Ο Βασίλης Λέκκας σε μια αποκαλυπτική συζήτηση εφ’ όλης της ύλης.
Από τον Τόλη Βοσκόπουλο και τον Στέλιο Καζαντζίδη στον Μίκη Θεοδωράκη και τον Ζαμπέτα, ως την περίοδο της πανδημίας και την «τραπ» μουσική.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Θα ξεκινήσω κάπως παράδοξα ή μάλλον μπαίνοντας κατευθείαν στις ερωτήσεις: τον χειμώνα που μας πέρασε, κυριολεκτικά σάρωσαν οι εμφανίσεις σας με θέμα έναν θρύλο του ελληνικού τραγουδιού: τον Τόλη Βοσκόπουλο. Θα ήθελα να ρωτήσω πως προέκυψε αυτή η ιδέα και να μας περιγράψετε λίγο αυτή την εμπειρία.
Βασίλης Λέκκας: Η απόφαση να το κάνω αυτό, κάπως είχε ωριμάσει μέσα μου εδώ και χρόνια. Προηγήθηκαν και κάποιες τηλεοπτικές εκπομπές κυρίως μετά από πρόσκληση του Λευτέρη Παπαδόπουλου που έχει γράψει και στίχους του Τόλη να τραγουδήσω δικό του ρεπερτόριο. Επίσης και πρόσφατα στην εκπομπή του Μπέζου έκανα κάτι αντίστοιχο. Και σ’ ένα δίσκο μου με τίτλο «Φίλμ Νουάρ» είχα συμπεριλάβει διάφορα τραγούδια, κυρίως από τη συνεργασία μου με τον Γιάννη Σπάθα και τον Γιώργο Τρανταλίδη και εκεί ήθελα να βάλω ένα τραγούδι του Μίμη Πλέσσα, το «Μ’ ανάστησες καρδιά μου», που τραγούδησε ο Τόλης και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος έγραψε τους στίχους. Έκανα λοιπόν μια διασκευή και ήταν από τα ελάχιστα πράγματα που πείραξα λίγο- μ’ αρέσει να παίζω τις πρώτες εκτελέσεις- αλλά αυτό το ενέταξα σε ένα γενικότερο κλίμα που είχε ο δίσκος αυτός. Έτσι λοιπόν πολύ αβίαστα κάποια στιγμή ήρθε η ιδέα, και είπα γιατί δεν κάνω ένα αφιέρωμα σ’αυτόν τον τραγουδιστή, ο οποίος έχει πει συνθέτες όπως ο Πλέσσας, ο Άκης Πάνου, ο Ζαμπέτας, ο Νικολόπουλος…
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και έχει γράψει κι ο ίδιος σπουδαία τραγούδια.
Βασίλης Λέκκας: Μα είναι μια εξαιρετική περίπτωση συνθέτη. Πολλά τραγούδια, ας πούμε το «Πριν χαθεί το όνειρό μας» και τόσα άλλα. Έχει αφήσει έντονο το αποτύπωμά του σε μια δύσκολη εποχή της νεότερης Ελλάδας. Σαν καλλιτέχνης έχω λοιπόν ανησυχίες και προσπαθώ πάντα να βρίσκω απόρροια από ένα καλλιτεχνικό γεγονός και να εστιάζω κυρίως στο τραγούδι συνολικά και όχι στον τραγουδιστή. Υπάρχει ο συνθέτης, ο στιχουργός και μετά ο ερμηνευτής. Θέλω να το ξεκαθαρίσω αυτό. Δεν γίνεται να αγνοήσω το έργο το οποίο δόθηκε σε έναν καλλιτέχνη και να μείνω μόνο στον ερμηνευτή. Προφανώς η αιχμή του δόρατος είναι ο τραγουδιστής, η φωνή που θα το μεταδώσει στην κοινωνία είναι ένα όργανο πολύ καθοριστικό. Αυτήν την ανάγνωση κάνω εγώ.
Διαβάστε επίσης:
Κωνσταντίνος Μούσσας: Εστιάζετε στο τραγούδι συνολικά και όχι στον τραγουδιστή.
