“Λοιπόν, τώρα, είπε ο Πέρεζ, όταν είδε τον Γιασίντο να μπαίνει, είναι όλα συμφωνημένα. Να, μέτρα τα χρήματα. Ο Γιασίντο δεν κάθισε. Είπε ήρεμα: Η Ρόζα Μπλάνκα δεν πουλιέται. Και δεν πρόκειται να πουληθεί ακόμα κι αν βάλεις δέκα φορές τόσα πάνω στο τραπέζι. Αυτά εκεί τα χρήματα δεν έχουν καμιά χρησιμότητα για μένα. Στ’ αλήθεια, η γη δεν ανταλλάσσεται με χρήματα. Αντίθετα, όλη η γη ανταλλάσσεται ή πουλιέται για χρήμα, αντέτεινε ο σενιόρ Πέρεζ, έτσι για νά ‘χει να πει κάτι. Ο Γιασίντο, πάντα όρθιος, αποκρίθηκε: Η γη είναι αιώνια. Το χρήμα όχι! Γι’αυτό η γη δεν μπορεί ν’ανταλλαχθεί με το χρήμα”
Το απόσπασμα αυτό είναι από το βιβλίο του Μπ. Τράβεν, «Το Λευκό Ρόδο». Ο Τράβεν πέθανε στις 26 Μαρτίου του 1969 στην Πόλη του Μεξικού. Η ανακοίνωση για το θάνατό του έλεγε πως πέθανε ο μεταφραστής Χάλ Κρόουβς, όμως η χήρα του παραδέχτηκε αργότερα κάτι που και η ίδια και ο Τράβεν αρνιόταν κατηγορηματικά. Ότι ο Κρόουβς ήταν στην πραγματικότητα ο Τράβεν. Παρόλο που τα βιβλία του γνώρισαν τεράστια επιτυχία και μάλιστα ένα από αυτά μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Τζον Χιούστον (Ο θησαυρός της Σιέρα Μάντρε),ο Τράβεν αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια του λογοτεχνικού κόσμου. Ο ίδιος απέφευγε συστηματικά καθόλη τη διάρκεια της ζωής του την έκθεση και τη φήμη. Λέγεται μάλιστα πως η αινιγματική αυτή μορφή παρέστη στα γυρίσματα της ταινίας χωρίς ποτέ κανείς να μάθει ποιος ήταν. Αργότερα από φωτογραφίες που είχαν τραβηχτεί κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων επιβεβαιώθηκε η παρουσία του στο πλατό.
Με τη βιογραφία που κυκλοφόρησε το 1987 από τον Κάρλ Γκούτκε και η οποία βασιζόταν σε προσωπικά έγγραφα του ίδιου του Τράβεν και σε συνομιλίες που είχε με τη χήρα του, Ρόζα Έλενα Λουχάν, κάποια πράγματα μπήκαν στη θέση τους, κάποιοι μύθοι κατέρρευσαν (όπως το ότι πίσω από το ψευδώνυμο Τράβεν κρυβόταν ο Τζακ Λόντον ή ακόμα και ο πρώην πρόεδρος του Μεξικού Αντόλφο Λόπεζ Ματέο). Σύμφωνα με τον Γκούτκε λοιπόν,ο Μπρούνο Τράβεν ήταν στην πραγματικότητα ο Ρετ Μαρούτ. Ποιος ήταν όμως ο Μαρούτ; Ο Μαρούτ ήταν περιοδεύων ηθοποιός μικρών ρόλων και συγγραφέας με βάση το Μόναχο. Είχε συμμετάσχει στη Δημοκρατία των Συμβουλίων της Βαυαρίας το 1919 κατά τη διάρκεια της γερμανικής επανάστασης. Ο Γκούτκε αναφέρει πως ο Μαρούτ φυλακίστηκε λόγω της επαναστατικής του δράσης και καταδικάστηκε σε θάνατο από τη Δημοκρατία της Βαϊμάρης. Με τη βοήθεια των συντρόφων του δραπέτευσε κι έφτασε στο Μεξικό. Η ίδια ιστορία ισχύει και για τον Τράβεν, αν θεωρήσουμε πως πρόκειται για ξεχωριστό πρόσωπο. Για τον Μαρούτ όμως μια άλλη εκδοχή αναφέρει πως με τη βοήθεια της Σύλβια Πάνκχερστ, μιας σουφραζέτας και αντικοινοβουλευτικής κομμουνίστριας, φυγαδεύτηκε στο Λονδίνο.
Υπάρχουν αναφορές ότι συνελήφθη από τη βρετανική αστυνομία και κατέληξε στη φυλακή του Μπρίξτον.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 ο Will Wyatt, ένας παραγωγός του BBC, γύρισε ένα ντοκιμαντέρ κι έγραψε ένα βιβλίο με βάση την έρευνά του για τον Τράβεν. Παρουσίασε πειστικά – όπως φάνηκε σε πολλούς – στοιχεία που αποδείκνυαν ότι ο Τράβεν και ο Μαρούτ ήταν στην πραγματικότητα κάποιος Όττο Φάιγκε, με καταγωγή από οικογένεια της εργατικής τάξης της κωμόπολης του Σβάιμπους. Το όνομα Όττο Φάιγκε ήταν ένα από τα ονοματεπώνυμα που ο Τράβεν είχε δώσει στην αστυνομία ενώ ανακρινόταν στο Λονδίνο. Ο Wyatt είχε ερευνήσει φακέλους και αρχεία τα οποία το οδήγησαν στα ηλικιωμένα αδέλφια του Όττο, έναν αδελφό και μια αδελφή που επιβεβαίωσαν μέσα από αναμνηστικά και φωτογραφίες ότι ο Μαρούτ/Τράβεν ήταν ο αδελφός τους, ο οποίος είχε εξαφανιστεί σε νεαρή ηλικία λόγω της συμμετοχής του στη ριζοσπαστική πολιτική. Τελευταία φορά που είχαν νέα του ήταν όταν έλαβαν ένα γράμμα του λίγο μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο,με το οποίο τους ενημέρωνε ότι επρόκειτο να διωχθεί από την Αγγλία.
