Η σημερινή εικόνα στη Μέση Ανατολή δείχνει ότι περνάμε από την «ελεγχόμενη κλιμάκωση» σε πολυμέτωπη περιφερειακή σύγκρουση, όπου το κρίσιμο δεν είναι μόνο το ποιος χτυπάει πιο βαθιά, αλλά το ποιος μπορεί να αντέξει τη διάχυση του κόστους σε ενέργεια, ναυτιλία, αερομεταφορές και πολιτική σταθερότητα. Στο κέντρο παραμένει το τρίγωνο Ιράν-Ισραήλ-ΗΠΑ, όμως η γεωγραφία του πολέμου έχει ήδη απλωθεί προς Λίβανο/Χεζμπολάχ, Ιράκ και κράτη του Κόλπου, ενώ η Ανατολική Μεσόγειος παύει να είναι «ασφαλής περιφέρεια» και μετατρέπεται σε ζώνη άμεσων επιπτώσεων, με την Κύπρο να λειτουργεί ως κόμβος πίεσης και συμβολισμών. Η επίθεση με drone στη βρετανική βάση στο Ακρωτήρι και οι αναφορές για αναχαιτίσεις UAV προς τη βάση επιβεβαιώνουν ότι οι υποδομές τρίτων γίνονται πια τμήμα του προβλήματος, είτε επιχειρησιακά είτε πολιτικά.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η κίνηση της Αθήνας να ενισχύσει την παρουσία της γύρω από την Κύπρο με αποστολή δύο φρεγατών, μεταξύ των οποίων αναφέρεται ο «Κίμων», και δύο F-16, καθώς και οι πληροφορίες για πιθανή μετάβαση του ΥΠΕΘΑ Νίκου Δένδια στη Λευκωσία, δεν διαβάζεται ως «εμπλοκή» αλλά ως σήμα αποτροπής και ετοιμότητας: (α) προς κάθε κατεύθυνση που θα επιχειρούσε να μεταφέρει την κρίση στην Ανατολική Μεσόγειο, (β) προς συμμάχους ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει την Κύπρο ως ζήτημα άμεσης περιφερειακής ασφάλειας, και (γ) προς το εσωτερικό, ότι υπάρχει επιχειρησιακό σχέδιο προστασίας γραμμών επικοινωνίας, αεροδιαδρόμων και θαλάσσιων υποδομών. Το βάρος αυτής της κίνησης πέρα από στρατιωτικό είναι και διπλωματικό, γιατί «κλειδώνει» την Κύπρο στον χάρτη των ευρωπαϊκών ανησυχιών την ώρα που ευρωπαϊκές πρωτεύουσες προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αλληλεγγύη, νομιμοποίηση χρήσης ισχύος και φόβο γενικευμένης ανάφλεξης.
Ταυτόχρονα, στο εσωτερικό του Ιράν ανοίγει ένα δεύτερο και εξίσου επικίνδυνο πεδίο: η διαδοχή. Ο θάνατος του Χαμενεΐ επιταχύνει τη μάχη ισχύος και επαναφέρει στο προσκήνιο τον Χασάν Χομεϊνί, εγγονό του Ρουχολάχ Χομεϊνί, που περιγράφεται ως πιο «μετριοπαθής» με διασυνδέσεις σε μεταρρυθμιστικούς κύκλους, χωρίς όμως κυβερνητικό παρελθόν, άρα με υψηλό συμβολισμό αλλά αβέβαιη πραγματική δυνατότητα επιβολής απέναντι στους σκληροπυρηνικούς μηχανισμούς. Αυτό έχει άμεση γεωπολιτική σημασία: αν η Τεχεράνη μπει σε περίοδο εσωτερικής αναδιάταξης, αυξάνεται ο πειρασμός για εξωτερική κλιμάκωση ως «κόλλα» νομιμοποίησης, ενώ παράλληλα μεγαλώνει ο κίνδυνος ασυντόνιστων κινήσεων από παρακλάδια του «άξονα» (Ιράκ/Λίβανος/Υεμένη) που θα προσπαθήσουν να αποδείξουν χρησιμότητα.
Σε αυτό το σημείο, η λογική του Ιράν φαίνεται να είναι η μεταφορά του κόστους σε τρίτους και η δημιουργία στρατηγικών διλημμάτων: χτυπήματα/απειλές σε κόμβους ασφάλειας (βάσεις, αεροδρόμια, ενεργειακές υποδομές) και «γκρι» πίεση στη θάλασσα, ώστε να αναγκαστούν κράτη του Κόλπου και ευρωπαϊκοί παίκτες να πιέσουν για φρένο. Ενδεικτικό είναι ότι ακόμη και σε επίπεδο τακτικών επιχειρήσεων το πεδίο γίνεται πιο χαοτικό: το περιστατικό φίλιων πυρών που περιγράφει η CENTCOM στο Κουβέιτ με εμπλοκή F-15E δείχνει πόσο εύκολα μια υπερφορτωμένη αεράμυνα, σε περιβάλλον drones/πυραύλων, μπορεί να παράγει «ατύχημα» με στρατηγικές συνέπειες. Και την ίδια ώρα, οι αναφορές για πλήγματα σε δομές εσωτερικής ασφάλειας στην Τεχεράνη, όπως το «κέντρο διπλωματικής αστυνομίας», που αποδόθηκε από ιρανική πηγή, υποδηλώνουν ότι η σύγκρουση αγγίζει τον πυρήνα του κρατικού ελέγχου, όχι μόνο στρατιωτικούς στόχους.
Το συμπέρασμα της ημέρας δεν είναι ότι «πάμε αναγκαστικά σε γενικευμένο πόλεμο», αλλά ότι μπαίνουμε σε φάση όπου η αποκλιμάκωση θα εξαρτηθεί λιγότερο από δηλώσεις και περισσότερο από το αν οι δρώντες μπορούν να περιορίσουν δύο πράγματα: τη διάχυση των επιχειρήσεων σε τρίτα εδάφη/κόμβους (Κύπρος, Κόλπος, θαλάσσιες γραμμές) και το σοκ διαδοχής/νομιμοποίησης μέσα στο Ιράν. Αν αποτύχουν, η περιοχή δεν θα «γυρίσει πίσω» στο προηγούμενο status quo· θα περάσει σε μια νέα κανονικότητα υψηλού κινδύνου, με την Ανατολική Μεσόγειο να ζει πιο κοντά στο θερμόμετρο της κρίσης απ’ όσο έχει συνηθίσει.
Leave a Reply