Βασίλης Λέκκας: Ε, ναι. Και παλιότερα στο αφιέρωμα που είχα κάνει στον Καζαντζίδη. Δεν παριστάνω την Καζαντζίδη, ούτε τον Βοσκόπουλο. Μ’ αρέσει το ρεπερτόριο τους και προσπαθώ να το προσεγγίσω. Υπάρχει μια κοινωνική και ερωτική διάσταση που μας αφορά όλους στα τραγούδια τους.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και αυτό νομίζω το κατάλαβε ο κόσμος.
Βασίλης Λέκκας: Δεν μπορώ να σας περιγράψω τι έγινε. Και δεν το κοινοποιήσαμε, τουλάχιστον όπως ας πούμε του άξιζε. Ξεκινήσαμε να παίζουμε και ξαφνικά ακούσαμε ότι ο χώρος είναι γεμάτος. Και την επόμενη βραδιά και την επόμενη. Ξεκίνησα τέλος Οκτώβρη και φτάσαμε τον Μάιο. Ήρθε και κάποια βραδιά η σύζυγός του και πραγματικά ήταν πολύ συγκινητικό.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Η φίλη μας, η Άντζελα Γκερέκου.
Βασίλης Λέκκας: Ναι, και όταν βλέπεις και αυτή την αποδοχή, από έναν άνθρωπο που ήταν κοντά στον Τόλη τόσα χρόνια είναι σημαντικό.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Θα επαναληφθεί τον επόμενο χρόνο αυτό το πρόγραμμα για όσους δεν πρόλαβαν να το δουν ή για αυτούς που θα ήθελαν να το ξαναδούν;
Βασίλης Λέκκας: Πριν σας απαντήσω σε αυτό, να πω ότι πρόσφατα ανακάλυψα τυχαία ένα άρθρο το οποίο πρέπει να γράφτηκε μια δεκαετία πριν. Και μάλιστα γιατί κάποιος δημοσιογράφος είδε την εκπομπή που τραγούδησα το «Μ’ ανάστησες καρδιά μου» και έγραψε ένα άρθρο με τίτλο αν θυμάμαι καλά «Μυστικές συναντήσεις». Είχε τη Φλέρυ Νταντωνάκη, τον Τόλη Βοσκόπουλο και εμένα σε ένα κόντρα ρεπερτόριο. Ο Τόλης για παράδειγμα είπε το «Παράπονο» του Θεοδωράκη, με τον οποίο δεν έτυχε ποτέ να συνεργαστεί, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα μπορούσε να τραγουδήσει τραγούδια του. Ήταν ένα ωραίο άρθρο με την ανάλυση που έκανε, αν και εμένα δεν μου προξένησε εντύπωση,να σας πω την αλήθεια. Εγώ ξεκίνησα να τραγουδάω με τον Ζαμπέτα, μη το ξεχνάμε αυτό.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Ναι, ακριβώς. Απλά ο κόσμος σας έχει συνδέσει με τον Μίκη ή τον Μάνο.
Βασίλης Λέκκας: Εντάξει αυτοί μου έδωσαν την ταυτότητα, το στίγμα, το προφίλ. Όμως από εκεί και πέρα αυτό που κάνουμε είναι πολύ βαθύτερο. Ξέρετε πόσες συνεργασίες είχαν συνθέτες που κάποιος θα πει-μα πώς γίνεται; Κι όμως. Ο Ζαμπέτας έπαιξε και στον Μίκη και στον Μάνο. Ο Γιάννης ο Σπάθας που εγώ έχω κάνει αριστουργηματικούς δίσκους μαζί του, από τη μια ήταν στους «Σώκρατες» και από την άλλη σε ενορχηστρώσεις του Μίκη και του Μάνου. Εγώ διευρύνω πάντοτε τον μουσικό μου ορίζοντα.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Χωρίς όμως να προσπαθήσετε να «κάνετε» τον Τόλη ή τον Στέλιο, αλλά να τους προσεγγίσετε μέσα από τη δική σας ματιά, του Βασίλη.