Διάφορα στοιχεία αντιστοιχούν με τα περιστατικά του οικογενειακού υποβάθρου του Όττο, όπως το γεγονός ότι ο πατέρας του εργαζόταν σε εργοστάσιο που παρήγαγε πλίνθους άνθρακα,μια πιθανή συσχέτιση με τον τίτλο του αναρχικού περιοδικού που εξέδιδε ο Μαρούτ,το Der Zeigelbrenner, «Ο πλινθοποιός».
Ο ίδιος ο Τράβεν προσπάθησε πολύ καθόλη τη διάρκεια της ζωής του να αποφύγει οποιαδήποτε έκθεση ή φήμη. Τα βιβλία του, όλα με ταξικό πρόσημο, εκφράζουν τις πολιτικές του θέσεις. Έξι από τα έργα του συνθέτουν τον Κύκλο της Ζούγκλας και λαμβάνουν χώρα την περίοδο της διακυβέρνησης του δικτάτορα Πορφίριο Ντίαζ, μια μελανή σελίδα στην ιστορία του Μεξικού. Η καταστροφική διακυβέρνηση του Ντίαζ σημαδεύτηκε από τη σκληρή δίωξη των αντιφρονούντων και τις εν λευκώ παραχωρήσεις στο ξένο κεφάλαιο με αποτέλεσμα το σύνολο σχεδόν του εθνικού πλούτου της χώρας να ελέγχεται από τους φεουδάρχες.
Τα μυθιστορήματα του Τράβεν εστιάζουν στην άγρια εκμετάλλευση του ιθαγενούς πληθυσμού. Δύο βιβλία του, οι νουβέλες The Cotton Pickers και το The Death Ship, εμπνέονται από τις δικές του εμπειρίες. Η πρώτη διηγείται τις περιπέτειες ενός μέλους του IWW, την οργάνωση Βιομηχανικών Εργατών του κόσμου, ένα επαναστατικό συνδικάτο με έδρα τις ΗΠΑ, στο Μεξικό.
Η δεύτερη αφορά έναν ναυτικό που μετά το τέλος του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, χάνει τα χαρτιά του και καμιά χώρα δέχεται να του δώσει νέα ταυτότητα. Τότε μπαίνει σ’ ένα από τα πλοία του θανάτου. Τα πλοία του θανάτου ήταν προορισμένα να βυθιστούν ώστε οι ιδιοκτήτες τους να διεκδικήσουν τα χρήματα της ασφάλειας. Ήταν το μόνο μέσο με το οποίο μπορούσε να ταξιδέψει κάποιος χωρίς έγγραφα. Αυτό ακριβώς έκανε και ο Τράβεν, όταν φυγάς, το έσκασε από την Ευρώπη με προορισμό το Μεξικό.
Ας γυρίσουμε όμως πίσω από κει που ξεκινήσαμε. Από Το Λευκό Ρόδο. Δεκαετία του 1920. Η Ρόζα Μπλάνκα είναι μια φάρμα στο Μεξικό όπου ζουν ντόπιοι ιθαγενείς. Ο Γιασίντο, διαχειριστής της φάρμας, λέει πως η φάρμα δεν του ανήκει, σύμφωνα με την παράδοση του λαού του, η γη ανήκει σ’ αυτούς που θα είναι ζωντανοί όταν ο ίδιος θα έχει φύγει. Άρα δεν μπορεί να την πουλήσει στον επίδοξο λευκό αγοραστή. Η Ρόζα Μπλάνκα έχει ένα ολέθριο μειονέκτημα. Βρίσκεται σε γη που έχει πετρέλαιο. Το βιβλίο παρακολουθεί τον άγριο, ανελέητο τρόπο με τον οποίο οι πετρελαϊκές εταιρείες διαλύουν τα πάντα, καταστρέφουν τη γη, εκτοπίζουν τους ντόπιους πληθυσμούς και μετατρέπουν τους ανθρώπους σε σκλάβους.
Ο Τράβεν καταδικάζει την κοινωνική αδικία, το ρατσισμό, την οικολογική καταστροφή, την εμπλοκή των κυβερνήσεων με οικονομικούς ολιγάρχες, την καταστολή, τον αδηφάγο καπιταλισμό και μας εφιστά την προσοχή στους μηχανισμούς κυριαρχίας. Η ματιά του αναρχική, μιλάει πάντα από τη σκοπιά των αποκάτω, των προλετάριων και των ιθαγενών, με τους οποίους έζησε και εργάστηκε στις ίδιες χειρωνακτικές εργασίες.
Την επικαιρότητα του έργου του Τράβεν καταδεικνύει η τελευταία φράση από το Λευκό Ρόδο.
“Τι μας νοιάζουν οι άνθρωποι; Το μόνο που έχει σημασία είναι το πετρέλαιο”.
