αυτοκρατορίες δεν πέθαναν ποτέ, απλώς αλλάζουν πρόσωπο.