Βασίλης Λέκκας: Μα αυτό θα ήταν το λάθος που θα μπορούσα να κάνω: Να προσπαθήσω να μιμηθώ αυτούς τους καλλιτέχνες, που είναι αδύνατο. Όσο και να προσπαθήσεις δεν γίνεται. Ξέρετε υπάρχει κάτι που συνδέει πέρα από το τραγούδι τον Στέλιο, τον Βοσκόπουλο κι εμένα: Έχουμε παρόμοια βιώματα, είμαστε αυτοδίδακτοι κατά κάποιο τρόπο τραγουδιστές. Βέβαια ο καθένας στην εποχή του και με τις επιρροές του. Αλλά είμαστε λαϊκοί άνθρωποι, του μόχθου. Ο πατέρας μου ήταν οικοδόμος. Του Τόλη νομίζω είχε μανάβικο. Σκεφτείτε ότι ο Καζαντζίδης τραγούδησε Θεοδωράκη, Χατζιδάκη κι εγώ Ζαμπέτα. Και βέβαια η μουσική σχέση με τον Ζαμπέτα ήταν καθοριστική, κάτι που ίσως δεν είναι γνωστό στον πολύ κόσμο. Μάλιστα ευτύχησα να τραγουδήσω ένα τραγούδι του Ζαμπέτα σε πρώτη εκτέλεση που είναι και αυτοβιογραφικό, σε στίχους του Παντελή Αμπατζή. Είπα την «Κομαντατούρα» με θέμα την Κατοχή και άλλα.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Άρα υπήρχε ένα κοινό υπόβαθρο και με τον Στέλιο και με τον Τόλη.
Βασίλης Λέκκας: Ακριβώς. Ο τόπος είναι μικρός και καλλιτέχνες οι αυτοδίδακτοι όπως αυτοί που αναφέρατε αλλά και πολλοί άλλοι έχουμε κοινά βιώματα, παράλληλες πορείες.
Διαβάστε επίσης:
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και να ρωτήσω ακριβώς παίρνοντας αφορμή από αυτό που μόλις είπατε: αυτό συμβαίνει σήμερα; Οι καλλιτέχνες έχουν ένα κοινό σημείο αναφοράς; Τα σημερινά κοινωνικά βιώματα αποτυπώνονται στους σύγχρονους καλλιτέχνες ή απλά υπάρχουν ο καθένας στον μικρόκοσμό του; Σπανίζουν οι αυτόφωτοι και δεν αναφέρομαι μόνο στους τραγουδιστές.
Βασίλης Λέκκας: Η αλήθεια είναι ότι υπάρχει μια πολύ μεγαλύτερη επιρροή από την ξένη βιομηχανία της μουσικής η οποία έχει τώρα τη δυνατότητα να επιβάλει τα δικά της πρότυπα στις νεότερες γενιές, χωρίς να υπάρχει όμως το αντίβαρο. Το κάνει με μεγάλη άνεση και με πολλούς τρόπους. Μπαίνει κάποιος για παράδειγμα σε μια πλατφόρμα και ακούει όλο τον πλανήτη, αυτόματα. Όμως αυτές οι βιομηχανίες έχουν και μια τάση να κατευθύνουν τα πράγματα κάπου. Αυτό που παρατηρώ συχνά είναι ότι δανειζόμαστε πολλές φορές αυτό τον ήχο τον ξένο, που δεν έχει τη ρίζα του εδώ. Ξεκινάμε δηλαδή με δανεικά πράγματα. Εντάξει βάζουμε και κάτι δικό μας αλλά είμαστε μια ουρά σε κάτι ξένο. Βέβαια από την άλλη υπάρχει μια τάση -ειδικά στα νέα παιδιά- να ασχολούνται με την παραδοσιακή μουσική, να γλεντάνε με τα τραγούδια του τόπου μας, να μαθαίνουν μουσικά όργανα, να βλέπεις μια ευτυχία στα πρόσωπά τους. Και αυτό δείχνει ότι κουβαλάνε ένα dna. Είναι ένα Διονυσιακό στοιχείο αυτό, που κακώς το έχουμε βάλει στην άκρη στην καθημερινότητά μας και που το ξαναβρίσκουμε σε μια έκρηξη χαράς ή γλεντιού. Μακάρι αυτό να διέπει όλη την κοινωνία σε πολλά θέματα και να αντιληφθούμε επιτέλους ότι αυτά τα στοιχεία που μας έχει δώσει σαν κληρονομιά αυτός ο τόπος, αυτός ο ήλιος είναι τα όπλα μας για να πάμε μπροστά.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και μιας και αναφερθήκατε σε αυτά τα στοιχεία-χαρακτηριστικά: μετά την περίοδο της πανδημίας, μιας πρωτοφανούς κατάστασης σε όλα τα επίπεδα, περιμέναμε να έρθουμε πιο κοντά ακριβώς σε αυτά τα στοιχεία που αναφερθήκατε, να τα ξαναανακαλύψουμε. Και κάτι δεύτερο: γιατί όλη αυτή η κατάσταση δεν αποτυπώθηκε ευρέως στην Τέχνη; Στο τραγούδι, στην ποίηση κλπ. όπως συνέβη σε άλλες εποχές και παρόμοιες καταστάσεις; Θυμίζω πως γράφτηκε από τον Ρίτσο ο «Επιτάφιος».
Βασίλης Λέκκας: Θέλετε να πείτε ότι συνέβη ένα παγκόσμιο γεγονός και δεν πέρασε στην Τέχνη.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Τουλάχιστον σε ανάλογο βαθμό με το ίδιο το γεγονός.
Βασίλης Λέκκας: Κυρίως σε αυτές τις περιπτώσεις δεν αρκεί να γραφτεί ένα τραγούδι για να καταγράψω ή να εξηγήσω τι συνέβη. Και θα χρησιμοποιήσω μια λέξη, ελπίζω να μην παρεξηγηθώ, στην περίπτωση αυτού του «πειράματος» της πανδημίας, σε αυτή τη σοκαριστική εκδοχή δεν μπορούν να βγουν συμπεράσματα, ούτε τέχνη αφού όλος ο πλανήτης βρίσκονταν σε μια κατάσταση απίστευτη. Μπορεί να μην έγινε τέχνη όμως εκφράστηκε στα κοινωνικά φορτία, αποτυπώθηκε εκεί. Όπου οι αποστάσεις μεγαλώνουν το χάος επίσης, η αποξένωση και έχουμε τελικά σήμερα παιδιά που ακούν και προτιμούν μουσικές όπως η «τραπ». Υπάρχει ένας στίχος εκεί που εκφράζει μια διαμαρτυρία, λείπει όμως η δική μας μουσική. Υπάρχει αν θέλετε και μια επιστημονική εξήγηση για αυτά τα επαναλαμβανόμενα μουσικά μοτίβα, όπου το «μπιτ» που προκαλεί μια συγκεκριμένη εγκεφαλική χαοτική κατάσταση, όπου καταργείς την αρμονία της μουσικής, εκτονώνεσαι μαζί με άλλους σε ένα τεράστιο χώρο και τελικά φεύγεις από εκεί με τα ίδια προβλήματα. Είναι μια κατάσταση όπου νιώθεις ότι έχεις μαζί σου παρά πολλή κόσμο που νιώθει την ίδια οργή με σένα αλλά στην πραγματικότητα είσαι μόνος. Κι αυτό δυστυχώς είναι κάτι που μας επιβλήθηκε. Και αυτό ελεγχόμενο είναι. Είναι αν θέλετε ένα τρικ.
Διαβάστε επίσης:
Κωνσταντίνος Μούσσας: Παίρνω το νήμα ακριβώς από που λέμε. Αυτή τη στιγμή είναι σε εξέλιξη δυο μεγάλοι πόλεμοι, σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή. Τι λέει στον ευαισθητοποιημένο Βασίλη Λέκκα αυτή η κατάσταση;
Βασίλης Λέκκας: Ότι η ανθρωπότητα παραμένει σε ένα λάθος βηματισμό, ενώ ακούμε πολλά για την προσπάθεια της επιστήμης να φέρει την ανθρωπότητα σε μια ισορροπία κι από την άλλη υπάρχει η βιομηχανία των όπλων. Ε, καταργήστε τα όπλα επιτέλους. Τεράστια κονδύλια φεύγουν από την παιδεία, ή την υγεία. Αυτό δεν μπορώ να το καταλάβω. Δεν βρίσκω καμία λογική. Υπάρχουν εκατομμύρια άνεργοι, μετανάστες, πρόσφυγες, γη καμένη. Παράνοια κι εμείς συνεχίζουμε στον ίδιο δρόμο.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και επιμένω, μετά την πανδημία όλο αυτό.
Βασίλης Λέκκας: Μα δεν πιστεύω ότι όλο αυτό έγινε για να έρθουμε πιο κοντά. Να βρεθούμε ξανά. Το εντελώς αντίθετο. Πώς να δω εγώ την αδερφή μου ή τον πατέρα μου στην πανδημία αφού ζούσαμε όλοι με τον φόβο της αρρώστιας; Ε, αυτό έγινε τελικά σύστημα. Μια τρέλα. Πού να επενδύσεις σε αυτό το πράγμα; Πώς να σου κάνει καλό; Όλη αυτή υπόθεση είναι στα χέρια ανθρώπων που έχουν φύγει από εδώ και έχουν αφήσει τα σκουπίδια του πίσω.
Κωνσταντίνος Μούσσας: 100 χρόνια Μίκης Θεοδωράκης. Πρώτη συνάντηση και συνεργασία έγινε με το έργο “Μικρά Ασία” (1991) και ακολούθησαν εμβληματικές συναυλίες και σημαντικά μουσικά έργα. Μιλήστε μας για τη σχέση αυτή και τις εκδηλώσεις που ετοιμάζονται.
Βασίλης Λέκκας: Κατ’ αρχάς να πω κάτι που το λέω συχνά. Δεν είναι μόνο τα 100 χρόνια του Μίκη, όπως από το υπουργείο πολιτισμού χαρακτηρίστηκε έτος Θεοδωράκη. Έχουμε και τον Μάνο, έχουμε τον Ζαμπέτα. Δεν θέλω να τους ξεχνάω. Ωστόσο η επιρροή που είχε ο Μίκης είναι τεράστια και μάλιστα το γεγονός ότι σήμερα τιμούν ένα πρόσωπο που είχε εντελώς διαφορετικά πολιτικά χαρακτηριστικά, το θεωρώ θετικό. Και μάλιστα θα σας πω κι αυτό, κλείνοντας την κουβέντα μας: ο Μίκης μου είχε πει, σε εμένα τον ίδιο, ότι «ουδέποτε κάναμε ταξικό αγώνα, κάναμε πατριωτικό». Έ, αν το συλλάβει κανείς αυτό θα καταλάβει γιατί ο Μίκης είναι ένα από τα πιο ιστορικά πρόσωπα του γένους.
Κωνσταντίνος Μούσσας: Και αυτή η φράση του Μίκη θα μπορούσε να είναι και ο επίλογος ή και ο τίτλος στην κουβέντα μας. Πως θα γίνουμε από άτομα, ένα σύνολο, μια πατρίδα. Ίσως τότε πολλά από όσα ζήσαμε ή δυστυχώς πρόκειται να ζήσουμε θα τα είχαμε αποφύγει κι εμείς και τα παιδιά μας. Σας ευχαριστώ από καρδιάς. Ξέρετε, ακούγοντας τον καλλιτέχνη, τον δημιουργό καταλαβαίνεις καλύτερα γιατί τραγουδάει, ζωγραφίζει ή γράφει με αυτό τον τρόπο.
Βασίλης Λέκκας: Ακριβώς έτσι. Να σας ευχαριστήσω κι εγώ. Πάντα στη διάθεσή σας σε ό,τι κάνετε.
Leave a Reply